el-Bâri'

el-Bâri' — Varlıkları Modelsiz ve Kusursuzca Yaratan

Mânâ. el-Bâri', Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "varlıkları bir model olmaksızın, kusursuz ve uyumlu bir şekilde yaratan" demektir. Bu isim, Allah'ın yaratma fiilinin fiilî olarak meydana getirme, icat etme aşamasını ifade eder. Kelâm âlimleri, ismin kökenine bağlı olarak farklı anlam katmanlarına işaret eder. Eğer ber' kökünden geliyorsa, el-Bâri' şu mânaları taşır: "maddesi ve modeli olmadan icat eden"; "sıfatlarında yaratılmışlara benzemekten münezzeh (berî) olan"; "evrenin tüm parçalarını, farklılıklarına rağmen, birbiriyle uyumlu ve âhenkli kılan"; "hiçbir borç altında olmaksızın, tüm nimetleri sırf lütfuyla veren". Eğer bery kökünden türediği kabul edilirse, "yaratılmışları sağlıklı, dengeli ve düzgün bir yapıda var eden" anlamına gelir.

Etimoloji. İsim, Arapça ber’, bür’ veya bürû’ (ب-ر-ء) mastarına dayanır. Bu kök, "yaratmak" anlamının yanı sıra "hastalık, kusur gibi hoş olmayan şeylerden uzak olmak; borçtan ve sorumluluktan berî olmak" gibi anlamlar içerir. Diğer bir ihtimal ise ismin "yontmak, tesviye etmek, düzgün hale getirmek" anlamındaki bery (ب-ر-ي) kökünden türemiş olmasıdır.

Hâlik-Bâri'-Musavvir Nüansı. Âlimler, yaratma fiiliyle ilgili olan ve genellikle birlikte zikredilen üç isim arasında ince bir anlam farkı olduğunu belirtirler. Özellikle Gazzâlî'nin de vurguladığı bu ayrıma göre:

• el-Hâlik: Yaratılacak varlığın tüm niteliklerini, ölçü ve özelliklerini önceden planlayan, takdir eden (projelendiren).
• el-Bâri': Bu ilahî plana uygun olarak varlığı fiilen ve kusursuzca meydana getiren, yoktan var eden.
• el-Musavvir: Var ettiği şeye kendine özgü şeklini, suretini ve ayırt edici özelliklerini veren.

Kur'an-ı Kerîm'de el-Bâri'. "Bâri'" ismi, Kur'an-ı Kerîm'de Allah'a nispet edilerek iki sûrede toplam üç defa geçer. Ayrıca fiil ve sıfat formlarında "yaratmak" ve "berî olmak" anlamlarında da Allah için kullanılır.

#	Sure / Ayet	Bağlam
1	Bakara 2/54	İki defa, "Bâriiküm" (sizi yaratan) şeklinde geçer.
2	Haşr 59/24	el-Hâliku'l-Bâriu'l-Musavvir — Hâlik ve Musavvir isimleriyle birlikte.

İsmin kökü olan ber', Hadîd sûresinde (57/22) musibetlerin yaratılışını ifade etmek için de kullanılmıştır.

Anlamca yakın isimler. Bedî', Hâlik, Muhyî, Mübdi', Musavvir, Sâni'.

İtikadî çerçeve ve kula yansıması. el-Bâri' ismi, Allah'ın yaratma fiilinin sadece bir "oldurma"dan ibaret olmadığını; aksine, bir plan (Hâlik), kusursuz bir icra (Bâri') ve sanatsal bir son dokunuş (Musavvir) aşamalarını içeren sonsuz bir ilim, kudret ve hikmetle gerçekleştiğini öğretir. Bu ismi tefekkür eden mü'min, kâinattaki her varlığın bir ölçü, denge ve uyum içinde yaratıldığını fark eder. Varlıkların yoktan ve modelsizce, ancak mükemmel bir nizamla var edilmesi, yaratıcının eşsizliğini ve benzersizliğini gösterir. Bu idrak, kişiyi hem evrendeki ilahî sanata hayran bırakır hem de Allah'ı her türlü eksiklik ve yaratılmışlık özelliklerinden tenzih etmeye yöneltir. Kul, kendi varlığının da bu kusursuz yaratılış zincirinin bir parçası olduğunu anlar ve Yaratıcı'ya karşı derin bir şükran ve teslimiyet duyar.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Bâri’" maddesi · Gazzâlî, el-Maḳṣadü’l-esnâ.