el-Fettâh

el-Fettâh — Her Türlü Zorluğu Açan ve Hüküm Veren

Mânâ. el-Fettâh, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "iyilik kapılarını açan, bütün anlaşmazlıkların nihaî hakemliğini yaparak mutlak adaleti gerçekleştiren, hak ile bâtılı ayırıp durumu açıklığa kavuşturan, mazlumlara yardım edip mümin kullarına zafer veren" demektir. İsmin temelindeki "açma" (feth) eylemi, hem gök kapılarının açılması gibi duyularla algılanan maddî bir nitelik taşıyabilir hem de fakirliğin giderilmesi veya bilinmezliğin ortadan kaldırılması gibi kalp gözüyle idrak edilen mânevî bir boyuta sahip olabilir. "Hüküm vermek" ve "zafer vermek" anlamları da bu kök mânayla bağlantılıdır; zira hâkim, taraflar arasında kapalı kalmış hak ve adalet kapısını açarak hükmeder, zafere ulaştırmak ise haklılık ve ganimet kapılarını açmak anlamına gelir.

Etimoloji. İsim, Arapça ف-ت-ح (f-t-h) kökünden türemiş, mübalağa (aşırılık) bildiren bir sıfattır. Kök anlamı "bir şeyi açmak, taraflar arasında hüküm vermek, birine yardım edip zafere ulaştırmak"tır.

Kur'an-ı Kerîm'de el-Fettâh. "Fettâh" ismi, Kur'an'da Allah'a izafe edilerek bir defa "el-Fettâhü'l-Alîm" (her şeyi adaletle hükmeden ve her şeyi hakkıyla bilen) terkibiyle Sebe' sûresinin 26. âyetinde geçer. Bu âyet, müminler ile müşrikler arasında kimin hidayette olduğunun belirlenmesi bağlamında, Allah'ın kıyamet gününde herkesi toplayıp aralarında adaletle hükmedeceğini bildirir. Ayrıca A'râf sûresinin 89. âyetinde dua üslubuyla "Hayrü'l-fâtihîn" (hükmedenlerin en hayırlısı) olarak anılır. "Fetih" kavramı ise fiil veya isim kalıplarıyla otuz sekiz defa Allah'a nispet edilmiştir.

Anlamca yakın isimler. "Hâkim, anlaşmazlıkları çözen" mânasıyla Hakem ve Muksıt; "rızık ve rahmet kapılarını açan" yönüyle Bâsıt, Muğnî, Mukīt, Rezzâk, Rahmân ve Rahîm; "zafer veren" anlamıyla da Mevlâ ve Nasîr isimleriyle yakınlık gösterir.

İtikadî çerçeve ve kula yansıması. el-Fettâh, kâinattaki her türlü kapalılığı ve zorluğu açan mutlak kudrettir. Gazzâlî'ye göre bu açma, bazen peygamberleri için ülkeler fethetmek gibi maddî, bazen de velîlerinin kalplerinden perdeleri kaldırıp mârifet kapılarını açmak gibi mânevî olabilir. İbnü'l-Arabî, ismin tecellisini üç alanda görür: varlıkları yokluk kilidinden çıkarmak, bilinmeyenleri kelâmıyla açıklamak ve rızık kapılarını açmak. Bu isim, üzüntüyü sevince, sapkınlığı hidayete, günahı tövbeye ve mağlubiyeti zafere dönüştüren ilâhî fiili ifade eder. Bu ismi idrak eden kul, İmam Kuşeyrî'nin belirttiği gibi, Allah'ın lütfunun geleceğine dair umudunu korur, aceleci davranmaz ve ilâhî hükmün tecelli etmesini sabırla bekler.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Fettâh" maddesi · Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât.