İnnâ enzelnâ ileyke-lkitâbe bilhakki litahkume beyne-nnâsi bimâ erâka(A)llâh(u)(c) velâ tekun lilḣâ-inîne ḣasîmâ(n)
(Ey Muhammed!) Biz sana Kitab'ı (Kur'an'ı) hak olarak indirdik ki, insanlar arasında Allah'ın sana öğrettikleri ile hüküm veresin. Sakın hainlerin savunucusu olma.
Biz sana Kitab (Kur'ân)ı hak olarak indirdik ki, insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hüküm veresin. Sakın hainlerin savunucusu olma!
Nisâ 105. ayet, vahyin temel amacını, yani ilahi rehberlik aracılığıyla adil hüküm vermeyi ve hainliğe karşı durmayı vurgular. Ayet, 'Kitap', 'hak', 'hükmetmek' ve 'hainler' gibi kavramlar üzerinden toplumsal adaletin ve ahlaki sorumluluğun önemini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Nüzûl (نزول), yüksek bir yerden aşağı inmek demektir. Kur'an bağlamında ise, Allah'ın kelamının semadan peygamberine vahyedilmesi, yani ilahi bir kaynaktan beşeri âleme aktarılması anlamını taşır. Ayetteki 'enzelnâ' (indirdik) fiili, Kitab'ın kaynağının ilahi olduğunu ve beşerî bir çaba ürünü olmadığını kesin bir dille ifade eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): İnzâl (إنزال) kavramı, Kur'an'da genellikle Allah'ın kudret ve iradesiyle bir şeyin yukarıdan aşağıya gönderilmesi anlamında kullanılır. Kitab'ın 'indirilmesi', onun ilahi menşeli olduğunu ve insanlığa bir rehberlik olarak sunulduğunu gösterir. Bu, Kitab'ın otoritesinin ve bağlayıcılığının temelini oluşturur.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Kitâb (كتاب), Kur'an'da genellikle Allah'ın vahyettiği metin için kullanılır. Bu ayetteki 'el-Kitâb', Hz. Muhammed'e indirilen Kur'an'ı ifade eder ve onun hükümlerinin insanlar arasında adaletle uygulanması gerektiğini belirtir. Kelime, yazılı metin olmasının yanı sıra, ilahi bir buyruk ve kanunlar bütünü anlamını da taşır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Kitâb (كتاب), 'yazmak' kökünden gelir ve yazılı olan her şeyi ifade eder. Ancak Kur'an'da kullanıldığında, özellikle Allah'ın indirdiği vahiyleri, yani Kur'an'ı, Tevrat'ı veya İncil'i ifade eder. Bu ayetteki 'el-Kitâb', Hz. Peygamber'e indirilen ve insanlar arasında hüküm vermek için bir rehber olan Kur'an'dır.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Kitâb kelimesi, Kur'an'da hem 'yazılı metin' hem de 'ilahi buyruklar bütünü' anlamında kullanılır. Nisâ 105'teki kullanımı, Kitab'ın sadece okunacak bir metin değil, aynı zamanda toplumsal hayatı düzenleyecek ve adalet sağlayacak bir hukuk kaynağı olduğunu vurgular. Bu, Kitab'ın pratik bir rehberlik işlevi gördüğünü gösterir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Hak (حق), doğru ve gerçek olan şeydir. 'Bi'l-hakkı' ifadesi, Kitab'ın batıldan arınmış, şüphe götürmez bir gerçeklik üzere indirildiğini ve içerdiği hükümlerin adaletli olduğunu belirtir. Bu, Kitab'ın hükümlerinin temelini oluşturan ilahi adaleti ve doğruluğu vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hak (حق), bir şeyin sabit ve doğru olmasıdır. 