Tevbe Sûresi 67. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Nifak (نفاق) kelimesi, 'nafak' (نفق) kökünden gelir ve yer altındaki tünel, dehliz anlamına gelir. Münafık, bu tünellerden birinden girip diğerinden çıkan haşereye benzetilir; yani bir kapıdan (İslam'dan) girip diğerinden (küfürden) çıkan, iki yüzlü davranan kişidir. Ayetteki 'münafıkûn' kelimesi, bu ikiyüzlülüğü toplumsal bir grup olarak ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'nifak' kavramını Kur'an'ın temel ahlaki kavramlarından biri olarak inceler. Ona göre münafık, dışsal olarak Müslüman cemaatine ait görünse de, içsel olarak bu cemaatin değerlerine ve Allah'a karşı bir yabancılaşma içindedir. Bu ayetteki kullanımı, münafıkların sadece bireysel değil, aynı zamanda kolektif bir ahlaki bozukluğa sahip olduklarını vurgular.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Münker (منكر), 'inkâr edilen, bilinmeyen' anlamındaki 'neker' (نكر) kökünden gelir. Mecazi olarak, insanların fıtratına ve dinin hükümlerine aykırı olan, dolayısıyla toplum tarafından reddedilmesi gereken şeyleri ifade eder. Münafıkların 'münkeri emretmesi', onların toplumsal düzeni bozucu ve ahlaki değerleri yozlaştırıcı rollerini gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Münker, akıl ve şeriatın çirkin gördüğü, hoş karşılamadığı her şeydir. Ayetteki 'yemurûne bi'l-münker' ifadesi, münafıkların sadece münkeri işlemeyip, aynı zamanda başkalarını da ona teşvik ederek kötülüğün yayılmasına öncülük ettiklerini belirtir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Ma'ruf (معروف), 'bilinen, tanınan' anlamındaki 'arefe' (عرف) kökünden gelir. İbn Kuteybe'ye göre, bu, insanların fıtraten iyi ve güzel kabul ettiği, şeriatın da onayladığı her şeydir. Münafıkların 'ma'ruftan nehyetmesi', onların iyiliğin yayılmasına engel olma çabalarını ve toplumsal faydaya karşı duruşlarını vurgular.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Ma'ruf, akıl ve şeriatın güzel gördüğü, insanların kalplerinin rahatladığı, çirkin görmediği her şeydir. Ayetteki 'yenhevne ani'l-ma'ruf' ifadesi, münafıkların sadece kötülüğü emretmekle kalmayıp, aynı zamanda iyiliğin yayılmasına da aktif olarak karşı çıktıklarını, böylece toplumda ahlaki bir çöküşe yol açtıklarını gösterir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Kabz (قبض) kelimesi, bir şeyi sıkıca tutmak, elini kapatmak anlamına gelir. Ayetteki 'yakbidûne eydiyehum' ifadesi, mecazi olarak cimriliği, infaktan kaçınmayı ve Allah yolunda harcamaktan imtina etmeyi ifade eder. Bu, münafıkların maddi fedakarlıktan uzak duran bencil karakterlerini ortaya koyar.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Kabz, bir şeyi toplamak, sıkmak demektir. 'Yedini kabzetmek' (elini sıkmak) deyimi, cimrilik ve infaktan kaçınma anlamında kullanılır. Münafıkların bu özelliği, onların Allah'a ve müminlere karşı samimiyetsizliklerinin bir göstergesi olarak sunulur; zira gerçek iman, cömertliği ve fedakarlığı gerektirir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Nisyan (نسيان), bir şeyi akıldan çıkarmak, unutmak demektir. Ancak Kur'an'da bazen 'terk etmek, önemsememek, ihmal etmek' anlamında da kullanılır. Ayetteki 'nesu'llâhe' ifadesi, münafıkların Allah'ın emirlerini, haklarını ve ahiret gününü unutmaları, yani bunları umursamamaları ve gereğini yapmamaları anlamındadır.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'nisyan' kavramının Kur'an'daki kullanımının sadece hafıza kaybı olmadığını, aynı zamanda bilinçli bir ihmal ve terk etme eylemini de içerdiğini belirtir. Münafıkların Allah'ı unutması, O'nun varlığını ve hükümlerini göz ardı etmeleri, O'na karşı sorumluluklarını terk etmeleri anlamına gelir. Bu durum, Allah'ın da onları 'unutması' (yani rahmetinden mahrum bırakması) ile karşılık bulur.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Fısk (فسق) kelimesi, hurmanın kabuğundan çıkması gibi, bir şeyin sınırından dışarı çıkması anlamına gelir. Mecazi olarak, Allah'ın emrinden, doğru yoldan çıkmak, günah işlemek demektir. Ayetteki 'fâsikûn' ifadesi, münafıkların sadece ikiyüzlü olmakla kalmayıp, aynı zamanda Allah'ın çizdiği sınırları aşan, günahkar ve yoldan çıkmış kişiler olduklarını vurgular.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Fısk, şeriatın sınırlarından çıkmak, itaatten ayrılmaktır. Münafıkların fasık olarak nitelendirilmesi, onların sadece iman iddiasında bulunup içten inkâr etmeleri değil, aynı zamanda bu inkârlarının fiiliyata dökülerek Allah'ın emirlerine karşı gelmeleri ve günah işlemeleri anlamına gelir. Bu, onların ahlaki ve dini yozlaşmalarının nihai bir ifadesidir.