Alak Sûresi 6. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Alak 6Cüz 30 · Sayfa 597

Alak Sûresi 6. Âyet

العلق

Kellâ inne-l-insâne leyatġâ

(6-7) Hayır, insan kendini yeterli gördüğü için mutlaka azgınlık eder.

Alak Suresi'nin bu ayeti, insanın kendini yeterli görmesiyle ortaya çıkan haddi aşma ve azgınlık eğilimini vurgulamaktadır. Ayet, 'insan' ve 'azgınlık' kavramları üzerinden bu psikolojik ve ahlaki durumu dilbilimsel bir derinlikle ele alır.

1ٱلْإِنسَـٰنَe-n-s

Kök:أ ن س—Bu ayette 'insan', genel olarak insan türünü, özellikle de kendini müstağni gören ve bu yüzden azgınlaşan bireyi ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'insan' kelimesinin 'üns' (yakınlık, alışkanlık) kökünden geldiğini belirtir. Ancak Kur'an'da genellikle 'unutkanlık' ve 'zaaf' gibi özellikleriyle de anılır. Bu ayette ise, yaratılışındaki bu zaaflara rağmen kendini yeterli görme yanılgısına düşen varlığı temsil eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'da 'insan' kavramının genellikle iki zıt kutup arasında salınan bir varlık olarak sunulduğunu ifade eder: hem Allah'ın halifesi olma potansiyeline sahip, hem de nankörlük ve isyana meyilli. Bu ayetteki 'insan', ikinci kutba, yani nankörlük ve azgınlık eğilimine işaret eder.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'insan'ın 'nasiye' (unutmak) kökünden geldiği görüşünü de aktarır. Bu bağlamda, insan, yaratıcısını ve kendi acizliğini unuttuğunda 'azgınlaşma' eğilimine girer. Ayet, bu unutkanlığın bir sonucu olarak ortaya çıkan haddi aşmayı vurgular.

2لَيَطْغَىٰٓt-ğ-y

Kök:ط غ ي—Bu kelime, haddi aşmak, sınırı geçmek, azgınlık etmek ve isyan etmek anlamlarına gelir; ayette insanın kendini müstağni görmesi sonucu ortaya çıkan taşkınlığı ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'tağâ' fiilinin 'haddi aşmak' ve 'sınırları zorlamak' anlamına geldiğini belirtir. Bu ayette, insanın kendi gücünü ve zenginliğini abartarak Allah'ın koyduğu sınırları çiğnemesi durumunu açıklar.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'tağâ' kelimesinin mecazi olarak 'zulümde ileri gitmek' ve 'isyanda aşırıya kaçmak' anlamlarında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'leyatğâ', insanın kendini yeterli görmesiyle ortaya çıkan kibir ve zulüm halini mecazi bir dille anlatır.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'tuğyan'ın, bir şeyin haddini aşması, özellikle de suyun taşması gibi, kontrol dışı bir aşırılık olduğunu belirtir. Ayetteki 'leyatğâ', insanın nefsine uyarak ve kendini müstağni görerek manevi ve ahlaki sınırları aşmasını, bir nehir gibi taşmasını ifade eder.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'tuğyan' kavramının Kur'an'da genellikle Allah'a karşı gelme, O'nun emirlerini hiçe sayma ve haddi aşma bağlamında kullanıldığını vurgular. Bu ayette, insanın kendini yeterli görmesiyle başlayan bu psikolojik durumun, nihayetinde Allah'a karşı bir 'tuğyan'a dönüştüğünü gösterir.

Namaz Sûreleri (Cilt 1)

Terzibaba - Necdet Ardıç

-------------------
~~96.6~
كَلَّا اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى
~ ~ ~

(96/6) - Kellâ innel insâne leyatğâ.
(96/6) - Sakın okumamak etme, çünkü insan muhakkak tuğyan eder.

Bu kadar nîmete rağmen insân azgınlık yapmaktadır.

Niye böyle. Kellâ. Hayır innel insâne. Mutlak ki insân le yatgâ. Niye, bu kadar Cenâb-ı Hakk’ın kendisine lütfu? olduğu halde yan çiziyor ve azgınlık yapıyor kendine verilen nimetleri nefsaniyeti istikametinde kullanıyor?

Bu durumlara düşmemesi için Rabb-ı kendisini ikaz ediyor, çünkü kendisinde bulunan “nefsi emmâre” (12-53) dâima kötülüğü emreder, bu yüzden dikkatli olması lâzım gelirki, kendine bahşedilen, bu kadar imkânı, Hakkın yolunda kullanmak var iken, bunları nefsinin yolunda kullanıp inkâr ve küfre düşmesi niye olsun.?

İşte bu ihtimal yönünden insanı tuğyan/azgınlık ve

zulüm’den men eder

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(2)

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6 Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8