er-Râfi'

er-Râfi' — Yücelten, Yükselten

Mânâ. er-Râfi', Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "dilediğini yükselten, yücelten, değerini artıran, izzetli ve şerefli kılan" demektir. Kelime, hem maddi hem de manevi yükseltmeyi ifade eder. İslâm âlimleri bu ismi daha çok manevi boyutuyla ele alarak, "dostlarının itaat ve amellerini kabul edip kendisine yaklaştıran, müminleri onurlandırıp derecelerini artıran" şeklinde tanımlamışlardır.

Etimoloji. İsim, Arapça ر-ف-ع (r-f-') kökünden gelen ve sözlükte "yukarı kaldırmak, yükseltmek, yüceltmek" anlamlarına sahip olan ref' mastarına dayanır. er-Râfi', bu kökün ism-i fâil (etken ortaç) formudur.

Kur'an-ı Kerîm'de er-Râfi'. er-Râfi' ismi, bu şekliyle Kur'an-ı Kerîm'de Allah'a doğrudan nispet edilen isimler arasında yer almaz; esmâ-i hüsnâ listelerindeki varlığı Tirmizî ve İbn Mâce gibi hadis kaynaklarına dayanır. Bununla birlikte, ismin türediği ref' (yükseltme) fiili ve kavramı 21 âyette Allah'a izâfe edilmiştir. Bu kullanımlardan bazıları şunlardır:

• Âl-i İmrân 3/55: Allah'ın Hz. İsa'ya hitabında râfi' kelimesi geçer: "...Ben seni vefat ettirecek ve katıma yükselteceğim (râfiuke ileyye)..."
• Mü'min 40/15: Allah, "dereceleri yükselten" anlamında Refîu'd-derecât terkibiyle nitelenir.
• Vâkıa 56/3: Kıyamet gününün bir sıfatı olarak "alçaltıcı ve yükseltici" (hâfidatun râfia) olduğu belirtilir. Müfessirler, buradaki asıl fâilin Allah olduğunu kabul ederler.

Anlamca yakın isimler. er-Râfi' ismi, karşıt anlamlısı olan el-Hâfıd (alçaltan) ile birlikte zikredilir. Anlam bakımından el-Muiz (izzet veren), el-Muğnî (zengin kılan), el-Mukaddim (öne geçiren), el-Bâsıt (genişleten, bollaştıran) ve en-Nâfi' (fayda veren) isimleriyle yakınlık gösterir.

İtikadî çerçeve ve kula yansıması. Allah'ın fiilî sıfatlarından olan er-Râfi', O'nun kâinattaki ve kulları üzerindeki mutlak tasarrufunu ifade eder. Bu yükseltme, göklerin yaratılması gibi maddi olabileceği gibi, müminlerin manevi mertebelerinin artırılması gibi soyut da olabilir. Âlimler, Allah'ın bu fiilinin keyfî olmadığını, kendi koyduğu adalet ve hikmet ilkeleri çerçevesinde tecelli ettiğini vurgular. O, yüceltilmeyi hak edeni yüceltir, alçaltılmayı müstahak olanı alçaltır.

Bu ismi idrak eden mümin, gerçek şeref ve yüceliğin ancak Allah'tan geldiğini bilir. Makam, mevki veya servet gibi dünyevi unsurların geçici olduğunu anlar ve kalıcı bir yükseliş için Allah'a yönelir. Nitekim Hz. Peygamber'in teheccüd namazında iki secde arasında, "Rabbim! ...Eksikliğimi giderip halimi iyileştir, beni mânen yücelt (verfa'nî)..." şeklinde dua etmesi, bu ismin tefekkürünün müminin hayatına nasıl yansıması gerektiğine dair en güzel örnektir.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Râfi'" maddesi