Rabb-ı Hâs
Can dostum, yol arkadaşım. Gel, bu sohbetimizde seninle en mahrem sırrımıza, Cenâb-ı Hakk ile aramızdaki o en hususî, en kişisel bağa dair bir kapı aralayalım. Her birimiz bu âleme biricik bir mühürle geldik. Parmak izimiz gibi, kalp atışımız gibi, ruhumuzun da Hakk’a bakan eşsiz bir penceresi vardır. İşte o pencerenin adı, o bağın sırrı, o terbiyenin kaynağı Rabb-ı Hâs’tır. Bu, Hakk’ın bütün âlemlerin Rabbi olan ism-i âzamı `Allah`’ın, sadece sana, senin istidadına, senin kabiliyetine, senin yo
Can dostum, yol arkadaşım. Gel, bu sohbetimizde seninle en mahrem sırrımıza, Cenâb-ı Hakk ile aramızdaki o en hususî, en kişisel bağa dair bir kapı aralayalım. Her birimiz bu âleme biricik bir mühürle geldik. Parmak izimiz gibi, kalp atışımız gibi, ruhumuzun da Hakk’a bakan eşsiz bir penceresi vardır. İşte o pencerenin adı, o bağın sırrı, o terbiyenin kaynağı Rabb-ı Hâs’tır. Bu, Hakk’ın bütün âlemlerin Rabbi olan ism-i âzamı Allah’ın, sadece sana, senin istidadına, senin kabiliyetine, senin yolculuğuna özel olarak tecellî eden yüzüdür. O, senin varlık toprağını süren, istidat tohumunu sulayan, sana has terbiye edicidir. Terzibaba İrfan Mektebimizin temel taşlarından olan bu hikmeti anlamak, kendini bilmenin, dolayısıyla Rabbini bilmenin de anahtarını ele geçirmektir. Zira insan, kendi hususî Rabbinin aynasında kendini seyreden ve yine o aynadan Hakk’a vasıl olan bir yolcudur.
Bu Kavram'in Geçtiği Eserler

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
69x“) onların hikmetinde Zat hasebiyle ve ismin ahadiyetini esma ve sıfat hasebiyle de külliyetini beyana şuru buyurdu. Ve İsm-i Âliyy, yüce isim İsmail (a.s.)ın Rabb-ı Hassı olup ondan razı olduğu gibi mevcudattan her bir mevcudu terbiye eden esma-ı ilahiyeden ve her birisinin dahi kendi merbub ve mazharlarından razı bulunduğunu bu fassda beyan eyledi.”
) onların hikmetinde Zat hasebiyle ve ismin ahadiyetini esma ve sıfat hasebiyle de külliyetini beyana şuru buyurdu. Ve İsm-i Âliyy, yüce isim İsmail (a.s.)ın Rabb-ı Hassı olup ondan razı olduğu gibi mevcudattan her bir mevcudu terbiye eden esma-ı ilahiyeden ve her birisinin dahi kendi merbub ve mazharlarından razı bulunduğunu bu fassda beyan eyledi.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
33x“İşte bakın burası çok mühim, o mezâhirde ilâhiyetten zâhir olan şey yani her varlıkta ilâhiyetten zâhir olan şey yani ilâhi varlıktan zâhir olan şey ancak o varlığın rabb-ı hassı olan ismin rububiyet ve ulûhiyetinden ne kadar hissesi varsa o kadardır. Yani şu tahta dediğimiz zuhur hangi rabbın tesiri tahtında/altındaysa o kadar özelliği vardır.”
İşte bakın burası çok mühim, o mezâhirde ilâhiyetten zâhir olan şey yani her varlıkta ilâhiyetten zâhir olan şey yani ilâhi varlıktan zâhir olan şey ancak o varlığın rabb-ı hassı olan ismin rububiyet ve ulûhiyetinden ne kadar hissesi varsa o kadardır. Yani şu tahta dediğimiz zuhur hangi rabbın tesiri tahtında/altındaysa o kadar özelliği vardır.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
29x“Şöyle ki, her bir “isim” için bir “kulu” vardır; O “isim”, o abdin Rabb-i hâssıdır. Yani her bir ismin zuhura geldiği bir mahal vardır. O isim o mahalin Rabb-ı hasıdır. Ve o kul dahî, o “ism”in kulu olmakla beraber onun mazharıdır. Yani o ismin zuhur yeridir. Binâenaleyh kul zahirdir, cisimdir; Rab ise bâtındır, rûhdur.”
Şöyle ki, her bir “isim” için bir “kulu” vardır; O “isim”, o abdin Rabb-i hâssıdır. Yani her bir ismin zuhura geldiği bir mahal vardır. O isim o mahalin Rabb-ı hasıdır. Ve o kul dahî, o “ism”in kulu olmakla beraber onun mazharıdır. Yani o ismin zuhur yeridir. Binâenaleyh kul zahirdir, cisimdir; Rab ise bâtındır, rûhdur.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
29x“Ya varsa çıkarmadığımız zaman ihmal ettiğimizde ya varsa ne olacak, işte o bizim için çok büyük bir kayıp olacak. Bu çalışmalardan da gaye o dur. Olanı ortaya çıkarmaktır. Böylece Rabb-ı hassı olan ismin hazinesindeki kemalatın tamamını tafsilen bilmez. Kişi kendi isminin hazinesinde neler olduğunu tafsilen bilmez.”
Ya varsa çıkarmadığımız zaman ihmal ettiğimizde ya varsa ne olacak, işte o bizim için çok büyük bir kayıp olacak. Bu çalışmalardan da gaye o dur. Olanı ortaya çıkarmaktır. Böylece Rabb-ı hassı olan ismin hazinesindeki kemalatın tamamını tafsilen bilmez. Kişi kendi isminin hazinesinde neler olduğunu tafsilen bilmez.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
28x“Dışarıdaki her varlık zaten kendi varlığı olduğu için dışarıdan çekiyormuş gibi ama içeriden iterek çekmiş oluyor. O duygu ve hissiyatı veriyor oraya doğru gidiyorsun. Nereye doğru gidiyorsan da Rabb-ı hasının merkezi oradadır, nereye yöneliyorsan yani muhabbetin var da nereye gidiyorsan işte o senin Rabb-ı hasındır o çekiyor seni bir bakıma.”
Dışarıdaki her varlık zaten kendi varlığı olduğu için dışarıdan çekiyormuş gibi ama içeriden iterek çekmiş oluyor. O duygu ve hissiyatı veriyor oraya doğru gidiyorsun. Nereye doğru gidiyorsan da Rabb-ı hasının merkezi oradadır, nereye yöneliyorsan yani muhabbetin var da nereye gidiyorsan işte o senin Rabb-ı hasındır o çekiyor seni bir bakıma.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
23x“Ve rîh-i debûr, onların üzerinde sâbit oldukları hevâlarının "ayn”ıdır; ve cehennem dahi onların tevehhüm eyledikleri bu'ddür. Cenâb-ı Şeyh (r.a.) kâffe-i devâbbın nâsiyelerini, onlardan her birinin mazhar olduğu bir Rabb-i hâssı tuttuğunu ve cümlesinin sırât-ı müstakîm üzere olduğunu beyân buyurmuş ve buna delîl olarak مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذُ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (Hûd,...”
Ve rîh-i debûr, onların üzerinde sâbit oldukları hevâlarının "ayn”ıdır; ve cehennem dahi onların tevehhüm eyledikleri bu'ddür. Cenâb-ı Şeyh (r.a.) kâffe-i devâbbın nâsiyelerini, onlardan her birinin mazhar olduğu bir Rabb-i hâssı tuttuğunu ve cümlesinin sırât-ı müstakîm üzere olduğunu beyân buyurmuş ve buna delîl olarak مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذُ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (Hûd,...

