el-Müzill

el-Müzill — Dilediğini Alçaltan, Zillete Düşüren

Mânâ. el-Müzill, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "dilediğini hor ve hakir kılan, zillete düşürerek alçaltan" demektir. Bu isim, Allah'ın kâinat üzerindeki mutlak egemenliğini ve dilediği varlığın itibarını, gücünü ve statüsünü elinden alabileceğini ifade eder. el-Müzill, zıddı olan el-Muiz ("izzet veren, yücelten") ismiyle birlikte anlaşıldığında, şeref ve onurun da, zillet ve aşağılanmanın da yegâne kaynağının Allah olduğu hakikatini pekiştirir. O, hikmeti gereği kimini yükseltir, kimini ise alçaltır.

Etimoloji. İsim, Arapça ذ-ل-ل (z-l-l) kökünden gelen ve "alçalma, boyun eğme, hor ve hakir olma" gibi anlamlara gelen "züll" veya "zillet" (ذلّة) mastarına dayanır. el-Müzill, bu kökün "if'âl" kalıbına sokulmasıyla türetilen "ezelle" (hor kıldı, alçalttı) fiilinin ism-i fâil (etken ortaç) biçimidir ve "alçaltan, zillete düşüren" demektir.

Kur'an-ı Kerîm'de el-Müzill. "Müzill" ismi, bu şekliyle Kur'an-ı Kerîm'de Allah'a bir isim olarak nispet edilmez. Ancak Tirmizî gibi hadis kaynaklarında yer alan esmâ-i hüsnâ listelerinde bulunur. Bu ismin Kur'an'daki dayanağı, Âl-i İmrân sûresinde geçen bir fiil cümlesidir. Allah'ın dilediğini onurlandırdığı ve dilediğini alçalttığı belirtilen âyette "alçaltırsın" anlamındaki "tuzillü" (تُذِلُّ) fiili O'na izafe edilir:

"De ki: 'Ey mülkün sahibi olan Allah'ım! Sen mülkü dilediğine verirsin. Dilediğinden de mülkü çeker alırsın. Dilediğini aziz edersin, dilediğini zelil edersin. Hayır senin elindedir. Şüphesiz sen her şeye hakkıyla gücü yetensin.'" (Âl-i İmrân 3/26)

İsm-i fâil sigası olan "el-Müzill", bu âyetteki fiilden hareketle türetilmiştir.

Anlamca yakın isimler. Kaynak metinde bu isme doğrudan anlamca yakın başka isimler zikredilmemiştir. Ancak el-Müzill, teolojik olarak daima zıt anlamlısı olan el-Muiz (aziz kılan, yücelten) ile birlikte düşünülür. Ayrıca "alçaltan" mânasındaki el-Hâfıd ve "her şeye boyun eğdiren" anlamındaki el-Kahhâr isimleri de mana bakımından yakınlık arz eder.

İtikadî çerçeve ve kula yansıması. el-Müzill ismini idrak etmek, mü'mine her türlü şeref ve itibarın kaynağının Allah olduğu gibi, zilletin de O'nun izni ve iradesiyle gerçekleştiğini öğretir. Bu inanç, kişiyi elindeki makam, servet veya statü ile kibirlenmekten alıkoyar; çünkü bunların kalıcı olmadığını ve Allah'ın bir anda hepsini alabileceğini bilir. Aynı şekilde, zorluk ve aşağılanma gibi görünen durumlarda da isyan ve ümitsizliğe kapılmaz; bunun bir imtihan olabileceğini, hikmetini Allah'ın bildiğini ve gerçek zilletin O'na itaatsizlik ve O'ndan uzak kalmak olduğunu anlar. Kul için asıl olan, dünyevî statüden bağımsız olarak Allah'a kullukta izzet aramaktır.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Muiz" maddesi