Ve-iżâ ‘alime min âyâtinâ şey-en(i)tteḣażehâ huzuvâ(en)(c) ulâ-ike lehum ‘ażâbun muhîn(un)
Ayetlerimizden bir şey öğrenince onu alaya alır. Onlar için alçaltıcı bir azap vardır!
Âyetlerimizden birşey öğrendiği zaman, onu alaya alıyor. İşte onlar için rezil ve rüsvay edici bir azap vardır.
Bu ayet, Allah'ın ayetlerine karşı küçümseyici ve alaycı bir tavır sergileyenlerin durumunu ele almaktadır. Temel olarak, ilahi mesajı hafife almanın ve onu eğlence konusu yapmanın vahim sonuçlarını, yani alçaltıcı bir azabı vurgulamaktadır. Ayet, bu tür bir davranışın ahiretteki karşılığını dilbilimsel bir kesinlikle ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ilm' kelimesini bir şeyin hakikatini idrak etmek olarak tanımlar. Ayetteki 'alime' fiili, kişinin Allah'ın ayetlerini duyarak veya okuyarak bilgi sahibi olmasını, ancak bu bilginin kalbe nüfuz etmeyip sadece zihinsel bir öğrenme düzeyinde kalmasını ifade eder. Bu öğrenme, alay etme fiilinin ön koşuludur.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ilm' kavramının Kur'an'da sadece bilgi edinmekten öte, aynı zamanda bu bilginin gerektirdiği sorumluluğu da içerdiğini belirtir. Ancak bu ayetteki 'alime' fiili, bu sorumluluğu üstlenmeyen, aksine bilgiyi küçümsemek için kullanan bir durumu işaret eder. Bilgiye sahip olunmasına rağmen, bu bilginin hakkı verilmemiştir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'âyât' kelimesini Allah'ın kudretine delalet eden alametler ve Kur'an'daki mucizevi sözler olarak açıklar. Bu ayette 'âyâtinâ' ifadesi, hem evrendeki yaratılış delillerini hem de Kur'an'ın vahyedilen ayetlerini kapsar. Kişinin bu ilahi işaretleri öğrenip alaya alması, onların kutsallığına ve önemine karşı bir saygısızlık göstergesidir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'âyât' kelimesinin mecazi olarak 'deliller' ve 'ibretler' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'âyâtinâ' ifadesi, Allah'ın insanlara gönderdiği ve üzerinde düşünmeleri gereken her türlü mesajı ve delili ifade eder. Bu delillerin alaya alınması, kişinin hakikatten yüz çevirdiğini gösterir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'ayet' kelimesinin Kur'an'da farklı bağlamlarda 'mucize', 'işaret', 'delil' ve 'Kur'an cümlesi' anlamlarında kullanıldığını vurgular. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın vahyettiği ve insanlara rehberlik eden ilahi mesajları ifade eder. Bu mesajların alaya alınması, kişinin iman eksikliğini ve küstahlığını ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ittihaz' fiilini bir şeyi kendine mal etmek, onu bir amaç için kullanmak olarak açıklar. Ayetteki 'ittehazeha' ifadesi, kişinin Allah'ın ayetlerini ciddiye almak yerine, onları eğlence ve alay konusu haline getirmesini, yani kendine bu şekilde bir tavır edinmesini anlatır. Bu, ayetlerin asıl amacından saptırılmasıdır.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'ittihaz'ın bir şeyi bir sıfatla nitelemek veya bir şeye dönüştürmek anlamını taşıdığını belirtir. Ayetteki kullanımı, kişinin Allah'ın ayetlerini 'alay konusu' sıfatıyla nitelemesini, onları bu şekilde algılamasını ve bu tavrı benimsemesini ifade eder. Bu, bilinçli bir tercih ve kötü niyetli bir eylemdir.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'hüzüv' kelimesini bir şeyi hafife almak, onunla eğlenmek ve onu küçümsemek olarak açıklar. Ayetteki 'hüzüven' ifadesi, kişinin Allah'ın ayetlerini ciddiye almayıp, onları bir şaka veya eğlence malzemesi gibi görmesini, onlara karşı saygısız bir tutum sergilemesini anlatır. Bu, imanın zıddı bir davranıştır.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'hüzüv' kelimesinin bir şeyi değersiz görmek ve onunla alay etmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, Allah'ın ayetlerinin kutsallığını ve önemini hiçe sayarak, onlarla dalga geçme eylemini ifade eder. Bu, ilahi mesajın reddedilmesinin ve küfrün bir tezahürüdür.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'da 'hüzüv' kavramının genellikle Allah'ın ayetlerine, peygamberlere veya müminlere karşı gösterilen küçümseyici ve düşmanca bir tavrı ifade ettiğini belirtir. Bu ayette, Allah'ın ayetlerini alaya almak, kişinin ilahi otoriteye karşı isyanını ve ahiretteki azabı hak etmesinin temel nedenlerinden birini oluşturur.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'azab' kelimesini bir şeyi engellemek, alıkoymak ve acı vermek olarak tanımlar. Ayetteki 'azab' ifadesi, Allah'ın ayetleriyle alay edenlere ahirette verilecek olan cezayı, yani onları dünya nimetlerinden ve cennetten mahrum bırakacak, acı ve eziyet verecek olan karşılığı ifade eder. Bu, işlenen günahın doğrudan bir sonucudur.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'azab'ın bir şeyi tatlılıktan mahrum bırakmak ve acı vermek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'azab' kelimesi, Allah'ın ayetlerine karşı gösterilen saygısızlığın karşılığı olarak, kişinin ahirette karşılaşacağı şiddetli ve sürekli acıyı, yani cehennem azabını ifade eder. Bu, ilahi adaletin tecellisidir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'mühîn' kelimesini 'zelil kılan, hor ve hakir eden' olarak açıklar. Ayetteki 'azabun mühîn' ifadesi, Allah'ın ayetleriyle alay edenlerin, dünyada gösterdikleri küstahlığın ve kibirin tam tersi bir şekilde, ahirette alçaltıcı ve aşağılayıcı bir azaba çarptırılacaklarını vurgular. Bu, işlenen günahın mahiyetine uygun bir cezadır.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'mühîn' kelimesinin 'küçültücü, değersizleştirici' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'mühîn' sıfatı, verilecek olan azabın sadece fiziksel bir acıdan ibaret olmadığını, aynı zamanda kişinin onurunu zedeleyecek, onu zelil ve hor kılacak manevi bir aşağılamayı da içerdiğini ifade eder. Bu, alay etme fiilinin karşılığıdır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hûn' kökünden türeyen 'mühîn' kelimesini 'küçümseyen, değersizleştiren' olarak açıklar. Ayetteki 'azabun mühîn' ifadesi, Allah'ın ayetlerini küçümseyenlerin, ahirette kendilerinin küçümseneceği ve aşağılanacağı bir azapla karşılaşacaklarını belirtir. Bu, ilahi adaletin tecellisinde 'kısas' prensibinin bir yansımasıdır.
Duhân Sûresi
Nefsi emmare yaşantısı içinde olanların mevlüt (doğum), regaib (rağbet edilme) ve berat (nefsi emmare, nefsi levvame ve nefsi mülhime’nin yükümlülüklerinden kurtulmak) ile işleri yoktur. Vehim ve evham ile şartlanmış yaşamları içinde kendilerine verilen süre içinde eğlenip dururlar. (M.D.)