Ni'meten min ‘indinâ keżâlike neczî men şeker(a)
(34-35) Şüphesiz biz de üzerlerine taşlar savuran bir rüzgar gönderdik. Yalnız Lut'un ailesi başka. Katımızdan bir nimet olarak bir seher vakti onları kurtardık. Şükredenleri işte böyle mükafatlandırırız.
Katımızdan bir nimet olarak. Biz şükredeni böyle mükafatlandırırız.
Kamer Suresi 35. ayet, Allah'ın Lut kavmini helak etmesi ve Lut'un taraftarlarını kurtarmasını 'nimet' ve 'şükür' kavramları üzerinden anlatır. Ayet, ilahi lütfun ve şükrün karşılığının nasıl tecelli ettiğini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Nimet, 'iyi ve güzel olan şey' anlamına gelir. Bu ayetteki 'nimet', Allah'ın Lut ve inananları helaktan kurtarması, onlara bahşettiği lütuf ve ihsandır. İsfehânî, nimetin hem maddi hem manevi olabileceğini belirtir ve burada kurtuluşun manevi bir nimet olduğunu vurgular.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'nimet' kelimesini 'Allah'ın ihsanı ve lütfu' olarak açıklar. Ayetteki bağlamda, Lut'un taraftarlarının helaktan kurtarılması, Allah'ın onlara özel bir ihsanı ve lütfu olarak ifade edilmiştir. Bu, ilahi kudretin bir tecellisidir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'nimet' kavramının Kur'an'da Allah'ın insanlara bahşettiği her türlü iyilik ve lütfu ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'nimet', Allah'ın inananlara yönelik koruyucu ve kurtarıcı eylemini, yani ilahi lütfun somut bir tezahürünü temsil eder. Şükürle doğrudan ilişkilidir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Cezâ kelimesi, 'karşılık vermek' anlamına gelir. İbn Kuteybe, bu ayetteki 'neczî' fiilinin, Allah'ın şükredenlere lütuf ve ihsanla karşılık vermesi, yani onları mükafatlandırması anlamında kullanıldığını belirtir. Bu, ilahi adaletin ve vaadin bir göstergesidir.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'cezâ' kelimesinin hem iyi hem de kötü karşılık için kullanılabileceğini ancak bu ayetteki bağlamda 'şükredenlere verilen güzel karşılık, mükafat' anlamına geldiğini ifade eder. Allah'ın şükredenlere olan vaadinin gerçekleşmesidir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'cezâ' fiilinin Kur'an'da genellikle yapılan bir eylemin sonucunu ifade ettiğini belirtir. Burada 'neczî' fiili, şükredenlerin Allah katındaki makamlarının ve alacakları mükafatın bir ifadesidir. Allah'ın vaadinin kesinliğini gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Şükür, 'nimetin sahibini bilmek ve ona minnettarlık göstermek' anlamına gelir. İsfehânî, bu ayetteki 'şekere' fiilinin, Allah'ın Lut ve inananlara bahşettiği kurtuluş nimetine karşılık onların minnettarlıklarını ifade etmeleri gerektiğini vurgular. Şükür, nimetin artmasına vesiledir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, şükrü 'nimetin sahibini övmek ve ona karşı minnet duygularını dile getirmek' olarak tanımlar. Ayetteki 'men şekere' ifadesi, Allah'ın nimetlerine karşı minnettarlık gösterenlerin mükafatlandırılacağını belirtir. Bu, kulun Allah'a karşı vazifesidir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'şükür' kavramının Kur'an'da Allah'ın lütuflarına karşı gösterilen minnettarlığın hem sözlü hem de fiili bir ifadesi olduğunu açıklar. Bu ayette, Allah'ın kurtuluş nimetine karşılık şükredenlerin ilahi mükafata layık görüleceği vurgulanır. Şükür, imanın bir göstergesidir.
Kamer Sûresi
Fenâfîllah makamında olan kimsenin, bir şeyin îcâd ve i'dâmında himmetle tasarrufu yoktur. Bir kimse fenafillahta ise onun ne var olmasında ne de yok olmasında hiçbir şeyi söz konusu olmaz. Fakat bakâ-billah mertebesinde olan insân-ı kâmilin, mazhar olduğu esmâ-i ilâhiyye mecmû'unun kuvvetiyle tasarrufu ve îcâd ve i'dâma himmeti vardır.
Ve insân-ı kâmilin âlemde tasarrufu, mazharlar vasıtasıyla zahir olur. Yani zahirde görünenlerle olur. Ya'nî insân-ı kâmil, bir şeyin icadına veya helakına himmet ettikde, kuvâ-yı zahire ve bâtın kuvvetlerinin tümünü o şeye tam bir huzur ile oraya yönlendirir. Ve o şey mazharlar vasıtasıyla ya meydana gelir ya da yok olur. Zîrâ Hakk'ın efâli mazharlar hasebiyle zahir olur; yani hakkın fiilleri zuhurlar sebebiyle meydana gelir. Ve mazharların kuvvet ve şiddeti hasebiyle Hakk'ın fiili dahi kavî ve şiddetli olur; ve Hak o mazharlardan şiddetle zuhur eder.[122] “ İz- -T-B- ” Yani Lut (a.s.) o mertebesi işitmekle kendinde hasıl olan bir fiil değildir. Özünde olan, zatında olan bir haldir fenafillahta bulunması belki hakka'l-yakîn mertebesinden vâki' olan bir idrâk idi.
