el-Musavvir
el-Musavvir (Şekil veren). Üç kaynak Musavvir'i bir bütün hâlinde verir. Mesnevî onu Mübdi', Bedî', Fettâh ile bir küme cemâlî isim olarak; yeryüzüne dökülen, durmadan yeni biçim açan bir yaratma tecellîsi olarak işler. Füsûs, Musavvir'i sayısız cüz'î ismi (üçgen, küp, çukur) içine alan küllî bir is
el-Musavvir — Varlıklara Şekil ve Özellik Veren
Mânâ. el-Musavvir, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "varlıklara şekil ve özellik veren, onları dilediği sıfat ve biçimde yaratan" demektir. Râgıb el-İsfahânî, bu ismin temelindeki "sûret" kavramının iki yönü olduğunu belirtir: Birincisi, at ve insan gibi herkesin duyularıyla algılayabildiği maddî ve fiziksel biçimdir. İkincisi ise sadece akıl ve basiret sahibi kimselerin idrak edebileceği akıl, anlama ve ahlâk gibi mânevî özelliklerdir. Kur'an-ı Kerîm'de Allah'a nispet edilen tasvir (şekil verme) fiili, bu her iki anlamı da kapsar.
Etimoloji. İsim, Arapça ص-و-ر (ṣ-v-r) kökünden türemiştir. Bu kök, sözlükte "bir şeyi bir tarafa doğru eğmek, kesmek; bir şeye yönelmek" gibi anlamlara gelir. el-Musavvir, bu kökün tef'îl kalıbından türeyen ve "tasvir eden, şekil veren" mânâsına gelen bir ism-i fâildir.
Hâlik, Bâri' ve Musavvir Sıralaması. Haşr sûresinin son âyetinde (59/24) art arda gelen Hâlik, Bâri' ve Musavvir isimleri, ilahî yaratma eyleminin birbirini tamamlayan üç aşamasını anlatır:
- el-Hâlik: Yaratılacak varlığın ne zaman var olacağını, hangi özelliklere sahip olacağını ve nasıl bir şekil alacağını planlayıp takdir eden.
- el-Bâri': Takdir edileni yokluktan varlık alanına çıkaran, ona maddî bir yapı ve hacim kazandıran.
- el-Musavvir: Varlığa son ve özgün şeklini, onu diğerlerinden ayıran fiziksel ve mânevî portresini çizen, yaratılışı tamamlayan. Bu sıralama, özellikle en şerefli mahlûkat olan insanın yaratılışındaki inceliği ve sanatı gösterir.
Kur'an-ı Kerîm'de el-Musavvir. "el-Musavvir" ismi Kur'an-ı Kerîm'de Allah'a nispet edilerek bir defa geçer. Bununla birlikte "tasvir" kavramı (şekil vermek), fiil formlarında dört âyette daha Allah'a izâfe edilir.
| # | Sure / Ayet | Bağlam |
|---|---|---|
| 1 | Haşr 59/24 | el-Hâliku'l-Bâriu'l-Musavvir — "Bâri'" ismiyle |
Ayrıca Allah'ın insanı dilediği sûrette terkip ettiği İnfitâr sûresinde (82/8) belirtilir. Bu âyetler, Allah'ın varlığını, birliğini ve sanatının eşsizliğini vurgular.
Anlamca yakın isimler. Hâlik, Bâri', Bedî', Muhyî, Mübdî', Muîd.
İtikadî çerçeve ve kula yansıması. el-Musavvir ismi, her varlığın kendine özgü bir güzelliğe ve hikmete sahip olduğunu hatırlatır. Allah, insanı "ahsen-i takvîm" (en güzel biçim) üzere yaratmış (Tîn 95/4), ona diğer varlıklardan farklı olarak akıl, irade ve estetik bir form vermiştir. Hattâbî, insanların birbirini tanıyabilmesi için farklı fizyonomilerle yaratıldığını, fakat her birinin ayrı bir güzellik taşıdığını belirtir. Bu ismi idrak eden mü'min, kendi fiziksel ve ruhsal yapısındaki ilahî sanatı tefekkür eder. Abdülkerîm el-Kuşeyrî'ye göre bu, Allah'ın insana bahşettiği özel bir lütuftur ve mü'minin bu imtiyaz karşısında duyarlı ve şükür dolu olması gerekir. Peygamber Efendimiz'in, "Allah Âdem'i onun sûretinde yaratmıştır" hadisi ve yüze vurmayı yasaklaması da insanın Allah katındaki değerine ve O'nun sanatının bir tecellisi olan formunun dokunulmazlığına işaret eder.
Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Musavvir" maddesi