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
20x“Ya'ni “Vücûd-ı mutlakın “Allah” tesmiye olunan mertebesinin bâtınından münbais olduğu cihetle, Rûhullah'ın Rabb-i hâssı olan “Allah” ismine nisbetleri [15/13] sahîh olmak ve âlîde ve dûnda te'sîr etmek için emvâtı ihyâ ve çamurdan kuş inşâ eyledi" demek olur.”
Ya'ni “Vücûd-ı mutlakın “Allah” tesmiye olunan mertebesinin bâtınından münbais olduğu cihetle, Rûhullah'ın Rabb-i hâssı olan “Allah” ismine nisbetleri [15/13] sahîh olmak ve âlîde ve dûnda te'sîr etmek için emvâtı ihyâ ve çamurdan kuş inşâ eyledi" demek olur.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
15x“------------------------ Ya'nî âlemin herbir cüz'ü yani gördüğümüz bu alemde ne varsa en küçüğünden en büyüğüne kadar o küçücük böceklerin, yaprakların, fidanların, dağların, deryaların denizlerin her bir cüzü kendi rabb-ı hassı olan bir isme delildir. Şimdi bu alem rububiyet mertebesi rab mertebesi bilindiği gibi esma-i ilahiye mertebesidir aynı zamanda ya rabbi dediğimiz zaman biz Allah’ın Zat’ına değil, Allah’ın...”
------------------------ Ya'nî âlemin herbir cüz'ü yani gördüğümüz bu alemde ne varsa en küçüğünden en büyüğüne kadar o küçücük böceklerin, yaprakların, fidanların, dağların, deryaların denizlerin her bir cüzü kendi rabb-ı hassı olan bir isme delildir. Şimdi bu alem rububiyet mertebesi rab mertebesi bilindiği gibi esma-i ilahiye mertebesidir aynı zamanda ya rabbi dediğimiz zaman biz Allah’ın Zat’ına değil, Allah’ın...

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
14x“Ya'ni bilir ki, kendi nefsi esmâ-i ilâhiyyeden bir ism-i hâssın mazharı ve sûretidir; ve isim onun rûhu ve bâtınıdır; ve kendi nefsinde müşâhede ettiği kemâlâtın baʼzısı, o ismin hazînesinde mahfûz olan şeylerdendir. Binâenaleyh Rabb-i hâssı olan ismin hazînesindeki kemâlâtın kâffesini tafsîlen bilmez. Belki o kemâlât, peyderpey zâhir oldukça bilir.”
Ya'ni bilir ki, kendi nefsi esmâ-i ilâhiyyeden bir ism-i hâssın mazharı ve sûretidir; ve isim onun rûhu ve bâtınıdır; ve kendi nefsinde müşâhede ettiği kemâlâtın baʼzısı, o ismin hazînesinde mahfûz olan şeylerdendir. Binâenaleyh Rabb-i hâssı olan ismin hazînesindeki kemâlâtın kâffesini tafsîlen bilmez. Belki o kemâlât, peyderpey zâhir oldukça bilir.

Ahmed Avni Konuk
9x“Şeyh'in beyânât-ı aliyyesinde çok ince nükteler vardır ki, burada şerhi, sadedinde bulunduğumuz beyt-i şerîfin îzâh-ı dakāyıkı için lâzımdır. Bilmelidir ki, her ferdin mazhar olduğu bir ism-i ilâhî vardır ki, o isim onun " rabb-i hâss"ıdır; dünyâda ve âhirette ebediyyen onu terbiye eder. Binâenaleyh herkes o "rabb-i hâss"ının dâire-i kemâlini devr ve ikmâl ile mükelleftir.”
Şeyh'in beyânât-ı aliyyesinde çok ince nükteler vardır ki, burada şerhi, sadedinde bulunduğumuz beyt-i şerîfin îzâh-ı dakāyıkı için lâzımdır. Bilmelidir ki, her ferdin mazhar olduğu bir ism-i ilâhî vardır ki, o isim onun " rabb-i hâss"ıdır; dünyâda ve âhirette ebediyyen onu terbiye eder. Binâenaleyh herkes o "rabb-i hâss"ının dâire-i kemâlini devr ve ikmâl ile mükelleftir.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
9x“İstidad-i külli lisanıyla sual: İlm-i İlahide sabit olan ayan-ı sabitenin Hakk’tan vücud-u hariciyi ve her bir ayan-ı sabitenin kendi tedbir edicisi ruhu ve Rabb-ı hassı olan ism-i ilahi hazinesinde gizli bulunan kemalatın zuhurunu talep etmesidir. Daha evvel onlar İlahi hazinede gizli iken onların zuhura çıkmasını talep etmesi onun istidat-ı külli lisanıyla sual etmesidir.”
İstidad-i külli lisanıyla sual: İlm-i İlahide sabit olan ayan-ı sabitenin Hakk’tan vücud-u hariciyi ve her bir ayan-ı sabitenin kendi tedbir edicisi ruhu ve Rabb-ı hassı olan ism-i ilahi hazinesinde gizli bulunan kemalatın zuhurunu talep etmesidir. Daha evvel onlar İlahi hazinede gizli iken onların zuhura çıkmasını talep etmesi onun istidat-ı külli lisanıyla sual etmesidir.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
8x“Her ne kadar enbiya insan-ı kamil olmak itibariyle cami esma olan Allah ism-i küllisinin mazharı iseler de bunlarda ism-i külli galip, kendi Rabb-ı hasları olan ism-i şeriftir. Bunlardaki ism-i külli galip, kendi Rabb-ı hasları olan ism-i şeriftir. Yani külli olarak galip olan isim kendilerindeki Rabb-ı has olan isimdir, Allah ismi değildir.”
Her ne kadar enbiya insan-ı kamil olmak itibariyle cami esma olan Allah ism-i küllisinin mazharı iseler de bunlarda ism-i külli galip, kendi Rabb-ı hasları olan ism-i şeriftir. Bunlardaki ism-i külli galip, kendi Rabb-ı hasları olan ism-i şeriftir. Yani külli olarak galip olan isim kendilerindeki Rabb-ı has olan isimdir, Allah ismi değildir.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
8x“Bütün nebilerde Allah ve cami ismi vardır ama onlarda zuhurda olan Allah ve cami ismi değildir. Kendilerine has bir esma-i ilahiye onun mazharı Rabbidır, Rabb-ı hassıdır. Bütün isimlere mazhar ise de o günün insanlarına göre onun üzerine galip olan bir ism-i has vardır.”
Bütün nebilerde Allah ve cami ismi vardır ama onlarda zuhurda olan Allah ve cami ismi değildir. Kendilerine has bir esma-i ilahiye onun mazharı Rabbidır, Rabb-ı hassıdır. Bütün isimlere mazhar ise de o günün insanlarına göre onun üzerine galip olan bir ism-i has vardır.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
5x“) fiil, “ayn" için sâbit olmayıp, ancak “ayn"da mütecellî ve zâhir olan Rabb-i hâs için sâbit olduğuna ve o “ayn” dahi ancak kendi- sinden zâhir olan şeyi kābiliyet ve isti’dâdı ile Rabb’inden taleb eylediğine ıttılâı sebebiyle, Rabb'i indinde marzî ve beğenilmiş oldu; ve bunun gibi her bir mevcûd dahi Rabb-i hâssı indinde marzîdir ve beğenilmiştir.”
Kelime-i İsmâiliyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
5x“[16/25] Binâenaleyh “Halk Hakk'ın hüviyetidir, diyen kimse doğru söylemez” diyerek Zeyd ile Amr arasındaki tefâzulu görüp hicâba düşme; ve bu tefâzul-i meşhûda binâen onların hüviyetlerini başka başka zannetme! Zîrâ onların bâtınları ve Rabb-i hâssları esmâ-i ilâhiyyedir. Es- mâ-i ilâhiyye ise Haktır; ve bu isimlerin medlûlü olan müsemmâ Allah'ın gayrı değildir; ve onların cümlesinin medlûlü vücûd-1 vâhid olan...”
[16/25] Binâenaleyh “Halk Hakk'ın hüviyetidir, diyen kimse doğru söylemez” diyerek Zeyd ile Amr arasındaki tefâzulu görüp hicâba düşme; ve bu tefâzul-i meşhûda binâen onların hüviyetlerini başka başka zannetme! Zîrâ onların bâtınları ve Rabb-i hâssları esmâ-i ilâhiyyedir. Es- mâ-i ilâhiyye ise Haktır; ve bu isimlerin medlûlü olan müsemmâ Allah'ın gayrı değildir; ve onların cümlesinin medlûlü vücûd-1 vâhid olan...

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
5x“Zîrâ “ilâhiyet” “meʼlûh” olmayınca zâhir olmaz; ve âlemde Adem'den gayrı olan mezâhirin hiçbirisinin taayyünü, bu cem'iyetin zuhûruna müsâid değildir. O mezâhirde ilâhiyetten zâhir olan şey, ancak onların Rabb-i hâssı olan ismin rubûbiyet ve ulûhiyetinden ne kadar hissesi varsa, o kadardır. İmdi âlem mazhar-ı ism-i Rahmân olduğu ve الثاني مِنَ الرَّحْمَنِ ]Teennî Rahmândandır.”
Zîrâ “ilâhiyet” “meʼlûh” olmayınca zâhir olmaz; ve âlemde Adem'den gayrı olan mezâhirin hiçbirisinin taayyünü, bu cem'iyetin zuhûruna müsâid değildir. O mezâhirde ilâhiyetten zâhir olan şey, ancak onların Rabb-i hâssı olan ismin rubûbiyet ve ulûhiyetinden ne kadar hissesi varsa, o kadardır. İmdi âlem mazhar-ı ism-i Rahmân olduğu ve الثاني مِنَ الرَّحْمَنِ ]Teennî Rahmândandır.

Ahmed Avni Konuk
5x““Sehl” kolay demek olup, burada kıymetsizlik ve te'sîrlilikten kinâyedir. “Rûhun cânı”ndan murâd, onun Rabb-i hâssı olan ismin mazharı bulunan “ayn-ı sâbite”dir. Ve akıl rûhun sıfatı olup, teklif-i ilâhî akla geldiğinden, bu akıl rûhun cânının cânı ve aslı olur.”
“Sehl” kolay demek olup, burada kıymetsizlik ve te'sîrlilikten kinâyedir. “Rûhun cânı”ndan murâd, onun Rabb-i hâssı olan ismin mazharı bulunan “ayn-ı sâbite”dir. Ve akıl rûhun sıfatı olup, teklif-i ilâhî akla geldiğinden, bu akıl rûhun cânının cânı ve aslı olur.

Ahmed Avni Konuk
5x“Eğer bu âlemde bu hakäyık aşikâr olaydı, âlem-i gaybın hüküm ve i'tibârı kalmaz ve hepsi âlem-i şehadete munkalib olurdu. Ve bu halde de onların ezelde mazharı oldukları Rabb-i hâsları, ya'ni Hâdî ve Mudill isimleri alınlarında okunurdu. 982. Ne vakit bu âlemde put ve putçu olurdu; bir kimsenin nasıl temeshura mecâli olurdu?”
Eğer bu âlemde bu hakäyık aşikâr olaydı, âlem-i gaybın hüküm ve i'tibârı kalmaz ve hepsi âlem-i şehadete munkalib olurdu. Ve bu halde de onların ezelde mazharı oldukları Rabb-i hâsları, ya'ni Hâdî ve Mudill isimleri alınlarında okunurdu. 982. Ne vakit bu âlemde put ve putçu olurdu; bir kimsenin nasıl temeshura mecâli olurdu?

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
4x“Her ne kadar enbiyâ-yı zîşân, insân-ı kâmil olmak i'tibariyle câmi'-i cemî'-i esmâ olan Allah ism-i küllîsinin mazharı iseler de, bunlardaki ism-i küllî-i gālib, kendi Rabb-i hâssları olan ism-i şerîftir. Binâenaleyh onlardan zâhir olan ahkâmda bu esmânın galebesi görülür. "Allah" ism-i câmiinin taht-ı hîtasında bulunan kâffe-i esmâ ahkâmının i'tidâl üzere zuhûru ancak Hâtem-i enbiyâ (s.”
Her ne kadar enbiyâ-yı zîşân, insân-ı kâmil olmak i'tibariyle câmi'-i cemî'-i esmâ olan Allah ism-i küllîsinin mazharı iseler de, bunlardaki ism-i küllî-i gālib, kendi Rabb-i hâssları olan ism-i şerîftir. Binâenaleyh onlardan zâhir olan ahkâmda bu esmânın galebesi görülür. "Allah" ism-i câmiinin taht-ı hîtasında bulunan kâffe-i esmâ ahkâmının i'tidâl üzere zuhûru ancak Hâtem-i enbiyâ (s.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
4x“İsti'dâd-ı küllî lisânıyla suâl: İlm-i ilâhîde sübût bulan a'yân-ı sâbitenin Hak'tan vücûd-1 hâricîyi ve her bir ayn-ı sâbitenin kendi müdebbiri ve rûhu ve Rabb-i hâssı olan ism-i ilâhî hazînesinde meknûz bulunan kemâlâtın zuhûrunu taleb etmesidir; ve bu atâ dahi tahallüf etmez.”
İsti'dâd-ı küllî lisânıyla suâl: İlm-i ilâhîde sübût bulan a'yân-ı sâbitenin Hak'tan vücûd-1 hâricîyi ve her bir ayn-ı sâbitenin kendi müdebbiri ve rûhu ve Rabb-i hâssı olan ism-i ilâhî hazînesinde meknûz bulunan kemâlâtın zuhûrunu taleb etmesidir; ve bu atâ dahi tahallüf etmez.

Ahmed Avni Konuk
4x“Çünkü îmânı temsil eden mü'minlerin sûreti ve küfrü temsil eden de kâfirlerin sûretidir; ve bu isimler onların Rabb-i hâslarıdır ve Rabbü'l-erbab Allah Zü'l-Celâl hazretleridir. İmdi her mazhar kendi Rabb-i hâssı olan ismin ve her bir isim de kendilerinin müsemmâsı olan Hakk'ın âşıkıdır.”
Çünkü îmânı temsil eden mü'minlerin sûreti ve küfrü temsil eden de kâfirlerin sûretidir; ve bu isimler onların Rabb-i hâslarıdır ve Rabbü'l-erbab Allah Zü'l-Celâl hazretleridir. İmdi her mazhar kendi Rabb-i hâssı olan ismin ve her bir isim de kendilerinin müsemmâsı olan Hakk'ın âşıkıdır.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
4x“S O N ********************************* بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ KELİME-İ ZEKERÂVİYYE'DE MÜNDEMİÇ "HİKMET-İ MÂLİKlYYE" BEYÂNINDA OLAN FASTIR Zekeriya’nın (a.s.) Rabb-ı Hassı “Malik” ismi imiş. Yani O’nu yöneten yönlendiren hükmü altında olan “Malik” ismi imiş. Ma'lüm olsun ki, Zekeriyyâ (a.”
S O N ********************************* بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ KELİME-İ ZEKERÂVİYYE'DE MÜNDEMİÇ "HİKMET-İ MÂLİKlYYE" BEYÂNINDA OLAN FASTIR Zekeriya’nın (a.s.) Rabb-ı Hassı “Malik” ismi imiş. Yani O’nu yöneten yönlendiren hükmü altında olan “Malik” ismi imiş. Ma'lüm olsun ki, Zekeriyyâ (a.

Terzibaba - Necdet Ardıç
3x“Örneğin "hâs Rabb"i "Mudill" ismi ise, bütün mevtınlarında onda gâlip olarak bu ismin hükümleri açığa çıkar ve " hâs Rabb"i "Hâdî" ismi ise, aynı şekilde onda gâlip olarak, bu ismin hükümleri ve eserleri açığa çıkar. Şimdi Tekvîn ya’ni (Var Edicilik) Kelâm'a ve Kelâm Kudret'e ve Kudret İrâde'ye ve İrâde İlim'e ve İlim, ma'lûma ya’ni bilinene tâ'bîdir ve ma’lûm "sâbit aynlar"dır.”
Enfâl Sûresi

Ahmed Avni Konuk
3x“Cenâb-ı Pîr efendimizin beyân buyurdukları sır hakkında fakîre lâyih olan ma'nâ budur ki: Her bir mazharın bir Rabb-i hâssı vardır ki, o mazhardan gâliben zahir olan ahkâm, o Rabb-i hâs olan ismin hazînesinden vâki' olur; ve bu esmâ arasında tefâzul vardır ki, mazharlarının gayriyyetlerini îcâb eder.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
3x“Ve her bir hâli bir sûretin tekevvünü ta'kîb eder; ve her bir sûret hâl-i sânîdir; ve bu hâl-i sânî o amelin cezâsıdır. Velâkin o ameli işleyen kimsenin Rabb-i hâssı olan ism-i ilâhî, ondan evvelen bu amelin sudûru hâlini; ve sâniyen, o amele münasib olan sûretin tekevvünü hâlini iktizâ ettiğinden, bu iki hâl o kimsenin ayn-ı sâbitesinin îcâb eylediği ahvâlden bir hâl olur.”
Ve her bir hâli bir sûretin tekevvünü ta'kîb eder; ve her bir sûret hâl-i sânîdir; ve bu hâl-i sânî o amelin cezâsıdır. Velâkin o ameli işleyen kimsenin Rabb-i hâssı olan ism-i ilâhî, ondan evvelen bu amelin sudûru hâlini; ve sâniyen, o amele münasib olan sûretin tekevvünü hâlini iktizâ ettiğinden, bu iki hâl o kimsenin ayn-ı sâbitesinin îcâb eylediği ahvâlden bir hâl olur.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
3x“Yarılan mahalden ateşten at çıkması", cenâb-ı İlyâs'ın mazhar olduğu ism-i hâs muktezâsınca kendi taayyününden sâdır olan a'mâl suretidir. Cenab-ı İlyas’ın kendisinde zuhura geldiği ism-i Hass, yani Rabb-ı Hass’ı gereğince kendi taayyününden yani kendi varlığından meydana gelen amellerinin suretidir. "Çıkan ata rükûbu", çıkan ata binmesi, menzil-i maksûda vüsûl için yani maksadı olan menziline varması için yani...”
Yarılan mahalden ateşten at çıkması", cenâb-ı İlyâs'ın mazhar olduğu ism-i hâs muktezâsınca kendi taayyününden sâdır olan a'mâl suretidir. Cenab-ı İlyas’ın kendisinde zuhura geldiği ism-i Hass, yani Rabb-ı Hass’ı gereğince kendi taayyününden yani kendi varlığından meydana gelen amellerinin suretidir. "Çıkan ata rükûbu", çıkan ata binmesi, menzil-i maksûda vüsûl için yani maksadı olan menziline varması için yani...

Ahmed Avni Konuk
2x“Bir vechi budur ki: Rabbü'l-erbâb olan Hak Teâlâ, her biri bir rabb-i hâs olan esmâsı ahkâmından marzî ve mağzûb olanların temyîzini irâde buyurur. Bu temeyyüz ise zuhûr-ı ahkâmdan sonra olur; ve zuhûr-ı ahkâm ise, ba'de'l-imtihân mümkündür. Eğer bu imtihan olmasa, her ayn-ı sâbitenin isti'dâd ve kābiliyyet-i zâtiyyesinden ibaret olan hüccet-i hâliğa fiilen zâhir ve şuhûd ile tevessuk edememiş olur.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7

Ahmet Avni Konuk
2x“"Buğdayları samandan ayırıp her birini başka başka yerlere koymak nasıl lâzım ise, dışarıları birbirine benzeyen ve fakat içleri başka başka olan bu efrâd-ı beşer arasında da temyiz ve iyisini ve fenâsını ayırmak lâzımdır.” Ma'lûm olsun ki, Rabbü'l-erbâb olan Hak Teâlâ her biri bir rabb-i hâs olan esmâsı ahkâmından marzî ve mağzûb olanların temyîzini irâde buyurur. Bu temyîz ise, zuhûr-i ahkâmdan sonra olur; ve...”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8

Terzibaba - Necdet Ardıç
2x“Gözlüler görüp ona sanlırlar ve körler göremezler.” Ma’lûm olsun ki, Rabbü’l- erbâb olan Hak Teâlâ, her biri bir rabb-i hâs olan esmâsı ahkâmından marzî ve mağzûb olanlann temyizini irâde buyurur. Bu temyiz ise zuhûr-i ahkâmdan sonra olur; ve zuhûr-i ahkâm ise ba’de’l-imtihân mümkindir.”
Muhammed Sûresi

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
2x“[17/37] Ya'ni abdden zâhir olan fiil, “emr-i teklîfî”ye ve bilvâsıta olan emr-i ilâhîye muvâfık ise, şer'an mahmûd olur; ve eğer muhâlif ise o fiil şer'an mezmûm olur. Emr-i meşiyyete göre abd her iki hâlde dahi Hakk'a itâat etmiş bulunur. Zîrâ abd, kendi Rabb-i hâssı olan ism-i ilâhînin sırât-ı müstakîmi üzerinde yürür; ve hiçbir kimsenin kendi Rabb-i hâssı olan is- min ahkâmına muhâlefete kudreti yoktur.”
[17/37] Ya'ni abdden zâhir olan fiil, “emr-i teklîfî”ye ve bilvâsıta olan emr-i ilâhîye muvâfık ise, şer'an mahmûd olur; ve eğer muhâlif ise o fiil şer'an mezmûm olur. Emr-i meşiyyete göre abd her iki hâlde dahi Hakk'a itâat etmiş bulunur. Zîrâ abd, kendi Rabb-i hâssı olan ism-i ilâhînin sırât-ı müstakîmi üzerinde yürür; ve hiçbir kimsenin kendi Rabb-i hâssı olan is- min ahkâmına muhâlefete kudreti yoktur.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
2x“Ondan sonra ve gerek âlem-i nebâta ve gerek âlem-i hayvâna nüzûlünde bu mizâca münasib o rûh için birer sûret vardır; ve bu rûhun istikmâli hususunda hayvan onun merkebidir. Ve bu umûrun kâffesi ayn-ı sâbite ahvâlindendir. Ve rûhun zât-ı ilâhiyyeye olan nisbeti, Rabb-i hâssı olan ism-i gālibdir; ve bu rûhun sahibi olan şahsın seyri ve terakkîsi, ancak o ism-i gālibin hazînesinde olan şeyin kuvveden fiile ihrâcı...”
Ondan sonra ve gerek âlem-i nebâta ve gerek âlem-i hayvâna nüzûlünde bu mizâca münasib o rûh için birer sûret vardır; ve bu rûhun istikmâli hususunda hayvan onun merkebidir. Ve bu umûrun kâffesi ayn-ı sâbite ahvâlindendir. Ve rûhun zât-ı ilâhiyyeye olan nisbeti, Rabb-i hâssı olan ism-i gālibdir; ve bu rûhun sahibi olan şahsın seyri ve terakkîsi, ancak o ism-i gālibin hazînesinde olan şeyin kuvveden fiile ihrâcı...

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
2x“Bu âyînelerde zâhir olan suver, esmâ-i ilâhiyyenin muktezayâtı olan ahvâldir; ve o isimlerden her birisi, birer Rabb-i hâsstır; ve her Rabb-i hâss, kendinin merbûbu olan abdden râzıdır. Velâkin Rabbü'l-erbâb ve cemî-i esmâyı câmi' olan “Allah”, her ismin muktezâsı olan ahvâlden râzı değildir.”
Bu âyînelerde zâhir olan suver, esmâ-i ilâhiyyenin muktezayâtı olan ahvâldir; ve o isimlerden her birisi, birer Rabb-i hâsstır; ve her Rabb-i hâss, kendinin merbûbu olan abdden râzıdır. Velâkin Rabbü'l-erbâb ve cemî-i esmâyı câmi' olan “Allah”, her ismin muktezâsı olan ahvâlden râzı değildir.

Ahmed Avni Konuk
“" Ma'lûm olsun ki, Rabbü'l-erbâb olan Hak Teâlâ, her biri bir rabb-i hâs olan esmâsı ahkâmından marzî ve mağzûb olanların temyîzini irâde buyurur. Bu temyiz ise zuhûr-i ahkâmdan sonra olur; ve zuhûr-i ahkâm ise ba'de'l-imtihân mümkindir. Nitekim Hak Teâlâ buyurur: الَّذِى خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيْكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًاً (Mülk, 67/2) ya'ni "O Allâhü Zü'l-Celâl ki, mevti ve hayâtı, hanginizin...”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6

Ahmet Avni Konuk
“İmdi mâdemki zuhûr-ı ahkâm bu âlem-i kesâfet olan dünyâda vâki' oluyor, şu hâlde kulların bâtınları olan a'yân-ı sâbitelerine ve bu a'yân-ı sâbitelerinin isti'dâd ve kābiliyyet-i zâtiyyelerine göre onlardan zâhir olan ef'âl ve ahkâma şehâdet için, peygamberlerin zuhûru zarûrîdir.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12

Ahmet Avni Konuk
“Binâenaleyh bu âlem-i sûrette o ismin îcâbı ve ahkâm ve âsârı ondan zâhir olur; ve bu hâkim olan rabb-i hâs ve ism-i gālib, her kimi isterse baştan çıkarır ve kendi sırât-ı müstakîmi üzerinde yürütür. Meselâ, ism-i Hâdî kendi mazharlarını îmâna ve zühd ve takvâya; ve Mudill ismi dahi, kendi mazharlarını küfre ve fisk u fücûra sevk eder.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13

Terzibaba - Necdet Ardıç
“Ma’lûm olsun ki, Rabbü’l-erbâb olan Hak Teâlâ her biri bir rabb-i hâs olan esmâsı ahkâmından marzî ve mağzûb olanların temyîzini irâde buyurur. Bu temyîz ise zuhûr-ı ahkâmdan sonra olur; ve zuhûr-ı ahkâm ise, imtihândan sonra mümkindir. Nitekim Hak Teâlâ hazretleri sûre-i Muhammed’de (Muhammed, 47/31) “Biz sizden mücâhid ve sâbir olanları bilmemiz için sizi imtihân ederiz” buyurur.”
En'âm Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç
“" Ma'lûm olsun ki, Rabbü'l-erbâb olan Hak Teâlâ her biri bir rabb-i hâs olan esmâsı ahkâmından, marzî (Allâh'ın razı olduğu) ve mağzûb (gazaba uğramış) olanların temyîzini irâde buyurur. Bu temyîz ise, zuhûr-ı ahkâmdan (hükümlerin ortaya çıkmasından) sonra olur; ve zuhûr-ı ahkâm ise ba'de'l-imtihân (imtihândan sonra) mümkündür. Nitekim Hak Teâlâ buyurur: (Mülk, 67/2) " O öyle Allâh'dır ki, hanginizin ameli en...”
Mü'minûn Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç
“” Ma’lûm olsun ki, Rabbü’l- erbâb olan Hak Teâlâ, her biri bir rabb-i hâs olan esmâsı ahkâmından marzî ve mağzûb olanların temyizini irâde buyurur. Bu temyiz ise zuhûr-i ahkâmdan sonra olur; ve zuhûr-i ahkâm ise ba’de’l-imtihân mümkindir. Nitekim Hak Teâlâ buyurur: (Mülk, 67/2) “O Allâhü Zü’l-Celâl ki, mevti ve hayâtı, hanginizin ameli daha güzeldir, sizi imtihan etmek için yarattı.”
Şûrâ Sûresi

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
“Çünkü herbir mazharın bir Rabb-i hâssı vardır; ve o Rabb-i hâs olan ism-i ilâhî onun ruhu ve müdebbiridir; ve o isim, o mazharı alnından tutup kendi sırât-ı müstakimi üzerinde götürür. O mazharın Rabb-ı hâssının tedbîrine muhalefete mecali yoktur. Ve esmanın tümü vücûd-ı vahidin emirleridir; ve bu emirler dahî zât-i mutlakın muktezâsıdır ve kendi zâtının aynıdır.”
TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
““Allah’ın halk edişinde değişiklik yoktur” 30/30 ayet-i kerimesi mucibince kalb-i hakayık mümkün değildir. Yani hakikatlerin değişmesi mümkün değildir. Binâenaleyh ism-i câmi'in mazharı olan insân-ı kâmil, kendi Rabb-i hâssının sırât-ı müstakimini terk mi ediyor? Bakın yukarıda anlatılanların yanında böyle bir soru akla gelebilir, bu soruyu da soran kendisidir.”
TB. Kelime-i Îseviyye

Terzibaba - Necdet Ardıç
“A’yân-ı sâbite dediğimiz şeyde fiil yoktur, ayn için sâbit olmayıp yani fiil ayn için yani hakikati özü bir şey için sabit olamayıp ancak aynda mütecelli ve zâhir olan yani aynda mütecelli ve zâhir olan Rabb-ı Has için sabit olduğuna ve onun aynı dahi ancak kendisinden zâhir olan şeyi kabiliyet ve istidadı ile Rabbından talep ettiğine ıttılayı sebebiyle Yani İsmail (a.”
A'yân-ı Sâbite

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
“Şu hâlde münâzi'den zuhûr eden şeye “nizâ” tesmiyesi, nâsın gözlerindeki hicâbın peydâ ettiği arazî bir şeydir; yoksa hakîkatte nizâ' yoktur. Çünkü her bir mazharın bir Rabb-i hâssı vardır; ve o Rabb-i hâs olan ism-i ilâhî onun rûhu ve müdebbiridir; ve o isim, o mazharı nâsiyesinden tutup kendi sırât-ı müstakîmi üzerinde götürür. O mazharın Rabb-i hâssının tedbîrine muhalefete mecâli yoktur.”
Kelime-i Lûtiyye

Terzibaba - Necdet Ardıç
“) fiil, "ayn" için sabit olmayıp, ancak aynda mütecelli ve zahir olan Rabb-i hâs için sabit olduğuna ve o ayn dahi ancak kendisinden zâhir olan şeyi kabiliyyet ve isti'dâdı ile Rabb'inden taleb eylediğine ıttılâı sebebiyle, Rabb'i hâs indinde merzi razı olunan ve beğenilmiştir. Burada İsmail (a.s) ın anlayışını belirtiyor.”
A'lâ ve Gâşiye Sûreleri

Terzibaba - Necdet Ardıç
“Bundan dolayı kul zâhirdir, cisimdir; Rabb ise bâtındır, rûhdur. Böyle olunca, mahlûkların nefesleri sayısınca Hakk'a yol vardır. Ve her bir mahlûk tâbi' olduğu kendisine hâs ismin gerekleri üzerine hareket edip o ismin yolunda yürür.”
Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
“...kabiliyeti ve istidatı olduğu için onu zuhura getirdi. Rabb'inden taleb eylediğine ıttılâı sebebiyle, oraya ulaşması sebebiyle Rabb'i hâs indinde marzidir, razı olunan ve Rabbı tarafından beğenilmiştir. Zîrâ rabb-i hâssı o mevcudun üzerine rubûbiyyeti, devamlı kıldı , yani rablığı üzerine koydu ve onun isti'dâdı hasebiyle, ona tecellî edip efâlini onda izhâr eyledi .”
TB. Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180)

Terzibaba - Necdet Ardıç
“Fakat "hálk" dediğimiz izâfî vücûtlara baktığımız zaman, onların ilimlerde bir diğerinden farklı olduğunu görüyoruz. Hâs Rabb bizim bâtınımız olduğu için biz zımnen O'nunla berâberiz. Ve biz O'nun zâhiri olduğumuz için, O açıklık ile bizimle berâberdir.”
Hadîd Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç
“Yani bu kemalata ermezden evvel İnsan-ı kamilin de daha evvel gençlik çocukluğunda bir rabb-ı hassı vardı onun terbiyesi altında idi. Bu Rabb-i hâs ise onun hakikatidir; yani ayan-ı sabitesinde tesbit edilmiş onun hakikatidir rabb-ı hassı. ve ayn-ı sabitesi de o ismin suretidir.”
Rûm Sûresi