Binâenaleyh bildi ki, kendisi adem-i izafîden mahlûk yani izafeten yok olan bir mahluk ve vücûd-ı Hak ile mevcûddur. Hani dedi ya “benim size karşı kuvvetim olaydı” o yaşlandığı bir anda, kendisine arka çıkacak kabilesi de yoktu, ona yardımcı olacak kabilesi de yoktu ve bunu şöyle idrak etti ki kulaktan duyma bir ilimle değil, kendi şuhudu, müşahedesiyle, nasıl ki insanlar baştan zaafları olur, sonra Cenab-ı Hakk onlara nurundan bir ilahi idrak verir, yani bir yaşam varlık verir, sonra kuvvetlenir ama sonra tekrar ihtiyarlığında zaafa düşer.
İşte bunu ilim kabulünden değil, yani işitmekle kendisinde hasıl olan bilgi kabulünden değil belki Hakkal yakıyn mertebesinden vaki olan bir idrak idi, O’nun bu şekilde söylemesi. İşte gerçek ilim ile nakil olan ilmin arasındaki fark budur. Cenab-ı Hakk gönlünden o ilmi ihdas eylemesi yani vermesidir.
Ama onu anlayabilmesi için evvela kişinin kendini mutlak manada tanıması gerekmektedir. Aksi halde ilim diye vehim karışır, nitekim birçok şeyler burada özelliğini buluyor veya kaybediyor, bazı kimseler vehbi yani Hakk’tan geldi diye nefsinden gelen heva ve nefsinden gelen yanlış bilgileri mutlak bilgiler diye kabul ediyor ve bunu yaymaya çalışıyor etrafına. Zannediyor ki Hakk’tan, rabbani, rahmani ilimler.
Halbuki değildir işte onun olması için şuhud gerekiyor, yani müşahede ehli olmak gerekiyor, müşahede ehli olabilmesi içinde bir müşahede ehlinden eğitim görmesi gerekiyor. Bunlar kendi başına olacak işler değildir. Nasıl ki peygamberler ümmetlerine bunları bildiriyorlar, gerçek manada biz de onlardan öğreniyoruz, işte peygamber ki kendisine verilen vehbi ilim sayesindeki birçok peygamber vaktiyle ilim de tahsil etmiştir.[123] “ İz- -T-B- ” Ayrıca Hamd’ın Sekiz hatta dokuz mertebesi vardır. Ve bunun ilk mertebesi nimetlere şükürdür. (M.D.) İlk düşündüğümüz şey şeriat mertebesi itibarıyla Ya Rabbi sana şükranlarımızı sunarız, şükür, yani teşekkür ifadesinde, verdiğin nimetlere, hayata, çoluk çocuğa ne varsa bütün güzelliklere hamd ederiz teşekkür ederiz. Bu mertebe al gülüm ver gülüm yani karşılıklı olan bir davranış yeridir, bu anlayışta Hamd’ın ilk anlayışıdır. İlk faaliyete geçtiği yerdir ki, bu belirtilen Hamd’ın faaliyete geçmediği gönüller de vardır yani hiç Hamd etmeyen insanlar da vardır. Tabi ki herkesin hâli kendini ilgilendirir fakat biz onları küçük görme değil de tespit bab’ında belirtiyoruz. Herbirerlerimiz halimizi tespit etmek ve değerlerimizi bilmek üzere bunları belirlemek zorundayız fakat onları hiç bir şekilde hâkir görmeden, kendi hallerine terketmek sûretiyle ve iyi bir temenni ile “İnşallah onlar da Hamd ederler, bu yola girerler ki, yaptıkları her Hamd kişinin kendisine döner ve ahirette kendisini karşılar” diyerek.
Böylece zâhir olarak yani şeriat mertebesi itibarıyla bir kul Rabbine Hamd ettiği zaman “Ya Rabbi verdiğin nimetlere teşekkür ederim” mânâsıyla, o düşünce ile yapmış oluyordur. Burada her ne kadar bir samimiyyet var ise de karşılığında bir beklenti vardır ve bu durum karşılıklı bir alışveriş hükmüne giriyor yani burada mutlak muhabbet yoktur, var olan muhabbet, beklentilidir.[124] “ İz- -T-B- ”
“Men Şeker” kim şükrederse;
Âyet numarası 35 tir. 35 ise 53 ün tersten gizli yazılışıdır. 53 ise “İz-Terzi Baba”ya yoldan verilmiş şifre sayısıdır.
