Esmâ 83
الْعَفُوّ
Afüvv
AFÜVV'dür bağışlar kulunu,Açar dilerse kapanmış yolunu,Dikkat et düzelt sağını solunu,Günahları bağışlayan AFÜVV'dür ancak.
Esmâü'l-Hüsnâ
Mânâ ve Kur'an'da Geçişi
Günahları Kökünden Silip Yok Eden
Mânâ. el-Afüvv, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "günahları silip kökünden kazıyan, cezalandırmaktan vazgeçen" demektir. Bu isim, af kelimesinin mübalağa (yoğunluk bildiren) sîgasıdır ve Allah'ın affediciliğinin çok üstün bir derecede olduğunu ifade eder. Kelâm âlimleri bu ismi, günahın izini ve kaydını tamamen ortadan kaldıran, âdeta hiç işlenmemiş gibi muamele eden şeklinde açıklar. Gazzâlî, afv (affetmek) ile gufrân (örtmek) arasındaki farka dikkat çeker. Ona göre gufrân günahı örtmek iken, afv günahı kökünden kazıyıp yok etmektir. Bu sebeple afv, gufrândan daha kapsamlı bir bağışlamayı ifade eder; sadece cezayı kaldırmakla kalmaz, günahın kendisini de hafızalardan ve amel defterlerinden siler.
Etimoloji. İsim, Arapça ‘a-f-v (ع-ف-و) kökünden gelir. Kökün temel anlamları "silmek, yok etmek, bir şeyin izini ortadan kaldırmak"tır. Aynı kök, mecazen "artıp çoğalmak" mânâsına da gelir. Mastar hali olan afv, "terketme, bağışlama" ve "bir şeyin fazlası, artığı" gibi anlamlar taşır. el-Afüvv, bu kökten türeyen ve Allah'ın affının ne kadar bol ve tam olduğunu vurgulayan ism-i fâilin mübalağalı şeklidir.
Kur'an-ı Kerîm'de el-Afüvv. "Afüvv" ismi Kur'an-ı Kerîm'de Allah'a nispet edilerek beş yerde geçer. Bu ayetlerin dördünde "Gafûr" (çok bağışlayan), birinde ise "Kadîr" (her şeye gücü yeten) ismiyle birlikte zikredilir:
| # | Sure / Ayet | Bağlam |
|---|---|---|
| 1 | Nisâ 4/43 | Gafûr ismiyle |
| 2 | Nisâ 4/99 | Gafûr ismiyle |
| 3 | Nisâ 4/149 | Kadîr ismiyle |
| 4 | Hac 22/60 | Gafûr ismiyle |
| 5 | Mücâdele 58/2 | Gafûr ismiyle |
Anlamca yakın isimler. Gaffâr, Gafûr, Halîm, Raûf, Tevvâb.
İtikadî çerçeve ve kula yansıması. el-Afüvv ismi, Allah'ın rahmetinin ve bağışlamasının sonsuzluğunu gösterir. O'nun affı, sadece bir lütuf değil, aynı zamanda günahın bütün olumsuz sonuçlarını ortadan kaldıran tam bir temizlemedir. Bu ismi idrak eden mümin, en büyük günahları işlemiş olsa bile Allah'ın rahmetinden asla ümit kesmez.
Bu ismin tecellisi, kulun kendi hayatına da yansımalıdır. "Allah'ın ahlâkıyla ahlâklanmak" ilkesi gereği mümin, kendisine karşı hata yapanları affetme erdemini göstermeye çalışır. Peygamber Efendimiz'in Kadir Gecesi'nde okunmasını tavsiye ettiği, "Allahım, şüphesiz sen affedicisin (afüvv), affetmeyi seversin, beni de affet" duası, bu ismin müminin hayatındaki merkezî yerini ve O'nun affına ne kadar muhtaç olduğunu gösterir. Kul, hem Allah'tan sürekli af diler hem de mahlukata karşı affedici bir tavır takınarak bu ilâhî sıfattan bir pay almaya gayret eder.
Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Afüvv" maddesi · Gazzâlî, el-Maḳṣadü’l-esnâ.
Şerh
Kaynak: Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1), s. 258 — M. Nusret Tura (düz. Terzioğlu Murat Deruni)
EL-AFÜV
Affedici demektir.
