İnne-lleżîne yunâdûneke min verâ-i-lhucurâti ekśeruhum lâ ya'kilûn(e)
(Ey Muhammed!) Odaların arkasından sana bağıranların çoğu aklı ermeyen kimselerdir.
(Resülüm!) Sana odaların arkasından bağıranların çokları, aklı ermez kimselerdir.
Bu ayet, peygambere saygısızca seslenenlerin akıl ve idrak eksikliğine vurgu yapmaktadır. Özellikle 'nida' ve 'akıl' kavramları, edep ve anlayış arasındaki ilişkiyi dilbilimsel olarak ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Nida (نداء), uzak bir yerden yüksek sesle çağırmaktır. Ayetteki 'yünâdûneke' ifadesi, Peygamber'in makamına uygun olmayan, edep dışı bir çağrı şeklini ifade eder. Bu, sadece sesin yüksekliği değil, aynı zamanda hitap şeklindeki saygısızlığı da içerir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Buradaki nida, 'yâ Muhammed' gibi bir sesleniş olup, odaların arkasından yapılması, Peygamber'e karşı gösterilen hürmetsizliği ve aceleciliği mecazi olarak anlatır. Bu, normal bir çağrıdan ziyade, bir tür 'bağırma' anlamı taşır.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'nida' kavramı, sadece fiziksel bir seslenişi değil, aynı zamanda çağıranın niyetini ve çağrılanın makamına karşı takındığı tavrı da yansıtır. Bu ayetteki 'yünâdûneke', Peygamber'in şahsiyetine ve konumuna karşı gösterilen edep dışı bir davranışı sembolize eder.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Hucurât (حجرات), hucra (حجرة) kelimesinin çoğuludur ve 'oda' anlamına gelir. Ayetteki kullanımı, Peygamber'in evinin odalarını, yani özel yaşam alanını ifade eder. Bu, mahremiyete ve özel alana saygısızlığı vurgular.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Hucra, bir şeyin etrafını çeviren ve onu diğerlerinden ayıran yerdir. Buradaki 'hucurât', Peygamber'in eşlerinin ikamet ettiği, dışarıdan müdahale edilmemesi gereken özel mekanlarıdır. Bu mekanların ötesinden seslenmek, edep ve mahremiyet sınırlarını aşmaktır.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Hucurât, Peygamber'in hanımlarına ait odalardır. Bu odaların arkasından seslenmek, Peygamber'in istirahat ve özel zamanına saygısızlık anlamına gelir. Bu, sadece bir mekan belirtmekle kalmaz, aynı zamanda bir edep ihlalini de ifade eder.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Akıl (عقل), bir şeyi bağlamak ve tutmak anlamına gelir. İdrak anlamında kullanıldığında, doğruyu yanlıştan ayırma, olayların sonuçlarını düşünme yeteneğidir. Ayetteki 'lâ ya'qılûn', bu kişilerin Peygamber'in makamını ve davranışlarının sonuçlarını idrak edemeyen, düşüncesiz kimseler olduğunu belirtir.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Akıl, insanı hayvanlardan ayıran ve ona düşünme, anlama ve idrak etme yeteneği veren kuvvettir. 'Lâ ya'qılûn' ifadesi, bu kişilerin sadece bilgi eksikliği değil, aynı zamanda bu bilgiyi işleyip doğru sonuca ulaşma yeteneğinden yoksun olduklarını, yani akıllarını gereği gibi kullanmadıklarını gösterir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'akıl' kavramı, sadece entelektüel kapasiteyi değil, aynı zamanda ahlaki ve pratik bir idraki de ifade eder. 'Lâ ya'qılûn' denildiğinde, bu kişilerin sadece mantıksız değil, aynı zamanda ahlaki olarak da yanlış bir davranış sergiledikleri ve bunun farkında olmadıkları vurgulanır.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Akıl, Kur'an'da genellikle doğruyu yanlıştan ayırma, ibret alma ve sonuçları düşünme yeteneği olarak geçer. Bu ayette 'lâ ya'qılûn' ifadesi, Peygamber'e karşı gösterilen bu saygısız davranışın, düşüncesizlikten ve bu davranışın dini ve ahlaki sonuçlarını idrak edememekten kaynaklandığını belirtir.
