Fetih Sûresi 26. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): K-f-r kökü, bir şeyi örtmek, gizlemek anlamına gelir. İnkar edenler (kâfirler), hakikati örttükleri, gizledikleri için bu isimle anılırlar. Ayetteki 'kefarû' ifadesi, Mekke müşriklerinin Allah'ın birliğini ve Peygamber'in risaletini örtbas etme, reddetme eylemini ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu'ya göre 'küfr', Kur'an'da Allah'ın nimetlerini inkar etmek, şükürsüzlük etmek ve nihayetinde Allah'ın varlığını ve birliğini reddetmek anlamında kullanılır. Ayetteki 'kefarû' ifadesi, cahiliye hamiyetini kalplerinde taşıyanların, Allah'ın hakikatini ve Peygamber'in getirdiği mesajı reddetme durumunu belirtir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Hamiyye, kişinin kendi kabilesine veya soyuna karşı duyduğu aşırı bağlılık ve koruma içgüdüsüdür. Bu, çoğu zaman haksız yere de olsa kendi tarafını tutma eğilimini ifade eder. Ayetteki 'hamiyyetü'l-câhiliyyeti' ifadesi, müşriklerin kalplerindeki bu körü körüne bağlılık ve öfke halini mecazi olarak anlatır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hamiyye, kişinin kendi nefsini veya mensup olduğu grubu koruma gayretidir. Ancak Kur'an'da 'hamiyyetü'l-câhiliyyeti' olarak geçtiğinde, bu koruma gayretinin hakka ve adalete dayanmayan, körü körüne bir taassup ve öfke halini ifade ettiği belirtilir. Bu durum, müşriklerin Peygamber'e ve müminlere karşı gösterdikleri düşmanlığın temelinde yatan duyguyu açıklar.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, hamiyyet kelimesinin cahiliye dönemindeki kabile asabiyetini, gururunu ve haksız yere öfkelenmeyi ifade ettiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, inkar edenlerin kalplerinde taşıdıkları bu olumsuz ve yıkıcı duyguyu, yani kabilecilik ve üstünlük taslama güdüsünü vurgular.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Sekine, kalbe inen huzur ve itminandır. Allah'ın Peygamberine ve müminlere indirdiği sekine, onların zor zamanlarda dahi sükunetlerini korumalarını, korku ve endişeden uzak durmalarını sağlar. Ayetteki 'sekînetehû' ifadesi, müşriklerin hamiyetine karşı müminlere verilen ilahi bir lütfu, iç huzuru ve güveni temsil eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Sekine, kalbin sakinleşmesi, huzur bulması ve güvene ermesidir. Allah'tan gelen bir rahmet olup, müminlerin zorluklar karşısında sabır ve metanet göstermelerini sağlar. Ayetteki bağlamda, müşriklerin öfke ve taassubuna karşılık, Allah'ın müminlere bahşettiği manevi bir güç ve içsel bir dinginliktir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, sekine kavramını 'ilahi huzur' veya 'ilahi sükunet' olarak açıklar. Bu, Allah'ın müminlerin kalplerine indirdiği özel bir lütuf olup, onlara zor durumlarda bile içsel bir dinginlik ve güven verir. Ayetteki 'sekînetehû', müminlerin cahiliye hamiyetine kapılmadan, Allah'a güvenerek hareket etmelerini sağlayan ilahi bir destektir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Takva, Allah'ın azabından korunmak için O'nun emirlerine sarılmak ve yasaklarından kaçınmaktır. 'Kelimetü't-takvâ' ise, Allah'ın birliğini ikrar etmek, O'na iman etmek ve O'nun rızasını kazanmak için yaşamak anlamına gelir. Ayetteki 'elzemahum kelimetü't-takvâ' ifadesi, Allah'ın müminleri bu takva sözüne bağlı kıldığını, onları bu prensip üzere sabitleştirdiğini gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Takva, kişinin kendisini zararlı şeylerden korumasıdır. Dini anlamda ise, Allah'tan korkarak O'nun emirlerine uymak ve günahlardan sakınmaktır. 'Kelimetü't-takvâ' ifadesi, genellikle 'Lâ ilâhe illallah' kelimesiyle veya Allah'a iman ve O'na itaat prensibiyle ilişkilendirilir. Ayette, müminlerin bu takva prensibine sıkıca sarıldıkları ve ona layık oldukları vurgulanır.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, takvayı 'Allah'a karşı sorumluluk bilinci' olarak tanımlar. Bu, Allah'ın emirlerine uyma ve O'nun gazabından sakınma halidir. 'Kelimetü't-takvâ' ise, bu sorumluluk bilincini ifade eden temel inanç ve yaşam prensibidir. Ayette, müminlerin bu prensibi benimseyerek cahiliye hamiyetinden uzak durdukları ve Allah'ın rızasını kazandıkları belirtilir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Hakk kökü, bir şeyin sabit ve doğru olması anlamına gelir. 'Ehakk' ise, bir şeyin diğerinden daha doğru, daha uygun veya daha layık olduğunu ifade eden bir üstünlük sıfatıdır. Ayetteki 'kânû ehakka bihâ', müminlerin takva sözüne, yani Allah'ın birliğine ve Peygamber'in risaletine inanmaya, cahiliye hamiyetini taşıyanlardan daha layık ve daha uygun olduklarını belirtir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hakk, bir şeyin sabit ve değişmez gerçeği ifade eder. 'Ehakk', bir şeyin diğerine göre daha doğru, daha öncelikli veya daha haklı olduğunu gösterir. Ayetteki 'ehakka bihâ', müminlerin takva kelimesini taşımaya ve onunla yaşamaya, inkar edenlerden çok daha fazla hak sahibi olduklarını, çünkü onların kalplerinin bu hakikate açık olduğunu vurgular.