'Bi'l-hakkı' ifadesi, Kitab'ın Allah tarafından bir gerçeklik olarak indirildiğini ve onunla hükmetmenin de bu gerçekliğe uygun olması gerektiğini ifade eder. Bu, Kitab'ın sadece bir metin değil, aynı zamanda mutlak bir doğru ve adalet ölçütü olduğunu gösterir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Hak kavramı, Kur'an'da 'gerçeklik', 'doğruluk', 'adalet' ve 'Allah'ın kendisi' gibi geniş bir anlam yelpazesine sahiptir. 'Bi'l-hakkı' ifadesi, Kitab'ın ilahi bir gerçeklik olarak indirildiğini ve onunla hükmetmenin de bu ilahi gerçekliğe uygun, yani adil ve doğru olması gerektiğini vurgular. Bu, Kitab'ın ahlaki ve hukuki otoritesinin temelini oluşturur.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Hükm (حكم), bir şeyi ayırmak, karar vermek ve adaleti tesis etmek demektir. 'Li-tahkume' (hükmetmen için) fiili, peygamberin görevinin, indirilen Kitab'ın hükümleri doğrultusunda insanlar arasında adil kararlar vermek olduğunu açıkça belirtir. Bu, vahyin pratik bir uygulama alanı bulduğunu gösterir.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Hükm (حكم), bir şeyi sağlamlaştırmak, engellemek ve karar vermek anlamlarına gelir. Kur'an'da ise genellikle 'adaletle hükmetmek' manasında kullanılır. Ayetteki 'li-tahkume', peygamberin Kitab'ın rehberliğinde insanlar arasındaki anlaşmazlıkları çözme ve adaleti sağlama görevini ifade eder. Bu, ilahi yasanın toplumsal düzen için önemini vurgular.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Hükm (حكم) kavramı, Kur'an'da 'yargılama', 'karar verme' ve 'hikmet' anlamlarını taşır. Bu ayetteki 'li-tahkume', peygamberin ilahi vahye dayanarak insanlar arasında adil bir şekilde yargılama yapma ve kararlar alma yetkisini ve sorumluluğunu ifade eder. Bu, Kitab'ın sadece teorik bir metin değil, aynı zamanda pratik bir hukuk ve adalet kaynağı olduğunu gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hayn (خين) veya Hıyâne (خيانة), emanete riayet etmemek, güveni kötüye kullanmak demektir. 'Li'l-hâinîn' (hainlere) ifadesi, peygamberin adaletle hükmederken, emanete ihanet edenlerin, hilekarların ve güveni sarsanların tarafında olmaması gerektiğini vurgular. Bu, adaletin tesisi için tarafsızlığın ve dürüstlüğün önemini gösterir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Hıyâne (خيانة), emaneti zayi etmek ve ahdi bozmaktır. 'Li'l-hâinîn' ifadesi, peygamberin, başkalarının haklarını çiğneyen, sözünde durmayan ve güveni kötüye kullanan kişilere karşı durması gerektiğini belirtir. Bu, ilahi adaletin, haksızlığa ve aldatmaya karşı bir duruş sergilemesini gerektirdiğini açıkça ortaya koyar.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Hıyâne (خيانة) kavramı, Kur'an'da 'ihanet', 'güveni kötüye kullanma' ve 'sadakatsizlik' anlamlarında kullanılır. 'Li'l-hâinîn' ifadesi, peygamberin adaletle hükmederken, emanete ihanet edenlere, yani güveni sarsan ve haksızlık yapan kişilere karşı bir tavır alması gerektiğini vurgular. Bu, Kur'an'ın ahlaki sisteminde dürüstlüğün ve güvenilirliğin merkezi bir yer tuttuğunu gösterir.
Nisâ Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
(105) (İnnâ enzelnâ ileykel Kitabe Bil hakkı li tahküme beynenNâsi Bi mâ erakellah* ve lâ tekün lil hainîne hasîmâ;)
“Biz sana Kitab (Kur'ân)ı hak olarak indirdik ki, insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hüküm veresin. Sakın hainlerin savunucusu olma!”