Hucurât Sûresi
HÜCRE, etrafı çevrilerek içine girilmekten men olunan toprak parçasıdır. Hucurât'tan maksat, Peygamber (s.a.v.)'in hâne-i saadetinin odalarıdır ki, her biri hanımlarından birine ait olmak üzere dokuz oda idi. Alûsî şöyle kaydeder: "İbnü Sa'd'ın, Atâ-i Horasânî'den rivayet ettiğine göre, hurma dallarından ahşap idi ve kapılarının üzerinde siyah kıldan çullar vardı." Buhârî, Edeb'de ve İbnü Ebi'd-dünya ve Beyhakî, Davud b. Kays'tan şöyle rivayet etmişlerdir ki: Hücreleri gördüm "hurma kerestesi"nden olup dışından kıl çullarla kaplanmış idi, hücrenin kapısından evin kapısına kadar uzunluğu altı veya yedi zira zannederim ve iç evi ise on zira' tahmin ediyorum yüksekliği de yedi ile sekiz zira'' arası sanırım, demiştir. Hasan-ı Basrî'den de rivayet etmişlerdir ki Hz. Osman'ın hilafetinde Peygamber'in hanımlarının evlerine girerdim, tavanlarına elimle yetişirdim, Abdü'l-Agelik'in oğlu Velid zamanında onun emriyle Resulullah'ın mescidine katıldı ve bundan dolayı insanlar ağladı ve o gün Said b. Müseyyeb şöyle dedi: Vallahi arzu ederim ki, bulundukları hal üzere bıraksalar da Medine halkından bir kısım kimseler neşelenseler ve hariçten gelenler de Resulullah'ın ne ile yetindiğini görseler de zühd dersi alsalardı...
Siyercilerin çoğu bu bağıranları Beni Temim'den olmak üzere zikretmişlerdir. Şöyle ki: Beni Temim'den yetmiş veya seksen kişi kadar bir heyet gelmişti. İçlerinde Zibrikân b. Bedir, Utârid b. Hacib b. Zurâre ve kays b. Âsım ve kays b. Haris, Amr b. Ehtem ve Akra b. Habir vardı. Ebu Hayyan'ın Bahir'de anlattığına göre bunlar gelmişler, öğle sıcağında mescide girmişlerdi, Resulullah henüz uyuyordu, Ey Muhammed! Bizim yanımıza çık! diye bağırdılar, bunun üzerine uyandı ve çıktı, Akrâ b. Habis: Ey Muhammed! Benim övmem güzel, kötülemem, ayıplıdır, dedi. Resulullah; yazıklar olsun sana, öyle olan Allah Teâlâ'dır, buyurdu; derken insanlar mescide toplandı. Bunlar Beni Temim: Konuşmacımızla, şairimizle sana şiirlerle konuşmalarla atışacağız, dediler. Peygamber (s.a.v.) "Ben şiirle gönderilmedim, övünmekle de emrolunmadım fakat haydin bakalım." dedi. Zibrikân içlerinden bir gence haydi kavminin faziletlerinden seç, söyle dedi. Bir genç kalktı: "Bizi yaratılmışların en hayırı kılan ve bize mallar veren Allah'a Hamd olsun." diye bir konuşma yaptı. Resulullah (s.a.v.) Sâbit b. Kays b. Şemmâse ki kalk cevap ver, dedi. Sâbit de: "Hamd Allah'a mahsustur. Ben O'na hamdediyor, O'ndan yardım diliyor ve O'na inanıyorum." diye başlayan bir hutbe ile cevap verdi. Zibrikân, diğer bir gence kalk kavminin yüceliğini anlatacak bir kaç beyt söyle dedi. O da:
"Biz cömert kimseleriz, hiçbir kabile bize denk olamaz. Bizim içimizde reisler vardır ve ganimetin dörtte biri bizim aramızda taksim edilir.
Eğer savaş korkusu hissedilmezse kıtlık zamanında biz bütün nüfusa deve hörgücü yediririz.
Biz, bir şeyi yapmak istemeyip çekindiğimiz zaman da kimse bize karşı duramaz. İşte biz iftihar anında böyle yükseliriz." dedi, Hz. peygamber (s.a.v.), Hassan b. Sabit'i çağırdı, Hassan söylediğini bana tekrar et, dedi. Dinledi şöyle cevap verdi.
"Fihr kabilesi ve kardeşlerinden ileri gelen kimseler, insanlara uyulacak bir yol çizmişlerdir.
İçinde Allah korkusu olan herkes, bu yolu tavsiye eder. Her türlü hayır da bu yoldan beklenir." Daha hazı beyitlerden sonra Hassan şunları da söyledi:
"Biz, Ma'd kabilesinden, hazırda bulunanlara ve bulunmayanlara rağmen Allah'ın Resulü'ne ve dine büyük bir güçle yardım ettik.
Bu yardımı, gebe devenin sidiğini dağıttığı gibi düşmanı dağıtan kılıç darbeleriyle ve göğüslerde deve ağızları gibi yara açan mızrak vuruşlarıyla yaptık.
Onların toplulukları geldiği gün, yuvasını ve yavrularını koruyan aslanlar gibi vuruşumuzu Uhud'a bir sor!
Askerler arasında ölüme gitmek, suya gidercesine hoş görününce savaş alanlarında ölüme dalan biz değil miydik?
Biz, iki kolla kafaları vururuz. Biz Gassan kabilesinin parlak bir kolundan gelen şerefli bir soya mensubuz.
Eğer Allah'tan haya etmeseydik insanlar üzerinde (canlarını korumak ve ikramda bulunmak gibi) iki hakkımız olduğunu bir şeref vesilesi olarak söylerdik. Bu hususta bize karşı çıkan var mı?
Hayatta olanlarımız, çakıl taşlarına basıp dolaşanların en hayırlılarındandır. Ölülerimiz de kabirlerde bulunanların en hayırlılarındandır." Bunun üzerine Akra' b. Habis kalkmış, vallahi ben bir iş için geldim ve bir şiir söyledim onu dinleteceğim, demiş ve şunu söylemiş:
"İyiliklerin anılması esnasında bize muhalefet ederlerse, insanlar bizim üstünlüğümüzü bilsinnler diye sana geldik.
İster Necid'de İster Tihâme topraklarında olsun, her hücumda biz insanların başıyız.
Her toplulukta bizim için (ganimetten) dörtte bir hisse vardır. Hicaz topraklarında Beni Dârim gibisi de yoktur." Hz. Peygamber (s.a.v.) Hassan'a: Kalk cevap ver buyurdu. Hassan (r.a.) da dedi ki:
"Ey Benî Dârim! Övünmeyin. Çünkü iyiliklerin anılması esnasında sizin övünmeniz bir vebal olur.
Siz, bize karşı övünmekle kaybettiniz. Çünkü siz, kiminiz süt ana, kiminiz hizi olmak üzere bizim hizmetkârlarımız-sınız." Bu noktadan Peygamber (s.a.v.) buyurdu ve peygamberin bu sözü onlara Hassan'ın söylediklerinin hepsinden daha çok tesirli geldi. Hassan şiirini şöyle bitirdi.
"Eğer kanlarınızı ve mallarımızı taksim yerlerinde bölüşülmekten korumak için gelmiş iseniz, Allah'a eş koşmayın, İslâm'a girin ve peygamberin yanında Benî Dârim ile övünmeyin.
Yoksa Beytin Rabbine yemin ederim ki keskin kılıçlarla mızraklar başınızın üzerine iner." Bunun üzerine Akrâ b. Hâbis "vallahi bilmem bu ne iştir? Hatibimiz söyledi, onların hatibi daha güzel söyledi, şairimiz söyledi, onların şairi daha şair daha güzel söylüyor" dedi, sonra Resulullah'ın huzuruna daha yakın vardı: dedi. Hz. Peygamber (s.a.v.) de "o halde bundan önce olan sana zarar vermez" buyurdu, sonra onlara hediyeler ve ihsanlarla iltifatta bulundu. İbnü Hişam Siyer'inde, kıssayı biraz daha farklı nakletmiş olduğunu da Âlûsî kaydeder. Bu âyetin Beni Anber hakkında nazil olduğunu da söylemişlerdir. Fakat Beni Anber, Beni Temim'den bir bölüm olduğuna göre öncekine ters düşmez. Nitekim Kâmus'ta Anber, Temim'den birinin babasıdır, der.[22]
"Hakikat talibi, önce kendi hücresinden (nefsinden) çıkmalıdır." Hakikî edep, varlık iddiasını terk ile Hakk'ın huzurunda sükût etmektir.[23]
Yine efendimiz (s.a.v.) e edebe riayete ait olan bir âyet ile devam eden bu âyette, onun “nisâ” olan nefsi külle ait hücre (odalarda) istirahat halindeyken rahatsız edilmemesi gerektiği bildirilmektedir. Nefsi küll üretkenliktir. İrfaniyet halinde üretenlik halinde nefsi emmarenizin sesi ile bağırıp çağırıp hakikat üretkenliğine vehim ve hayalinizi karıştırmayın.
Resülün, resülü olan irfan ehli’nin vermiş olduğu nefis tezkiyesi eğitiminde de bu edebe riayet edip, ona nefis mertebelerinin arkasından seslenmeyiniz.
(الْحُجُرَاتِ) “el hucurâti” kelimesini incelemeye çalışalım. “Hu” harfi “Ha” ile yazılmıştır. “Cu” ise bakır madenin sembolüdür. “Ra” ise nefesi Rahmani “Elif” “İnsan” “Te” ente sen ve ene ben dir.
“El” olan bir irfan ehlinin eli tutulduğunda “Hu” nefesi rahmani ile “He” ile yazılan “Hu” ile tenfis edildiğinde o bedene “Ha” ile yazılan “Hu” ile hayat verir. (CU) Bakır bilindiği gibi telefon hatlarında enerji ve ses iletilmesinde önemli bir maddedir. Bakır, periyodik tablonun 4. periyodunun 11. grubunda yer alan bir elementtir. Bakırın atom numarası 29'dir. Bakır, Cu sembolü ile gösterilir ve metaldir.[24] 2+9= 11 dir. 11 de Hazreti Muhammed mertebesidir. Elif ise “İnsan” idi. Sendeki, Haikat-i İnsan benliği olan İlahi benliğe ulaşabilmen için nefsi küll ile beden Medinesinde bulunan hayatın faaliyete geçirilmesi için onu nefsi emmarenin sesiyle rahatsız etmeden risalet mertebesinin edebine riayet etmen gerekir. (Murat Derûni)