Fetih Sûresi 25. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): K-f-r kökü, bir şeyi örtmek, gizlemek anlamına gelir. Bu bağlamda, Allah'ın nimetlerini veya hakikati örtmek suretiyle inkar edenleri ifade eder. Ayetteki 'kefarû' ifadesi, Mekke müşriklerinin Allah'ın ayetlerini ve peygamberin davetini reddetmelerini, yani hakikati örtmelerini vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): İzutsu'ya göre 'küfr', Kur'an'da sadece dini bir inkarı değil, aynı zamanda ahlaki bir nankörlüğü de ifade eder. Bu ayetteki 'kefarû' kelimesi, müşriklerin hem Allah'a karşı nankörlüklerini hem de müminlere karşı düşmanca tutumlarını, yani hakikati kabul etmeyişlerini ve engellemelerini kapsar.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Sadde fiili, bir şeyi engellemek, yolunu kesmek demektir. Ayetteki 'sadduküm' ifadesi, müşriklerin müminleri Mescid-i Haram'dan ve kurbanlık hayvanları hedeflerine ulaşmaktan men etmelerini, yani fiziksel bir engelleme ve yasaklamayı mecazi olarak anlatır.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): S-d-d kökü, bir şeyi bir yerden alıkoymak, mani olmak anlamındadır. Burada, müşriklerin müminlerin hac veya umre ibadetini yerine getirmelerine engel olmalarını, onların kutsal topraklara girişini yasaklamalarını ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Mescid, secde edilen yer demektir. Haram ise, hürmet edilen, dokunulmaz kılınan anlamına gelir. 'Mescid-i Haram', Mekke'deki Kâbe'yi ve çevresini ifade eder ki burası savaşmanın, avlanmanın ve bazı fiillerin yasak olduğu kutsal bir bölgedir. Ayette, müşriklerin müminleri bu kutsal mekana girmesinden alıkoymaları vurgulanır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): H-r-m kökü, yasaklamak, kutsal kılmak anlamlarına gelir. Mescid-i Haram, Allah tarafından kutsal kılınmış, dokunulmazlığı olan ve belirli kurallara tabi olan bir mekandır. Ayette, bu kutsal mekanın ziyaretinin engellenmesi, müşriklerin büyük bir günah işlediğini gösterir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): A-k-f kökü, bir şeyi bir yerde tutmak, hapsetmek, alıkoymak demektir. 'Ma'kûfen' kelimesi, kurbanlık hayvanların Mescid-i Haram'a ulaşmaktan engellenerek bir yerde bekletildiğini, adeta hapsedildiğini anlatır. Bu durum, müşriklerin müminlere karşı uyguladığı zulmün bir başka boyutunu gösterir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): A-k-f, bir şeye yönelmek, bir yerde kalmak veya bir şeyi bir yerde tutmak anlamlarına gelir. Ayetteki 'ma'kûfen' ifadesi, kurbanlık hayvanların Mescid-i Haram'a ulaşması engellenerek, bir yerde zorla tutulduğunu, adeta adaklarının yerine getirilmesinin önüne geçildiğini belirtir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): A-r-r kökü, ayıp, kusur, zarar anlamına gelir. 'Ma'arra' kelimesi, bir eylemden dolayı duyulan utanç veya zarar demektir. Ayette, Mekke'deki gizli müminlerin bilmeden öldürülmesi durumunda müslümanlara isabet edecek olan manevi zararı ve üzüntüyü ifade eder. Bu, Allah'ın savaşı engellemesinin hikmetlerinden biridir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Ma'arra, bir eylemden kaynaklanan kötü sonuç, utanç verici durum veya zarar anlamına gelir. Ayette, Mekke'deki mümin erkek ve kadınların bilmeden öldürülmesi durumunda müslümanların yaşayacağı vicdani rahatsızlığı ve toplumsal utancı ifade eder. Bu, Allah'ın müminleri koruma ve fitneyi engelleme amacını gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Z-y-l kökü, bir şeyi diğerinden ayırmak, uzaklaştırmak anlamına gelir. 'Tezeyyelû' fiili, müminlerin ve kafirlerin birbirinden ayrılması, yani Mekke'deki müminlerin kafirlerden belirgin bir şekilde ayrılıp tanınabilir hale gelmesi durumunu ifade eder. Bu ayrılık gerçekleşseydi, Allah'ın kafirlere azap etmesi daha kolay olacaktı.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, z-y-l kökünün ayrışma, farklılaşma ve belirginleşme anlamlarını vurgular. Ayetteki 'tezeyyelû' ifadesi, Mekke'deki müminlerin kafirlerden ayrışarak belirginleşmesi durumunu anlatır. Bu ayrışma, ilahi adaletin tecellisi için bir ön koşul olarak sunulur, zira karışıklık varken ceza uygulamak masumların zarar görmesine yol açabilirdi.