Nisâ Sûresi 119. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Dall (ضَلّ), doğru yoldan sapmak, hedeften şaşmak anlamına gelir. Ayetteki 'lâudillennehum' ifadesi, şeytanın insanları hak yoldan uzaklaştırarak batıla yönlendirme, şaşırtma ve helake sürükleme eylemini kesin bir dille ifade eder. Bu, şeytanın insanları doğruyu bulmaktan alıkoyma ve onları sapıklığa düşürme vaadidir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu'ya göre 'dalâl' (ضلال), Kur'an'da genellikle 'hidayet'in (doğru yol) zıttı olarak kullanılır ve Allah'ın yolundan sapmayı, hakikatten uzaklaşmayı ifade eder. Bu ayette şeytanın 'saptırma' eylemi, insanları Allah'ın belirlediği fıtrattan ve şeriatten uzaklaştırarak kendi heva ve heveslerine uymaya teşvik etmesidir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Mennâ (مَنَّى), bir şeyi arzu etmek, temenni etmek demektir. 'Lâumenniyennehum' ifadesi, şeytanın insanlara gerçekleşmeyecek arzular, boş ümitler ve aldatıcı hayaller fısıldayarak onları hakikatten uzaklaştırmasını, batıl şeyleri onlara güzel göstermesini anlatır. Bu, şeytanın insanları oyalamak için kullandığı bir yöntemdir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Menn (مَنّ), bir şeyi dilemek, arzu etmek anlamındadır. Ayetteki 'lâumenniyennehum' ise, şeytanın insanlara batıl şeyleri süsleyip püsleyerek, onlara boş ve aldatıcı ümitler vererek, onları dünya zevklerine ve günahlara teşvik etmesini, ahireti unutturmasını ifade eder. Bu, şeytanın insanları aldatma ve oyalamadaki kurnazlığını gösterir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Betk (بَتْك), bir şeyi kesmek, ayırmak anlamına gelir. 'Fele-yubettikunne âzâne'l-en'âm' ifadesi, cahiliye Araplarının putlara adadıkları hayvanların kulaklarını keserek veya yararak onları belirli bir statüye sokmaları ve bu hayvanlardan faydalanmayı kendilerine haram kılmaları geleneğine işaret eder. Bu, Allah'ın yarattığı fıtratı değiştirme eylemidir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Betk (بَتْك), kesmek, koparmak demektir. Ayetteki 'feyubettikunne âzâne'l-en'âm', şeytanın insanlara, Allah'ın helal kıldığı hayvanları putlara adayıp kulaklarını keserek veya yararak onlara farklı bir hüküm atfetmelerini emredeceğini, böylece Allah'ın koyduğu hükümleri ve fıtratı değiştirmeye teşvik edeceğini belirtir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Gayr (غَيْر), bir şeyi başka bir şeye dönüştürmek, değiştirmek demektir. 'Fele-yuğayyirunne halkallâh' ifadesi, şeytanın insanlara Allah'ın yarattığı fıtratı, yani yaratılış gayesini, şeklini veya Allah'ın koyduğu dinî hükümleri değiştirmelerini emredeceğini gösterir. Bu, hem fiziksel yaratılışa müdahaleyi hem de dinî hükümlerde tahrifat yapmayı kapsar.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör'e göre 'tağyir' (تغيير), bir şeyin aslını, niteliğini veya durumunu değiştirmek anlamına gelir. Bu ayette şeytanın 'Allah'ın yaratışını değiştirmeyi emretmesi', hem cahiliye dönemindeki hayvanların kulaklarını kesme gibi fıtrata müdahaleleri hem de genel olarak Allah'ın koyduğu şeriat hükümlerini, helal ve haramları kendi heva ve heveslerine göre değiştirmeye teşvik etmesini ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Husran (خُسْرَان), sermayeyi kaybetmek, zarara uğramak anlamına gelir. Ayetteki 'fe-kad hasira husrânen mubînen' ifadesi, Allah'ı bırakıp şeytanı dost edinenlerin, hem dünya hayatında doğru yolu ve huzuru kaybederek hem de ahiret hayatında ebedi azaba düçar olarak açık ve kesin bir zarara uğrayacaklarını vurgular. Bu, manevi ve uhrevi bir kayıptır.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Husrân (خُسْرَان), bir şeyin eksilmesi, azalması ve nihayetinde yok olmasıdır. Kur'an'da genellikle ahiret azabına ve ebedi helake işaret eder. Bu ayetteki 'açık bir hüsran', şeytanın peşinden gidenlerin sadece dünyevi bir zarara değil, aynı zamanda ahiretteki ebedi kurtuluşu da kaybederek telafisi mümkün olmayan büyük bir kayba uğrayacaklarını kesin bir şekilde ifade eder.