Câsiye Sûresi 29. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'kitab' kelimesinin asıl anlamının 'bir şeyi bir araya getirmek, toplamak' olduğunu belirtir. Ayetteki 'kitabımız' ifadesi, Allah'ın ilmi dahilinde toplanmış, yazılmış ve muhafaza edilmiş ameller defterini ifade eder. Bu, sadece yazılı bir metin değil, aynı zamanda ilahi bir kayıt ve şahitlik mekanizmasıdır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'kitab' kelimesinin Kur'an'da farklı anlamlarda kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'kitabımız' ifadesi, mecazi olarak amellerin yazıldığı ve kıyamet günü şahitlik edecek olan defteri ifade eder. Kitabın 'konuşması' ise, içindeki bilgilerin açığa çıkması ve delil olarak sunulması anlamındadır.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'kitab' kavramının Kur'an'da hem vahyedilmiş metni hem de ilahi kaderi ve amellerin kaydını ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'kitab' ise, insanın dünyadaki eylemlerinin eksiksiz bir kaydını tutan, ilahi bir 'amel defteri' olarak karşımıza çıkar ve hesap gününde bir delil olarak işlev görür.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'nutk' kelimesinin 'açıkça konuşmak, beyan etmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'kitabın konuşması' ifadesi, mecazi bir anlatımdır. Kitap, içindeki kayıtları ortaya koyarak, sanki konuşuyormuş gibi, insanların amellerine şahitlik edecek ve onları ifşa edecektir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'nutk' kelimesinin sadece sesli konuşmayı değil, aynı zamanda bir şeyin açıkça delil sunmasını ve hakikati ortaya koymasını da ifade ettiğini açıklar. Bu ayetteki 'kitabın konuşması', onun içerdiği bilgilerin kesinliğini ve hesap gününde hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde delil olarak sunulmasını vurgular.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'nutk' kelimesinin Kur'an'daki kullanımlarını incelerken, cansız varlıkların 'konuşmasının' mecazi bir ifade olduğunu ve onların Allah'ın emriyle bir hakikati ortaya koymaları anlamına geldiğini belirtir. Burada amel defteri, Allah'ın iradesiyle, insanların yaptıklarını eksiksiz bir şekilde 'dile getirecektir'.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'nesh' kelimesinin 'bir şeyi başka bir şeye aktarmak, kopyalamak, yazmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'nestensihu' ifadesi, Allah'ın insanların amellerini, sanki bir yerden başka bir yere aktarıyormuş gibi, eksiksiz bir şekilde kaydettiğini ve muhafaza ettiğini vurgular. Bu, ilahi bir kayıt sisteminin mükemmelliğini gösterir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'nesh' kelimesinin 'bir şeyi olduğu gibi aktarmak, suretini çıkarmak' anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'nestensihu' fiili, Allah'ın kulların amellerini, en ince ayrıntısına kadar, hiçbir şeyi atlamadan, tam bir doğrulukla kaydettiğini ve bu kayıtların kıyamet günü delil olarak sunulacağını belirtir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'nesh'in bir şeyin aynısını veya benzerini oluşturmak olduğunu açıklar. 'İstinsah' ise, bir şeyi kopyalamayı, suretini çıkarmayı ifade eder. Ayetteki 'nestensihu' fiili, Allah'ın insanların amellerini, sanki bir kopyasını çıkarıyormuş gibi, tam ve eksiksiz bir şekilde kaydettiğini, böylece hiçbir amelin gözden kaçmadığını vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'amel' kelimesinin 'kasıtlı olarak yapılan iş, fiil' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'ma kuntum ta'melûn' ifadesi, insanların hayatları boyunca bilinçli olarak yaptıkları tüm iyi veya kötü eylemleri kapsar. Bu, sadece fiziksel eylemleri değil, aynı zamanda niyetleri ve kalbi amelleri de içerir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'amel' kavramının Kur'an'da 'insanın iradi olarak gerçekleştirdiği her türlü eylem' olarak merkezi bir öneme sahip olduğunu vurgular. Bu ayette 'amel', insanın dünyadaki sorumluluğunu ve bu sorumluluğun ilahi kayıt altına alındığını gösteren temel bir kavramdır. Hesap gününde sorgulanacak olan da bu amellerdir.