el-Bedî'
el-Bedî' (Bedi') (Eşsiz yaratan). Üç kaynak Bedî' ismini "örneksiz yaratış" ekseninde buluşturur. Mesnevî onu tek başına değil, Mübdi', Musavvir ve Fettâh ile birlikte yeryüzüne dökülen bir cemâl kadehi olarak anar; bu güzelliğin kulun emeğiyle değil, sırf Hakk'ın keremiyle geldiğini söyler. Füsûs, "bedî'"
el-Bedî' — Eşsiz ve Örneksiz Yaratan
Mânâ. el-Bedî', Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "benzeri ve örneği bulunmayan; bir şeyi ilk ve emsalsiz olarak yaratan" demektir. İslâm âlimleri bu ismi iki temel anlamda ele alır: Birincisi, Gazzâlî ve Fahreddin er-Râzî gibi âlimlerin vurguladığı, Allah'ın zâtında, sıfatlarında ve fiillerinde eşi ve benzeri olmayan yegâne varlık olmasıdır. Bu yorum, ismin Allah'ın zâtî sıfatlarıyla ilgili olduğunu gösterir. İkinci ve daha yaygın olan anlamı ise, "varlıkları daha önceki bir model veya madde olmaksızın, doğrudan ve yoktan yaratan" şeklindedir. Bu yorum, ismin Allah'ın fiilî sıfatlarıyla ilgili olduğunu ve O'nun mükemmel yaratma kudretini ifade ettiğini belirtir. Zemahşerî, ismin içerdiği estetik boyuta dikkat çekerek, kâinatın muhteşem bir güzellikte yaratıldığını belirtir. Dolayısıyla el-Bedî', hem Allah'ın mutlak birliğini hem de O'nun eşsiz ve sanatlı yaratıcılığını ifade eder.
Etimoloji. İsim, Arapça ب-د-ع (b-d-ʿ) kökünden gelen ve sözlükte "önceki bir örneği bulunmayan bir şeyi ortaya koymak, bir şeyi ilk defa yapmak, eşsiz olmak" gibi anlamlar taşıyan bed‘ / ibdâ‘ mastarına dayanır. Râgıb el-İsfahânî, Allah'a nispet edildiğinde ibdâ‘ kavramının "bir şeyi aletsiz, maddesiz, zaman ve mekândan bağımsız olarak yaratmak" anlamına geldiğini belirtir. Aynı kökten türeyen mübdi' ismi de benzer bir anlam taşısa da bedî' isminde daha güçlü bir mübalağa ve yetkinlik vurgusu vardır.
Kur'an-ı Kerîm'de el-Bedî'. "Bedî'" ismi, Kur'an'da iki âyette "bedîu's-semâvâti ve'l-arz" (göklerin ve yerin eşsiz yaratıcısı) terkibiyle Allah'a nispet edilir:
| # | Sure / Ayet | Bağlam |
|---|---|---|
| 1 | Bakara 2/117 | Allah'a çocuk isnat eden inançları reddetme |
| 2 | En'âm 6/101 | Allah'a çocuk isnat eden inançları reddetme |
Her iki âyette de bu isim, Allah'ın yaratılmış herhangi bir şeye benzemekten veya çocuk sahibi olmaktan münezzeh olduğunu, kâinatla olan ilişkisinin sadece yaratan-yaratılan ilişkisi olduğunu vurgulamak için kullanılır.
Anlamca yakın isimler. Hâlik, Bâri', Musavvir, Mübdi', Sâni'.
İtikadî çerçeve ve kula yansıması. el-Bedî' ismi, tevhid inancının temelini oluşturan, Allah'ın mutlak benzersizliğini ve eşsizliğini ifade eder. Kelâm âlimleri, bu ismin "yoktan yaratma" (ibdâ') anlamına geldiğini savunarak, Allah'ın dışında herhangi bir ezelî maddenin varlığını reddetmişlerdir. Bu, felsefecilerin "mevcut bir maddeye form verme" anlayışından ayrılarak Allah'ın kudretinin mutlaklığını teyit eder. Bu ismi idrak eden mü'min, kâinattaki her şeyin, en küçük zerreden en büyük galaksilere kadar, Allah'ın eşsiz sanatının ve güzelliğinin (cemal) bir yansıması olduğunu anlar. İnsanlar ilim ve sanatta yenilikler ortaya koyarak "bedî'" (orijinal, harika) olarak nitelense de bu, Allah'ın mutlak ve sınırsız yaratıcılığının yanında göreceli ve sınırlıdır. Kul, kendi acizliğini ve Allah'ın sonsuz kudretini kavrayarak O'na karşı derin bir hayranlık ve teslimiyet duyar.
Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Bedî'" maddesi · Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât.