En'âm Sûresi 45. Âyet

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'dâbir' kelimesini 'son' veya 'kök' olarak açıklar. Ayetteki 'kutia dâbiruhum' ifadesi, onların tamamen helak edildiği, nesillerinin kesildiği ve arkalarından kimsenin kalmadığı anlamına gelir. Bu, zulmeden kavmin tamamen ortadan kaldırıldığını vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'dâbir' kelimesinin 'bir şeyin sonu, arkası' anlamına geldiğini belirtir. 'Dâbiru'l-kavm' ifadesi, kavmin sonu, kökü, yani onların tamamen yok edilmesi demektir. Ayetteki bağlamda, zulmedenlerin nesillerinin ve varlıklarının tamamen kesilmesi, köklerinin kazınması kastedilir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki 'd-b-r' kökünün genellikle bir şeyin sonu, arkası ve neticesi anlamlarında kullanıldığını belirtir. 'Dâbir'in kesilmesi, bir toplumun veya neslin tamamen yok edilmesi, varlığının sona erdirilmesi anlamına gelir. Bu ayette, zulmedenlerin ilahi adaletle tamamen ortadan kaldırılmasına işaret eder.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'kavm' kelimesini 'bir araya gelmiş insanlar topluluğu' olarak açıklar. Ayetteki 'el-kavmillezîne zalemû' ifadesi, zulüm işleyen belirli bir topluluğu, milleti veya grubu işaret eder. Bu, genel bir insan topluluğundan ziyade, belirli bir eylemi gerçekleştirenleri vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'kavm' kelimesinin 'bir iş için bir araya gelen topluluk' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'zulmeden kavim' ifadesi, ortak bir zulüm eylemi etrafında birleşmiş, bu eylemi gerçekleştiren insan grubunu ifade eder. Bu, onların ortak kaderini de belirler.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'kavm' kelimesinin Kur'an'da genellikle belirli bir peygambere muhatap olan veya belirli bir özelliği paylaşan insan toplulukları için kullanıldığını ifade eder. Bu ayette, 'zulmeden kavim' ifadesi, ilahi azaba müstahak olan belirli bir topluluğu tanımlar.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'zulm' kelimesini 'bir şeyi ait olmadığı yere koymak, haksızlık etmek' olarak tanımlar. Ayetteki 'zalemû' fiili, o kavmin Allah'ın koyduğu sınırları aşarak, insanlara veya kendilerine haksızlık ettiğini, adaletsiz davrandığını ifade eder. Bu, onların helak edilme sebebidir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'zulm' kelimesinin asıl anlamının 'bir şeyi ait olmadığı yere koymak' olduğunu belirtir. Bu, hem Allah'a karşı işlenen günahları (şirk gibi) hem de insanlara karşı yapılan haksızlıkları kapsar. Ayetteki 'zalemû', bu kavmin hem Allah'ın emirlerine karşı gelerek hem de insanlara zulmederek haddi aştığını gösterir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'da 'zulm' kavramının sadece haksızlık etmekle kalmayıp, aynı zamanda Allah'ın koyduğu ilahi düzene karşı gelmek, haddi aşmak ve dengeyi bozmak anlamlarına geldiğini vurgular. 'Zalemû' fiili, bu kavmin ilahi ve ahlaki sınırları ihlal ettiğini, bu nedenle ilahi cezayı hak ettiğini ifade eder.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'hamd' kelimesini 'bir nimet veya güzellik karşısında yapılan övgü ve şükür' olarak tanımlar. Ayetteki 've'l-hamdu lillâhi' ifadesi, zulmedenlerin helak edilmesi gibi ilahi adalet tecellisi karşısında Allah'ın yüceliğini, hikmetini ve kudretini tasdik ederek O'na şükretmeyi ve O'nu övmeyi ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hamd' kelimesinin 'birinin güzel vasıflarını ve iyiliklerini övmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'el-hamdu lillâhi', Allah'ın zulmedenleri cezalandırarak adaleti tesis etmesi gibi fiilleri karşısında O'nun kemal sıfatlarını ve hikmetini takdir etmeyi, O'na minnettar olmayı ifade eder.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'hamd' kavramının Kur'an'da sadece şükürden daha geniş bir anlam taşıdığını, Allah'ın zatına, sıfatlarına ve fiillerine yönelik bir yüceltme ve övgü olduğunu ifade eder. Bu ayette, zulmedenlerin helak edilmesi gibi ilahi bir fiil karşısında Allah'ın mutlak adaletine ve kudretine duyulan hayranlık ve şükranı dile getirir.