İnne veliyyiya(A)llâhu-lleżî nezzele-lkitâb(e)(s) vehuve yetevellâ-ssâlihîn(e)
Çünkü benim velim, Kitab'ı (Kur'an'ı) indiren Allah'tır. O, bütün salihlere velilik eder.
"Zira benim velim, o kitabı indiren Allah'tır. Ve O, salih kullarına sahip çıkar."
Bu ayet, Allah'ın velayetini ve salih kullarla olan ilişkisini vurgulamaktadır. 'Velî' kavramı hem dost hem de koruyucu anlamında kullanılırken, 'Kitap' vahyin kaynağına, 'nazzele' ise bu vahyin indirilme sürecine işaret eder. 'Salihîn' ise Allah'ın velayetine mazhar olan kulları ifade eder.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Velâyet (وِلاَيَة) ve vilâyet (وَلاَيَة) kelimeleri, yakınlık (قُرْب) anlamında kullanılır. Velî (وَلِيّ) ise hem yardım eden hem de yardım edilen, hem dost hem de koruyucu anlamlarına gelir. Ayetteki 'veliyyî' ifadesi, Allah'ın peygamberin dostu, koruyucusu ve işlerini üstlenen olduğu manasını taşır.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Velî kelimesi, 'nasîr' (yardımcı) ve 'muhabbet' (dostluk) anlamlarına gelir. Ayetteki 'veliyyî' ifadesi, Allah'ın peygamberin yardımcısı ve dostu olduğunu mecazi bir anlatımla ifade eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Velî kavramı, Kur'an'da 'yakınlık', 'dostluk', 'koruyuculuk' ve 'yardımcılık' gibi geniş bir anlam yelpazesini kapsar. Allah'ın 'el-Velî' olması, O'nun kullarına karşı olan yakınlığını, onları koruyup gözettiğini ve işlerini üstlendiğini gösterir. Ayetteki kullanım, bu ilahi velayetin peygamber özelinde tecelli ettiğini vurgular.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Nüzul (نُزُول) kelimesi, bir şeyin yukarıdan aşağıya inmesi demektir. 'Nezzele' (نَزَّلَ) fiili, 'enzelle' (أَنْزَلَ) fiilinden farklı olarak, bir şeyi peyderpey, parça parça indirme anlamını taşır. Ayetteki 'nezzele' fiili, Kur'an'ın bir kerede değil, zaman içinde, ihtiyaçlara göre indirildiğini ifade eder.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Nüzul, yukarıdan aşağıya doğru iniş demektir. 'Tenzîl' (تَنْزِيل) ise, bir şeyi peyderpey, aşamalı olarak indirmektir. Kur'an için 'tenzîl' fiilinin kullanılması, onun bir defada değil, yirmi üç yıllık bir süreçte indirildiğini gösterir. Ayetteki 'nezzele' de bu tedrici indirme sürecini vurgular.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): N-z-l kökünden türeyen 'nezzele' fiili, Kur'an'ın indiriliş sürecini ifade ederken, 'enzelle' fiilinden daha çok tedricilik ve aşamalılık anlamını barındırır. Bu, vahyin insan idrakine uygun bir şekilde, zamanla ve olaylara bağlı olarak gönderildiğini gösterir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın Kitab'ı bu yöntemle indirdiğini belirtir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Kitap (كِتَاب), yazılı olan şey demektir. Kur'an'da ise genellikle Allah'ın indirdiği ilahi vahiyleri, özellikle de Kur'an'ın kendisini ifade eder. Ayetteki 'el-Kitâb', Hz. Muhammed'e indirilen son ilahi kitabı, yani Kur'an'ı kastetmektedir.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Kitap, Allah'ın kelamıdır. Kur'an'da 'Kitap' kelimesi, Allah'ın hükümlerini, emirlerini ve yasaklarını içeren vahyedilmiş metin anlamında kullanılır. Bu ayette de 'el-Kitâb', Allah'ın peygamberine indirdiği ilahi mesajı ifade eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'Kitap' kavramı, sadece yazılı bir metin olmanın ötesinde, ilahi bir otoriteyi, değişmez hakikatleri ve Allah'ın iradesini temsil eder. O, insanlığa doğru yolu gösteren bir rehber ve hükümlerin kaynağıdır. Ayetteki 'el-Kitâb', Allah'ın velayetinin bir tezahürü olarak, insanlığa gönderdiği nihai rehberliği simgeler.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Tevellî (تَوَلِّي), bir şeyi üstlenmek, birinin işini görmek, dost edinmek anlamlarına gelir. Ayetteki 'yetevellâ' fiili, Allah'ın salih kulların işlerini üstlendiğini, onları koruyup gözettiğini ve onlara dostluk ettiğini ifade eder. Bu, Allah'ın salihlere özel bir lütfu ve desteğidir.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Tevellî, bir şeye yönelmek, onu sahiplenmek ve onunla ilgilenmek demektir. Allah'ın 'yetevellâ' fiiliyle salihleri dost edinmesi, onlara yardım etmesi, onları koruması ve işlerini kolaylaştırması anlamına gelir. Bu, Allah'ın salih kullarına olan özel ilgisini ve desteğini gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Tevellî, bir şeyi kendine yakın kılmak, onu dost edinmek ve işlerini üstlenmek demektir. Allah'ın salihleri 'yetevellâ' etmesi, onlara özel bir yakınlık göstermesi, onları koruması ve onlara yardım etmesi anlamındadır. Bu, Allah'ın salih kullarına olan sevgisinin ve desteğinin bir ifadesidir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Salâh (صَلاَح), fesadın (bozukluğun) zıddıdır ve her şeyin olması gerektiği gibi düzgün ve iyi olması halidir. Salih (صَالِح) ise, hem kendisi iyi olan hem de başkaları için iyilik yapan kişidir. Ayetteki 'es-Salihîn', iman edip iyi ameller işleyen, doğru ve dürüst kulları ifade eder ki, Allah onları dost edinir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Salâh, bir şeyin eksikliklerden arınmış, tam ve düzgün olmasıdır. İnsan için salâh, hem dünya hem de ahiret işlerinde doğru ve faydalı olanı yapmasıdır. 'Es-Salihîn', Allah'ın emirlerine uyan, yasaklarından kaçınan ve ahlaki erdemlere sahip olan kimselerdir. Allah'ın onları dost edinmesi, bu niteliklerinden dolayıdır.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Salih kavramı, Kur'an'da 'doğruluk', 'dürüstlük', 'erdemlilik' ve 'Allah'ın rızasına uygun amel' anlamlarını taşır. Salihîn, sadece ibadetlerini yerine getirenler değil, aynı zamanda toplumsal hayatta da adaletli ve iyi davranışlar sergileyenlerdir. Allah'ın 'es-Salihîn'i dost edinmesi, O'nun adaletinin ve merhametinin bir göstergesidir.
A’râf Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
(196) (İnne veliyyiyallâhullezî nezzelel kitâbe ve huve yetevelles sâlihîn.)
"Zirâ benim velim, o kitâbı indiren Allah'tır. Ve O, sâlih kullarına sahip çıkar."