Haşr Sûresi 3. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Ketebe (كتب) kelimesi, aslen bir şeyi bir araya getirmek ve bağlamak anlamına gelir. Yazmak (kitâbet) ise harfleri bir araya getirmektir. Allah Teâlâ'nın bir şeyi yazması, onu takdir etmesi, hükmetmesi ve kesinleştirmesi demektir. Bu ayetteki 'yazmamış olsaydı' ifadesi, Allah'ın onlara sürgünü takdir etmemiş olsaydı anlamındadır, yani bu ilahi bir takdirdir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Kitâbet (كتابة), Allah'ın bir şeyi emretmesi ve onu kesinleştirmesidir. Ayetteki 'Allah onlara yazmamış olsaydı' ifadesi, Allah'ın onlara sürgünü emredip takdir etmemiş olsaydı manasındadır. Bu, ilahi bir hükmün ve takdirin gerçekleştiğini gösterir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Celâ' (الجلاء), bir kavmin yurtlarından çıkarılması ve sürgün edilmesidir. Bu ayette, Benî Nadîr Yahudilerinin yurtlarından çıkarılıp sürgün edilmeleri kastedilmektedir. Allah'ın onlara bu sürgünü takdir etmesi, dünyadaki cezalarının bir parçası olmuştur.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Celâ' (الجلاء), bir yerden başka bir yere taşınmak, göç etmek demektir. Ayetteki 'Allah onlara sürülmeyi yazmamış olsaydı' ifadesi, onların yurtlarından çıkarılmalarının ilahi bir takdir olduğunu ve bu takdir olmasaydı başka bir azapla karşılaşacaklarını belirtir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'celâ'' kavramı, genellikle ilahi bir ceza veya takdir sonucu bir topluluğun yaşadığı yerden zorla çıkarılması durumunu ifade eder. Bu, sadece fiziksel bir yer değiştirme değil, aynı zamanda toplumsal ve dini bir statü kaybını da içerir. Haşr Suresi'ndeki kullanımı, Benî Nadîr'in Medine'den sürgün edilmesini ve bunun ilahi bir hüküm olduğunu açıkça gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Azâb (عذاب), bir şeyi engellemek ve alıkoymak anlamına gelir. İnsana verilen azap ise, onu istediği şeylerden alıkoyan, ona acı veren her türlü sıkıntı ve cezadır. Ayetteki 'dünyada azap verecekti' ifadesi, sürgün olmasaydı Allah'ın onlara başka bir dünyevi ceza ile karşılık vereceğini belirtir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Azâb (عذاب), bir şeyi kesmek ve engellemektir. Cezalandırmak anlamında kullanılır. Ayetteki 'dünyada azap verecekti' ifadesi, Allah'ın onlara sürgün dışında, dünyada başka bir tür ceza uygulayacağını, belki de öldürme veya esir alma gibi bir ceza ile karşılık vereceğini ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Dünya (الدنيا), 'ednâ' (en yakın) kelimesinin müennesidir ve 'hayâtü'd-dünyâ' (en yakın hayat) anlamındadır. Ahiretin zıddıdır. Ayetteki 'dünyada' ifadesi, bu geçici hayatın içinde gerçekleşecek olan cezayı belirtir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Dünya (الدنيا), ahiretin mukabili olarak kullanılan, yakın olan ve geçici olan hayatı ifade eder. Ayetteki 'dünyada' ifadesi, Allah'ın onlara vereceği cezanın bu fani hayatta gerçekleşeceğini, sürgün veya başka bir musibet şeklinde olacağını vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Âhiret (الآخرة), 'el-âhir' (son) kelimesinin müennesidir ve 'ed-dünyâ'nın' (dünya) zıddıdır. Bu, dünya hayatından sonraki ebedi hayatı ifade eder. Ayetteki 'ahirette' ifadesi, dünyevi cezanın yanı sıra, asıl ve kalıcı cezanın ahirette gerçekleşeceğini belirtir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Âhiret kavramı, Kur'an'da dünya hayatının son bulmasından sonra başlayacak olan ebedi hayatı ve bu hayatta insanların amellerine göre karşılık görecekleri yeri ifade eder. Ayetteki 'ahirette onlara ateş azabı vardır' ifadesi, dünyevi cezaların geçici olduğunu, ancak ahiretteki cezanın kalıcı ve daha şiddetli olacağını vurgular.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Azâb (عذاب), hem dünyevi hem de uhrevi cezaları kapsar. Ancak Kur'an'da 'azâbu'n-nâr' (ateş azabı) şeklinde geçtiğinde, bu genellikle ahiretteki şiddetli ve kalıcı cezayı ifade eder. Ayetteki 'ahirette ateş azabı vardır' ifadesi, bu cezanın dünyadaki sıkıntılardan çok daha büyük ve ebedi olduğunu gösterir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'azâb' kavramı, ilahi adaletin bir tezahürü olarak hem dünyevi sıkıntıları hem de ahiretteki cezayı ifade eder. Özellikle 'azâbu'n-nâr' (ateş azabı) ifadesi, ahiretteki en şiddetli ve nihai cezayı temsil eder. Bu ayette, dünyevi cezanın (sürgün) yanı sıra, asıl ve daha büyük cezanın ahiretteki ateş azabı olduğu vurgulanır, bu da kavramın uhrevi boyutunu öne çıkarır.