el-Muizz
el-Muizz (İzzet veren). Üç kaynak Muizz'i bir bütün hâlinde verir. Mesnevî onu yüce âlemin, yani rûhun ismi yapar: cisim rûha tâbi olunca insan aziz olur; izzet, aşağının yukarıya teslîmiyle gelir. Füsûs, Muizz'i hep Müzill ile çift okur — mefhumda iki zıt fiil, zâtın ahadiyetinde tek hakikat; Muizz
el-Muizz — Aziz Kılan, Değer ve Şeref Veren
Mânâ. el-Muizz, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "dilediğini aziz kılan, ona izzet, şeref, güç ve onur veren" demektir. Bu isim, Allah'ın mutlak iradesiyle kullarından dilediğini yüceltme, ona değer ve üstünlük kazandırma kudretini ifade eder. Gerçek izzetin ve şerefin yegâne kaynağının Allah olduğunu vurgular.
Etimoloji. İsim, Arapça "yenilmezlik, üstünlük, şeref" gibi anlamlara gelen izz veya izzet (عِزَّة) kökünden türemiştir. Bu kökün "if'âl" kalıbından gelen ism-i fâil (etken ortaç) sigası olan "muiz" (muizz), fiil olarak "aziz kılma, şereflendirme" eylemini gerçekleştiren varlığı, yani Allah'ı niteler.
Kur'an-ı Kerîm'de el-Muizz. "el-Muizz" ismi, bu şekliyle Kur'an-ı Kerîm'de Allah'a nispet edilerek geçmez. Ancak Tirmizî gibi kaynaklarda geçen esmâ-i hüsnâ listelerinde yer alır. Hadis âlimleri, bu ismin listeye alınmasını, Kur'an'daki fiil kullanımına dayandırır. Özellikle Âl-i İmrân sûresinin 26. âyetinde geçen "...ve tu'izzu men teşâ'..." (dilediğini aziz edersin/yüceltirsin) ifadesi, bu ismin temel dayanağı olarak kabul edilir. Kavramsal olarak ilişkili olan el-Azîz ismi Kur'an'da doksan bir defa, izzet kavramı ise altı âyette doğrudan Allah'a izafe edilerek kullanılır.
Anlamca yakın isimler. el-Azîz, er-Râfi', el-Muzill (zıt anlamlısı).
İtikadî çerçeve ve kula yansıması. İslâm inancına göre mutlak ve hakiki şeref (izzet) yalnızca Allah'a aittir ve O'ndan gelir. İnsanların veya makamların verdiği şeref geçici ve izafîdir. Bu ismi idrak eden bir mü'min, gerçek onur ve üstünlüğün makam, mal veya soyda değil, Allah'a imanda ve itaatte olduğunu bilir. Hayattaki yükseliş anlarında kibre kapılmaz, çünkü yüceltenin Allah olduğunu hatırlar. Zorluk ve düşüş anlarında ise umutsuzluğa düşmez, zira izzetin kaynağının her an kendisini yeniden yüceltebileceğine inanır. Bu bilinç, kişiyi onurunu korumaya, başkalarının şerefine saygı duymaya ve izzeti yanlış yerlerde aramamaya sevk eder.
Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Muiz" maddesi · İbnü’l-Esîr, en-Nihâye (TDV maddesinde atıf yapılmıştır).