Ahmet Avni Konuk
“Fakat zuhûru iktizâ-yı zâtı olduğundan, terk-i izhârı kābil değildir. Bir vechi dahi budur ki, Rabbü’l-erbâb olan Hak Teâlâ, her biri bir Rabb-i hâs olan esmâsı ahkâmından marzî ve mağzûb olanların temyîzini irâde buyurur. Bu temeyyüz ise zuhûr-ı ahkâmdan sonra olur; ve zuhûr-ı ahkâm ise ba’de’l-imtihân mümkindir.”
TB. Fusûs Mukaddimesi

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
“İşte kavm-i Mûsâ ve Îsâ bu sûretlerle Cenâb-ı Hak'tan münzel olan şeyin ahkâmını tutmuş olsalardı, fevklerinden ve ayaklarının altından yerler idi; ve Hak onları gerek fevklerinden ve gerek tahtlarından it'âm ederdi; ve onların fevklerinden ekletmeleri, esmâ-i ilâhiyyenin iki elleri üzere vârid olan atâyâ-yı rabbâniyyeye nâiliyetleridir; ve ayaklarının altından yemeleri dahi, tarîk-i Hakta ayaklarıyla yürüyerek,...”
İşte kavm-i Mûsâ ve Îsâ bu sûretlerle Cenâb-ı Hak'tan münzel olan şeyin ahkâmını tutmuş olsalardı, fevklerinden ve ayaklarının altından yerler idi; ve Hak onları gerek fevklerinden ve gerek tahtlarından it'âm ederdi; ve onların fevklerinden ekletmeleri, esmâ-i ilâhiyyenin iki elleri üzere vârid olan atâyâ-yı rabbâniyyeye nâiliyetleridir; ve ayaklarının altından yemeleri dahi, tarîk-i Hakta ayaklarıyla yürüyerek,...

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
“" dedi. Böyle olunca, kendisinde bu sıfat olan kimse için şevk lâbüddür. Ya'ni âlemin her bir cüz'ü kendi Rabb-i hâssı olan bir isme delîldir; ve her bir isim dahi müsemmâ olan ayn-ı vâhide-i ulûhiyyete delîldir. Halbuki Muhammed (s.”
" dedi. Böyle olunca, kendisinde bu sıfat olan kimse için şevk lâbüddür. Ya'ni âlemin her bir cüz'ü kendi Rabb-i hâssı olan bir isme delîldir; ve her bir isim dahi müsemmâ olan ayn-ı vâhide-i ulûhiyyete delîldir. Halbuki Muhammed (s.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
“Zîrâ bu ihbârât o hakîkat-i vâhidenin kendisi tarafından, yine kendi vücûh-i kesîresine, külliyyât-ı esmâ ve sıfatını tebliğden ibârettir. Eğer o hakîkat-i vâhide mertebe-i nübüvvet ve risâlete tenezzül etmese idi, herkes kendi Rabb-i hâssına müteveccih kalır ve Rabbü'l-erbâb ve Vâhid-i Kahhâr olan Allah'dan gāfil bulunurdu. Nitekim Kur'ân-ı Kerîm'de buyurulur: أَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ...”
Zîrâ bu ihbârât o hakîkat-i vâhidenin kendisi tarafından, yine kendi vücûh-i kesîresine, külliyyât-ı esmâ ve sıfatını tebliğden ibârettir. Eğer o hakîkat-i vâhide mertebe-i nübüvvet ve risâlete tenezzül etmese idi, herkes kendi Rabb-i hâssına müteveccih kalır ve Rabbü'l-erbâb ve Vâhid-i Kahhâr olan Allah'dan gāfil bulunurdu. Nitekim Kur'ân-ı Kerîm'de buyurulur: أَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ...

Ahmet Avni Konuk
“Ya’ni her bir ferdin ayn-ı sâbitesi bir ism-i ilâhînin zıllıdır; ve o ferdin âlem-i şehâdetteki sûreti bu ayn-ı sâbitenin [25/37] zıllıdır; ve bu ism-i ilâhî onun Rabb-i hâssıdır. O ferd, âlem-i şehâdette o asıldan mütegaddî olur. Nitekim ağacın dalı kendi aslından mütegaddî olur.”
Ya’ni her bir ferdin ayn-ı sâbitesi bir ism-i ilâhînin zıllıdır; ve o ferdin âlem-i şehâdetteki sûreti bu ayn-ı sâbitenin [25/37] zıllıdır; ve bu ism-i ilâhî onun Rabb-i hâssıdır. O ferd, âlem-i şehâdette o asıldan mütegaddî olur. Nitekim ağacın dalı kendi aslından mütegaddî olur.

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
“Eğer bu vahidi hakikatler risalet ve nübüvvet mertebesine yani rasulluk ve nebilik mertebesine indirilmeseydi herkes kendi Rabb-ı hassına müteveccih kalır, Rabb-ül erbab ve Vahid-il kahhar olan Allah’tan gafil bulunurdu insanlar. Eğer vahidiyet mertebesindeki ilahi hakikatler, Allah’ın hakikati, bu hakikat-i vahideyi Cenab-ı Hakk peygamberler, rasuller mertebesine göndermeseydi, onlar da insanlara tebliğ...”
Eğer bu vahidi hakikatler risalet ve nübüvvet mertebesine yani rasulluk ve nebilik mertebesine indirilmeseydi herkes kendi Rabb-ı hassına müteveccih kalır, Rabb-ül erbab ve Vahid-il kahhar olan Allah’tan gafil bulunurdu insanlar. Eğer vahidiyet mertebesindeki ilahi hakikatler, Allah’ın hakikati, bu hakikat-i vahideyi Cenab-ı Hakk peygamberler, rasuller mertebesine göndermeseydi, onlar da insanlara tebliğ...