Mülk Sûresi 4. âyetin işârî (bâtınî) tefsiri nedir?

### ✦ Âyetin Zâhirî Tefsiri فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَىٰ مِنْ فُطُورٍ — Gözünü çevir de bak: Bir çatlak görebilir misin? Bu âyet, önceki âyetin devamı olarak insanı bizzat gözlem yapmaya davet eder. فُطُور (futûr) — çatlak, yarık, bozukluk. Sicistânî Hazretleri Nüzhetü'l-Kulûb'unda futûr'u 'bir şeydeki kırılma, çatlama, bütünlüğün bozulması' olarak tanımlar. Allah, kuluna 'bak' diyor — 'sana söylüyorum, inan' demiyor. Delilini gösteriyor, aklına hitap ediyor. Bu, Kur'ân'ın insana verdiği değerin göstergesidir — kör inanç değil, gözlemle desteklenmiş iman. ### ✦ Terzibaba Hazretleri'nin Nazarında Terzibaba Hazretleri: *"'Gözünü çevir' — bu emir, yalnızca baş gözü için değil, kalp gözü için de geçerlidir. Kalp gözünle de bak: kendi yaratılışında, kendi bedeninde, kendi ruhunda bir çatlak görebilir misin? Her organ yerli yerinde, her duygu bir hikmete hizmet ediyor. Sen de 'bi lâ tefâvüt

Mülk 4Cüz 29 · Sayfa 562

Mülk Sûresi 4. Âyet

الملك

Önceki Ayet Sonraki Ayet

Sohbete sor

Śumme-rci'i-lbasara kerrateyni yenkalib ileyke-lbasaru ḣâsi-en ve huve hasîr(un)

Sonra tekrar tekrar bak; bakışların (aradığı çatlak ve düzensizliği bulamayıp) aciz ve bitkin halde sana dönecektir.

İnsan gözlem ve tefekkür yapmaya davet edilir: Gözünü tekrar tekrar çevir, bir çatlak bulabilir misin? Bakış, yorgun ve aciz olarak geri dönecektir.

1ارْجِعِ الْبَصَرَR-C-A / B-S-R

Kök:ر ج ع / ب ص ر—Gözü tekrar tekrar çevirmek; dikkatli ve tekrarlı gözlem yapmaya davet.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât): Rücû, bir şeyin ilk haline dönmesidir. 'İrci'il-basara' emri, bakışı tekrar tekrar göğe çevirmeyi ifade eder. Basar ise gözün görme kuvvetidir; basîret (kalp gözü) bundan ayrıdır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Buradaki 'irci' emri tekrar ve ısrarla bakmayı ifade eder. Kur'an insanı kör imana değil, delil ve gözleme dayalı bir bilinçle iman etmeye çağırır.

2فُطُورٍF-T-R

Kök:ف ط ر—Çatlak, yarık, bozukluk; yaratılıştaki bütünlüğün herhangi bir yerinde kırılma.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Futûr, bir şeydeki çatlak ve kırılmadır. Fıtır (yarma) kökünden gelir. Ayet, kainatta bu tür bir kusur ve bozukluğun bulunmadığını bildirir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât): F-T-R kökü, bir şeyi yarmak ve açmaktır. Fıtrat da buradan gelir: yokluktan var etme, yaratma. Futûr ise yaratılıştaki çatlak demektir. Kainatta böyle bir çatlak yoktur.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Futûr, şukûk (yarıklar) demektir. İlahi yaratılışın mükemmelliğini vurgulayan bu kelime, kozmik düzendeki kusursuzluğa dikkat çeker.

3خَاسِئًاH-S-E

Kök:خ س أ—Hor, aciz ve yorgun bir şekilde; aradığını bulamadan eli boş dönen.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Hâsien, kovulmuş ve perişan olarak demektir. Köpek kovulduğunda nasıl zelil bir şekilde geri dönerse, kusur arayan göz de aradığını bulamayıp yorgun ve mahcup olarak geri döner.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât): Has', zelil ve hakir bir şekilde uzaklaştırılmaktır. Gözün 'hâsi' olarak dönmesi, ilahi sanattaki kusursuzluk karşısında insanın aczini itiraf etmesidir.

Mülk Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

(Sümmerciıl basara kerreteyni yenkalib ileykel basaru hâsien ve hüve hasîr.) Mülk (67/4) “Sonra iki defa daha bakışını çevir (bak). Bakışın âciz ve yorgun olarak sana (geri) döner.”

Her bakışında idrâkli bakış olarak başını kaldır bak, sadece gökyüzündeki cisimleri seyretmek için değil, idrâkli olarak o gökyüzünün derinliklerine bak!

Gönül gözüyle baktığımızda “kendine dönecektir” ifâdesi ile beşeri benliğe atıf yapılmaktadır. Eğer hayâtımızı beşeri anlayış ile geçiriyorsak gönül göğümüze baktığımız zaman orada ma’nâ’ya ait bir şey bulamayız. Ve ma’nâ’ya ait bir şey bulunamayınca hor hakir ve yorgun olarak kendine dönersin.

Ne zaman ki o gönlümüzü temizlersek oraya bakınca hor ve hakir değil pür-neşe ve huzurlu olarak gözümüz kendimize dönecektir. Çünkü o yoldan kendi hakikatimizin derinliğini idrak etmiş olacağız.

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(2)

Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4