el-Aliyy

el-Aliyy — Her Şeyden Yüce, Ulu

Mânâ. el-Aliyy, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup genel anlamda "şan, şeref, hükümranlık ve güç bakımından en yüce, en üstün" demektir. Sunulan kaynak metin, bu isme dair müstakil bir teolojik tanım sunmamakla birlikte, ismin Müslümanların ibadet hayatındaki kullanımına dair bir örnek içermektedir. Kaynakta, "Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhi’l-aliyyi’l-azîm" (Güç ve kuvvet, yalnızca pek yüce ve pek büyük olan Allah'ın yardımıyladır) şeklindeki zikir formülünde geçtiği belirtilir. Bu tesbihin, özellikle "Ramazan İlâhisi" geleneğinde teravih namazları esnasında okunduğu zikredilmiştir.

Etimoloji. Verilen kaynak metin, el-Aliyy isminin dayandığı Arapça kök, bu kökten türeyen diğer kelimeler veya ismin etimolojik analizi hakkında herhangi bir bilgi sağlamamaktadır.

Kur'an-ı Kerîm'de el-Aliyy. Sunulan kaynak, "el-Aliyy" isminin Allah'a nisbet edildiği Kur'an ayetlerinin bir listesini veya bu konuya dair bir dökümü içermemektedir. Metindeki tek atıf, "Zikir" ve "Ramazan İlâhisi" maddelerinde geçen ve "havkale" olarak da bilinen "Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhi’l-aliyyi’l-azîm" ifadesidir. Bu ifade, ismin "el-Azîm" (pek büyük, azametli) ismiyle birlikte anıldığını göstermektedir.

Anlamca yakın isimler. Kaynak metinde, el-Aliyy ismiyle anlam bakımından ilişkili olan diğer ilâhî isimlere (esmâ-i hüsnâ) değinilmemiştir.

İtikadî çerçeve ve kula yansıması. Kaynak metin, el-Aliyy isminin itikadî anlamı ve kulun hayatına yansımaları üzerine bir tefekkür sunmamaktadır. Ancak ismin "el-Azîm" ile birlikte bir zikir formülünde yer alması, kulun Allah'ın mutlak yüceliğini ve azametini bir arada idrak ederek O'na sığınmasının ve her türlü güç ve kuvvetin yalnızca O'ndan geldiğini ikrar etmesinin önemine işaret eder. Bu zikir, mü'minin acziyetini ve Allah'ın kudretine olan tam teslimiyetini ifade eden bir kulluk pratiğidir.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "aliyy--esma-i-husna" arama sonuçları