En'âm Sûresi 144. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Haram (حرام), şeriatın yasakladığı şeydir. Bu ayetteki 'harrama' fiili, cahiliye Araplarının kendi heva ve heveslerine göre bazı hayvanları helalden harama çevirme iddialarını reddetmek için kullanılmıştır. Allah'ın haram kılması, bir şeyi mutlak olarak yasaklaması ve ona yaklaşmayı engellemesidir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Haram (حرام), şer'an yasaklanan şeydir. Bu ayetteki kullanımında, Allah'ın bir şeyi haram kılması, o şeyin kullanımını veya tüketimini tamamen engellemesi anlamına gelir. Ayet, müşriklerin Allah'a isnat ettikleri haram kılma iddialarının asılsızlığını ortaya koymaktadır.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Haram (حرام) kavramı, Kur'an'da genellikle 'yasaklanmış, dokunulmaz' anlamında kullanılır ve ilahi bir yasağı ifade eder. Bu ayette, haram kılma yetkisinin yalnızca Allah'a ait olduğu vurgulanarak, insanların kendi keyfi yasaklamalarının geçersizliği ve Allah'a iftira olduğu belirtilir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Rahim (رحم), dişinin yavrusunu taşıdığı yerdir. Ayette 'erhâmü'l-üns̱eyeyn' (iki dişinin rahimleri) ifadesi, dişi hayvanların karnındaki yavruları ifade eder. Cahiliye Arapları, bazı hayvanların yavrularını da haram kılıyorlardı ve ayet bu batıl inancı sorgulamaktadır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Rahim (رحم), annenin karnındaki yavrunun yeridir. Ayetteki 'erhâmü'l-üns̱eyeyn' ifadesi, dişi hayvanların rahimlerinde bulunan yavruların durumunu sorarak, haram kılma ölçütünün ne olduğunu sorgulamaktadır. Bu, cahiliye Araplarının haram kılma mantığındaki tutarsızlığı göstermektedir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Şühedâ (شهداء), şahitler demektir. Ayetteki 'em küntüm şühedâe iz vassâkumullâhu bihâzâ' (Yoksa Allah size bunları buyururken orada mı idiniz?) ifadesi, müşriklerin Allah'a iftira atarak haram kıldıkları şeyler hakkında hiçbir bilgiye ve şahitliğe sahip olmadıklarını vurgulamaktadır. Bu, onların iddialarının temelsizliğini ortaya koyar.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Şâhid (شاهد), bir olayı gören ve bilen kişidir. Şühedâ (شهداء) ise bunun çoğuludur. Ayetteki soru, müşriklerin Allah'ın bu haram kılma emrine şahit olup olmadıklarını sorarak, onların bu konudaki bilgisizliklerini ve iddialarının uydurma olduğunu ortaya koymaktadır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İftira (افتراء), bir şeyi asılsız olarak uydurmak ve başkasına isnat etmektir. Ayetteki 'femen azlemu mimmenifterâ alallâhi keziben' (Allah'a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir?) ifadesi, cahiliye Araplarının kendi heva ve heveslerine göre haram kıldıkları şeyleri Allah'a isnat etmelerinin büyük bir iftira ve zulüm olduğunu belirtir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): İftira (افتراء), yalan söylemek ve bir şeyi asılsız yere başkasına yüklemektir. Bu ayette, Allah'a karşı yalan uydurmak, yani Allah'ın emri olmadığı halde bir şeyi O'nun emri gibi göstermek, en büyük zulümlerden biri olarak nitelendirilmiştir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): İftira (افتراء) kelimesi Kur'an'da genellikle Allah'a ortak koşma, peygamberlere yalan isnat etme veya Allah'ın hükümlerini değiştirme gibi büyük günahları ifade etmek için kullanılır. Bu ayette, Allah'ın haram kılmadığı şeyleri haram kılarak O'na iftira atanların durumu şiddetle kınanmaktadır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Dalâl (ضلال), doğru yoldan sapmak veya saptırmak demektir. Ayetteki 'li-yudille' (saptırmak için) ifadesi, Allah'a iftira atanların amacının, insanları bilgisizce yanlış inançlara ve uygulamalara yönlendirmek olduğunu belirtir. Bu, iftiranın kötü niyetli bir sonucu olarak sunulur.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): İdlâl (إضلال), bir kimseyi doğru yoldan çıkarmak, şaşırtmak demektir. Bu ayette, Allah'a karşı yalan uyduranların, bu yalanları 'bilgisizce' insanları saptırmak amacıyla kullandıkları ifade edilerek, hem iftiranın kendisi hem de bunun doğurduğu kötü sonuç vurgulanmaktadır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Zulüm (ظلم), bir şeyi ait olduğu yerden başka bir yere koymak, haddi aşmak demektir. Ayetteki 'el-kavme'z-zâlimîn' (zalim milleti) ifadesi, Allah'a iftira atarak insanları saptıranları tanımlar. Bu kişiler, Allah'ın hakkını gasp ederek ve insanlara haksızlık ederek zulmetmişlerdir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Zulüm (ظلم) kavramı Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahiptir; Allah'a ortak koşmaktan, insanlara haksızlık etmeye kadar birçok şeyi kapsar. Bu ayette, Allah'a karşı yalan uydurarak O'nun yetkisini gasp eden ve insanları saptıranlar, en büyük zalimler olarak nitelendirilmiştir, çünkü onlar hem Allah'a hem de insanlara karşı haddi aşmışlardır.