Ke-ennehum humurun mustenfira(tun)
(50-51) Onlar sanki arslandan kaçan yaban eşekleridirler.
Sanki onlar ürkmüş yaban eşekleri.
Müddessir Suresi'nin 50. ayeti, inkarcıların hakikatten yüz çevirmesini, aslandan ürkerek kaçan yabani merkeplere benzeterek güçlü bir metafor kullanır. Bu benzetme, inkarcıların hakikat karşısındaki mantıksız ve panik dolu kaçışını vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hımâr' kelimesinin bilinen eşek türünü ifade ettiğini, çoğulu olan 'humur'un ise genellikle vahşi ve ürkek olanları için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'humur' ifadesi, vahşi ve ürkek merkepleri çağrıştırarak, inkarcıların hakikatten kaçışındaki panik ve mantıksızlığı pekiştirir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'humur' kelimesinin burada 'vahşi eşekler' anlamında kullanıldığını ve bu benzetmenin, inkarcıların Kur'an'dan yüz çevirmelerini, yırtıcı bir hayvandan kaçan vahşi eşeklerin korkusuna benzetmek için yapıldığını ifade eder. Bu, onların hakikatten ne denli uzaklaştığını gösterir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki hayvan benzetmelerinin genellikle belirli ahlaki veya psikolojik durumları vurgulamak için kullanıldığını belirtir. 'Humur' benzetmesi, inkarcıların hakikat karşısındaki 'akılsızca' ve 'korkakça' davranışını, vahşi bir hayvanın içgüdüsel kaçışıyla özdeşleştirir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'müstenfire' kelimesinin 'nefere' kökünden geldiğini ve 'ürkmek, kaçmak, dağılmak' anlamlarına geldiğini açıklar. Ayetteki kullanımı, vahşi merkeplerin bir tehlike (aslan) karşısında panikleyerek hızla kaçışını ifade eder ki bu da inkarcıların hakikatten kaçışının şiddetini vurgular.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'nefr' kökünün 'bir şeyden tiksinip uzaklaşmak' veya 'korkuyla kaçmak' anlamlarını taşıdığını belirtir. 'Müstenfire' formu, bu kaçışın şiddetli ve ani olduğunu, adeta bir itilme veya zorlama ile gerçekleştiğini gösterir. Ayette, inkarcıların Kur'an'dan bu şekilde kaçtığına işaret eder.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'nefr' kökünün Kur'an'da genellikle bir topluluğun bir yerden ayrılması veya bir şeyden uzaklaşması anlamında kullanıldığını belirtir. 'Müstenfire' kelimesi ise bu uzaklaşmanın korku ve panik kaynaklı olduğunu, adeta bir 'ürküp dağılma' halini ifade ettiğini vurgular. Bu, inkarcıların hakikat karşısındaki irrasyonel tepkisini yansıtır.
Müddessir Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ {المدثر/51}