el-Vâhid
el-Vâhid (Vahid) (Tek). Üç kaynak Vâhid ismini "sayı" ve "tevhîd" ekseninde birleştirir. Mesnevî onu bütün adedlere sirâyet eden, çokluğu kendinde toplayan, dağınık gönülleri nefs-i vâhidde birleştiren isim olarak açar. Füsûs, Vâhid ile sayının karşılıklı ilişkisini (vâhid sayıyı icad eder, sayı vâhidi
el-Vâhid — Zâtında ve Sıfatlarında Tek ve Benzersiz Olan
Mânâ. el-Vâhid, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup sözlükte "tek, bir, yegâne" demektir. Terim olarak, Allah'ın zâtında, sıfatlarında ve fiillerinde ortağı, benzeri veya dengi bulunmayan; bölünmesi, parçalara ayrılması veya sayısının artması söz konusu olmayan mutlak tek varlık olduğunu ifade eder. Bu isim, Allah'ın her türlü niceliksel ve niteliksel ortaklıktan münezzeh olduğunu vurgular.
Etimoloji. İsim, Arapça و-ح-د (v-h-d) kökünden türemiştir. Bu kök, "bir olmak, tek olmak, birlemek" gibi anlamlara gelir. Vahdet, tevhîd ve ahad kelimeleri de aynı kökten türemiştir.
Vâhid ve Ahad Nüansı. Kelâm âlimleri, Vâhid ve Ahad isimleri arasında ince bir ayrım yaparlar. Vâhid, genellikle Allah'ın zâtının bölünemezliğini ve sayısının birden fazla olamayacağını (niceliksel teklilk) ifade eder. Ahad ise O'nun zâtında ve sıfatlarında hiçbir benzerinin, denginin veya ortağının bulunmadığını (niteliksel ve özsel teklilk) vurgular. Gazzâlî'ye göre Vâhid, zâtında bölünemeyen ve benzeri olmayandır; Ahad ise mânada dahi ortaklığı kabul etmeyen mutlak tektir. Bu nedenle İhlâs Suresi'nde "Ahad" isminin kullanılması, tevhidin en öz ve kapsayıcı ifadesi olarak görülür.
Kur'an-ı Kerîm'de el-Vâhid. Vâhid ismi Kur'an-ı Kerîm'de yirmi iki yerde geçer ve bunların on beşi doğrudan Allah'a nispet edilir. Bu kullanımlarda sıkça, Allah'ın mutlak gücünü ve karşı konulmaz hâkimiyetini ifade eden "el-Kahhâr" ismiyle birlikte anılır:
| # | Sure / Ayet | Bağlam |
|---|---|---|
| 1 | Ra'd 13/16 | el-Vâhidü'l-Kahhâr |
| 2 | İbrâhîm 14/48 | el-Vâhidü'l-Kahhâr |
| 3 | Sâd 38/65 | el-Vâhidü'l-Kahhâr |
| 4 | Zümer 39/4 | el-Vâhidü'l-Kahhâr |
| 5 | Mü'min 40/16 | el-Vâhidü'l-Kahhâr |
Ayrıca Bakara 2/163 ("Sizin ilâhınız tek bir ilâhtır") ve Nahl 16/22 ("Sizin ilâhınız tek bir ilâhtır") gibi ayetlerde de tevhid ilkesi "ilâhün vāhid" ifadesiyle pekiştirilir.
Anlamca yakın isimler. Ahad, Vitr, Ferd, Samed.
İtikadî çerçeve ve kula yansıması. Vâhid ismi, İslâm'ın temeli olan tevhid akidesinin özünü oluşturur. Allah'ın bir ve tek olduğunu, O'ndan başka tapılacak, sığınılacak veya mutlak otorite kabul edilecek hiçbir varlık olmadığını beyan eder. Bu ismi idrak eden mü'min, her türlü şirkten (Allah'a ortak koşmaktan) arınır ve ibadetini yalnızca Allah'a yöneltir. Yaratılmışlara kulluk etmekten kurtulur, özgürleşir ve tüm varlığın tek bir kaynaktan geldiğini bilerek hayata ve olaylara bütüncül bir bakış açısı geliştirir.
Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Vâhid ve Ahad" maddesi