Bu konu hakkında faydalı olur düşüncesi ile Şeker risalesinde ilgi bölümü aktaralım…
Akide. İse onunla yapılan İlâh-i biat akid, sözleşme yemin, yada nikâhtır. Tıpkı Osmanlı geleneğinde olduğu gibi, Askerlerin Sultana olan bağlılık törenine Akide denir imiş. Tören sırasındada akide şekerleri ikram edilirmiş. Bugünkü evliliklerde ise Nikâh şekeri verilmekte, bu ise suri anlamda olmakla birlikte ma’nevi anlamda dahi düşünülebilir. Askerlerin sultana olan bağlılığı ise, asker onun Hak yolunun erleri olan sâliklerdir. Padişah, sultan olan ise İnsân-ı kâmildir.
Bu hadiselerin yaşandığı dönemde bazı öğrenciler çeşitli nedenlerle geç kaldıklarından akide şekerinden de mahrum kalırlar imiş. Bu ise İlâh-i ma’nâ da ona ulaşmakta geç kalanları, yada kendi nefsi emmareleri ile onun huzuruna girdiklerinden, bu hakikat nimetinden mahrum kalmış olanların durumunu remzetmektedir. (Ç.H.U)
Şeker in Arapça yazılışı şın ile sin harfinin yer değiştirmesi ile olmaktadır. Sukür Sukür سكر SİN-KEF-RI harflerinin dizilimi ile.
SİN. Zatın zuhuru olan Hazreti İNSÂN
KEF. Kevn. kün emri
RI. Rahmaniyet nefesi rahman Günümüz lisanına bu kelime sükur iken şükür ve şeker e dönüşmüştür.
Sükur, şükür e dönüşünce şükür bayramıda şeker bayramına dönüşmüştür. Şeker Bayramı. Şükür bayramı ise, tasavvufta seyri sülûk yolunda bir dervişin kâmil bir veli nezaretinde, ulaştığı bazı mertebe ve hakikate binaen, hakkın kendisine lütfü İlâhisidir.
Şeker Bayramını yaşatacak olan ise bunun hakikatine sahip olan, kendisine akide ile bağlanılan ve bu isim ile müsemmâ olmuş olan Şekerci Dede (Terzi Baba) dır.
Zâhiren şeker bayramını zâhir olarak ve bu anlayışla yapabilenler olduğu gibi, bâtinen ise Şekerci Dede nin elinden akide-akit yapanlar ve bu yolda sıratı müstakîmsıratullah-üzere yüreyenlere kendisinin bir ikramı olmaktadır Nasıl ki o dönemin ilkokul öğrencilerine ikram ettiği akide şekerleri nasıl rağbet gördü ise şu anda da onun irfan mektebine öğrenci olabilenler için de aynı ikram geçerlidir. Halen her sohbet meclisinde gelenlere şeker ikramıda devam etmektedir. Ç.H.U.
Bu konuya bir kaç ilave yapmak istiyorum. Şeker’in arapça Sin-Kaf-Rı harflerinden oluştuğu yazılmıştı. Bu harflerden oluşan “Sekr” (Sekir) kelimesi vardır.
TDV İslâm ansiklopedisinde bu kelimenin anlamı şöyle yazılmıştır. Salikin, kendisine gelen vâridin etkisiyle yaşadığı manevi sorhoşluk anlamında tasavvufi terim...
Bahse konu olan “Sekr” manevi cezbe ile oluşan haldir. Bunun için “Salik-i Meczub” ve “Meczub-u Salik” olmak üzere iki sınıf salik vardır. Kimisi seyr-i sülûk tan sonra cezb edilir. Kimisinin cezb edilmesi sülûk’undan öncedir. Burada ki cezbe hali, zahiri meczupluk yani garip garip konuşmak, zikir meclislerinde bağırıp çağırıp nara atmak değil. İlim ile Allah’ın cezb etme yani kendine çekme halidir… Bu sekr hali de; meyhane diye tabir edilen dergahta yapılan sohbetlerde Terzi Babamızın ağzından çıkan sözlerden oluşan latif aşk badesini, nuş eden saliklerde ilâhi cezbe hâli oluşur. İnsan suresi 21 âyette bahsedildiği gibi; (M. D.)
(Âliyehum siyâbu sundusin hudrun ve istebrakun ve hullû esâvira min fıddatin ve sekâhum rabbuhum şarâben tahûrâ.)
(76/21) “Onların üstlerinde yeşil ince ipekten ve işlenmiş atlastan elbiseler vardır. Gümüşten bileziklerle süslenmişlerdir. Ve Rab'leri onlara temiz (lezzetli) içecekler sundu.”
(Yorumu için Terzi Baba Kûr’an da Yolculuk (50) İnsan suresine bakılabilir) (M. D.)
İşte manevi şeker-sekr ikram edilip, manevi Sekr halinde olan salik, “Şekerci Dede” nin verdiği şekerler ile artık. Âlemi et, yağ tabakası gözü ile değil, Ak-dide ile yani Uluhiyet gözü- İnsân-ı Kâmil’in gözü ile görür.
Bu halden çıkan kişinin haline sahv derlerler… Bu da uyanıklık ve şuur halidir… Cem’den sonra ki fark halide diyebiliriz.[125] “ İz- -T-B- ”