En'âm Sûresi 35. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İ'râd (إِعْرَاض), bir şeyden yüz çevirmek, ondan uzaklaşmak demektir. Ayetteki 'i'râduhüm' ifadesi, müşriklerin Peygamber'in davetinden yüz çevirmelerini, onu kabul etmemelerini ve ondan uzak durmalarını ifade eder. Bu, sadece fiziksel bir dönme değil, aynı zamanda zihinsel ve kalbî bir reddediştir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): İ'râd, bir şeyden dönmek ve onu terk etmek manasındadır. Burada, peygamberin tebliğ ettiği hakikatten yüz çevirmeleri, yani onu dinlememeleri ve kabul etmemeleri kastedilmektedir. Bu durum, peygamber için büyük bir üzüntü ve zorluk kaynağı olmuştur.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Bağy (بغى), bir şeyi şiddetle aramak, talep etmek ve ona ulaşmaya çalışmaktır. Ayetteki 'tebteğî' (تَبْتَغِىَ) ifadesi, peygamberin, müşrikleri ikna etmek için olağanüstü bir çaba sarf etme arzusunu, yani yeri delip geçecek veya göğe çıkacak kadar büyük bir mucize arayışını mecazi olarak anlatır.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Bağy, bir şeyi istemek ve ona ulaşmak için gayret göstermektir. Bu ayette, peygamberin, mucize gösterme yoluyla insanları imana getirme arzusunun şiddetini ve bu uğurda gösterdiği çabayı ifade eder. Ancak bu, beşeri gücün ötesinde bir arayıştır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Nefak (نَفَق), yerin içinde açılan tünel veya geçittir. Ayetteki 'nefakan fi'l-ard' (نَفَقًا فِى ٱلْأَرْضِ) ifadesi, yerin derinliklerine inerek bir yol bulma, yani imkansız gibi görünen bir şeyi başarma mecazını taşır. Bu, peygamberin, müşrikleri ikna etmek için ne kadar büyük bir mucizeye ihtiyaç duyduğunu anlatır.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Nefak, yerin altındaki delik veya tüneldir. Bu bağlamda, peygamberin, insanları imana getirmek için yerin derinliklerine inerek bir mucize bulma arzusunun, beşeri imkanların ötesinde bir talep olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Süllem (سُلَّم), yükselmeye yarayan merdiven demektir. Ayetteki 'süllemen fi's-semâi' (سُلَّمًا فِى ٱلسَّمَآءِ) ifadesi, göğe yükselerek bir mucize getirme arzusunu mecazi olarak ifade eder. Bu, tıpkı yerin derinliklerine inmek gibi, beşeri gücün ötesinde bir imkansızlığı simgeler ve peygamberin çaresizliğini gösterir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Süllem, üzerine çıkılan şeydir, yani merdiven. Burada, peygamberin, müşrikleri ikna etmek için göğe çıkıp oradan bir mucize getirme isteği, onların iman etmemesi karşısındaki büyük arzusunu ve bu arzunun imkansızlığını anlatır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Cehl (جهل), bilginin zıddıdır. Ayetteki 'el-câhilîn' (الْجَـٰهِلِينَ) ifadesi, sadece bilgi eksikliği değil, aynı zamanda hakikati idrak etme ve ona göre amel etme konusundaki eksikliği, yani basiretsizliği ve inatçılığı ifade eder. Peygamber'e, Allah'ın iradesine teslim olarak bu tür bir cahillikten uzak durması emredilir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Cahiliye kavramı, Kur'an'da sadece bilgisizlik değil, aynı zamanda ahlaki ve sosyal bir durum olarak da ele alınır. Bu ayetteki 'cahillerden olma' uyarısı, peygamberin, ilahi iradenin mutlaklığını anlamayan, kendi arzularına göre hareket eden ve hakikati reddedenlerin durumuna düşmemesi gerektiğini vurgular. Bu, Allah'ın dilemesi dışında kimsenin hidayete eremeyeceği gerçeğini kabul etmektir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Cehl, bir şeyi bilmemek veya bildiği halde gereğini yapmamaktır. Ayetteki 'cahillerden olma' ifadesi, peygamberin, Allah'ın mutlak kudretini ve hidayetin yalnızca O'nun elinde olduğunu idrak etmeyerek, insanları zorla hidayete getirme arzusuna kapılmaması gerektiğini anlatır. Bu, ilahi takdire rıza göstermeyi ve beşeri acziyeti kabul etmeyi gerektirir.