Câsiye Sûresi 28. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ümmet' kelimesinin 'imam' (önder) kelimesiyle aynı kökten geldiğini ve bir araya gelmiş, ortak bir öndere veya zamana tabi olan topluluğu ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'küllü ümmetin' ifadesi, kıyamet gününde her bir topluluğun, kendi peygamberi veya inanç sistemi etrafında toplanmış olarak hesaba çekileceğini vurgular.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'ümmet' kelimesinin burada 'her bir topluluk' veya 'her bir nesil' anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki bağlamda, bu toplulukların dünyadaki inanç ve amellerine göre ayrışmış gruplar olduğunu ve kıyamet günü bu ayrışmanın neticesinde hesap vereceklerini belirtir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ümmet' kavramının Kur'an'da sadece etnik veya coğrafi bir topluluğu değil, aynı zamanda ortak bir peygamberi, dini veya kaderi paylaşan bir 'inanç topluluğunu' ifade ettiğini belirtir. Bu ayette, her ümmetin kendi inanç ve amelleriyle yüzleşmek üzere çağrılması, bu kavramın dinî ve ahlakî boyutunu öne çıkarır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'câsiye' kelimesinin 'dizleri üzerine çökmüş' anlamına geldiğini ve bu durumun genellikle korku, dehşet veya boyun eğme anında gerçekleştiğini açıklar. Kıyamet gününde ümmetlerin bu şekilde görülmesi, o günün şiddetini ve herkesin Allah'ın hükmüne teslimiyetini gösterir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'câsiye' kelimesinin 'dizleri üzerine oturmuş, dizleri üzerinde duran' anlamında olduğunu ve bu durumun genellikle bir bekleyiş, bir hükmü dinleme veya bir cezayı bekleme halini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, ümmetlerin hesap vermek üzere bu vaziyette toplanması, o anın ciddiyetini ve dehşetini vurgular.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'câsiye' kelimesinin 'dizleri üzerine düşmüş' veya 'dizleri üzerine çökmüş' anlamına geldiğini ve bu durumun, o günün dehşetinden dolayı insanların ayakta durmaya güç yetiremeyip dizleri üzerine çökeceklerini ifade ettiğini belirtir. Bu, aynı zamanda bir teslimiyet ve acziyet halidir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'da'v' kökünün 'bir şeyi kendine doğru çekmek, çağırmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'tüd'â' fiili, her ümmetin kendi kitabına, yani amel defterine veya dünyadaki inanç ve amellerinin kaydına doğru çağrılacağını ifade eder. Bu çağrı, hesap vermek üzere yapılan bir davettir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'da'v' kökünün 'bir şeyi talep etmek, birini bir yere yönlendirmek' anlamlarını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'tüd'â ilâ kitâbihâ' ifadesi, her ümmetin, dünyada işlediği amellerin kaydedildiği deftere yönlendirilerek, o defterdeki bilgilere göre hesaba çekileceğini gösterir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'kitâb' kelimesinin burada 'amel defteri' anlamına geldiğini ve her ümmetin dünyada yaptıklarının bu deftere kaydedildiğini belirtir. Kıyamet günü bu defterler açılacak ve insanlar onlara göre hesaba çekilecektir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'kitâb' kelimesinin 'yazılı olan şey' anlamına geldiğini ve Kur'an'da hem ilahi vahiyleri hem de insanların amel defterlerini ifade etmek için kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'kitâbihâ' ifadesi, her ümmetin kendi amellerinin kaydedildiği deftere çağrılacağını ve o defterdeki yazılı bilgilere göre yargılanacağını vurgular.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'kitâb' kavramının Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu ve bu ayetteki kullanımının, 'amel defteri' veya 'ilahi kayıt' anlamında olduğunu ifade eder. Her ümmetin kendi kitabına çağrılması, ilahi adaletin tecellisi ve kimsenin haksızlığa uğramayacağının bir göstergesidir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'amel' kelimesinin 'kasıtlı olarak yapılan fiil' anlamına geldiğini ve genellikle bir amaç doğrultusunda gerçekleştirilen eylemleri ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'mâ küntüm ta'melûn' ifadesi, insanların dünyada bilinçli olarak yaptıkları her türlü iyi veya kötü amelin karşılığını göreceklerini vurgular.

Ebû'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'amel' kelimesinin 'bir maksatla yapılan iş' olduğunu ve 'fiil'den daha özel bir anlam taşıdığını belirtir. Ayetteki 'tüczevne mâ küntüm ta'melûn' ifadesi, kıyamet gününde verilecek karşılığın, insanların dünyada bilinçli olarak işledikleri amellerin tam ve eksiksiz bir neticesi olacağını gösterir.