Affediciliğin, merhametin, şefkatin bu derece sonsuz ve geniş çapta oluşu görülmüş ve işitilmiş değildir. Harun Reşit de bir defasında en kıymetli misafirlerinin huzurunda yemek kepçesini düşüren bir kölesine karşı Kûr'ân-ı Kerîm'e uyarak evvela öfkesini zabtetmiş, yenmiş sonra yaptığı hatayı affetmiş, sonrada mahcup olmuştur diye köleyi azat edip bol para vererek evlendirmişti.
Bir defasında da bir kadın çok ağır kabahatler yapan çocuğunu dövmüş ve ateşte yakmak gibi ilâhî bir ceza vermeye kalkmış, merhameti galebe çalmış, yakamamış. Çocuğun elinden tutarak, "Ya Resûlallah, çocuğum çok büyük kabahat yaptı, ben de onu çok ağır bir ceza ile cezalandırmış olmak için yakmak istedim yakamadım, acıdım. Analardan çok şefkatli olan Cenâb-ı Hak yarın bizi cehennemde nasıl yakacak" demiş. Efendimiz de, "Bunlar gizli sırlardır, Hakk'ın bileceği bir iştir. Tövbe edeni affedicidir" buyurmuşlar.
Gün batarken garipseyin, yağmur çiselerken yalvarın, seher vakti boyun bükün ağlayın, af dileyin, tövbe edin. Ümit edilir ki affedilesiniz. Niyazi-i Mısrî hazretlerinin şu sözü meşhurdur.
Seher vakti Niyaziyi basınız;
Uyur iken görür iken asınız.
Uyur iken görür iken asınız.
AFÜVV' dür bağışlar kulunu,
Açar dilerse kapanmış yolunu,
Dikkat et düzelt sağını solunu,
Günahları bağışlayan AFÜVV'dür ancak.
Açar dilerse kapanmış yolunu,
Dikkat et düzelt sağını solunu,
Günahları bağışlayan AFÜVV'dür ancak.
Füsûs ve Mesnevî Işığında
Ahmed Avni Konuk'un Mesnevî-i Şerîf Şerhi, Terzibaba'nın Füsûsu'l-Hikem dersleri ve külliyatı ışığında derlenmiştir.
Mesnevî-i Şerîf'te el-Afüvv
Mesnevî şerhinin 10. cildinde el-Afüvv, Cenâb-ı Hakk'ın lütfunu ve güzelliğini gösteren cemâl isimlerinden biri olarak anılır. İnsanlardaki affetme özelliği, bu ilâhî ismin bir yansımasıdır; bu yüzden affetme konusunda asıl olan Hakk, kullar ise O'na tâbidir.
Ya'ni, ey şâh-ı hakîkî, mücrimleri affet, afv senin esmâ-i cemâliyyenden olan "Afüvv" ism-i şerîfinde münderiçtir. Kullarındaki affetmek hâssası sabık olan senin bu ism-i şerîfinin onlara olan aksidir. Binâenaleyh afvde sen sâbıksın ve kulların bu afvde senin mesbûkundur; ve onların affi senin affına bağlıdır.
— Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10
Hakk'ın affının sonsuzluğu ile kulların affı arasındaki fark, derya ile ırmak arasındaki farka benzetilir. Nasıl ki ırmaklar ve seller denize akarsa, kullardaki affetme sıfatı da aslı olan ilâhî af deryasına yönelir. Zaten kâinattaki her şeyin bu isimden bir payı vardır.
Ya'ni, ey şâh-ı hakîkî, suver-i kâinâtın her birisi senin esmânın mazharıdır ve her birinin senin isimlerinden nasîbi vardır; ve senin "Afüvv" isminden dahi nasîbleri ve hisseleri vardır. Fakat cümle âlemin afvleri senin Afüv isminin aksinden bir zerredir.
— Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10
Füsûsu'l-Hikem'de el-Afüvv
Füsûsu'l-Hikem'in Kelime-i Ya'kûbiyye şerhinde kulun isti'dâdı ile ilâhî isimlerin tecellîsi arasındaki münasebet açıklanırken Afüvv ismine temas edilir. Kulun muhalefet hâli af talebini iktizâ ettiğinde, Hakk'ın o kula lütuf ve mağfiretle tecellî ettiği belirtilir:
Ve eğer muhâlif ise ve abdin hâli de afvı iktizâ ediyorsa, Hak ona afvı ve mağfireti ile münkād olur; ve o abde, muhalefeti sebebiyle taleb ettiği Afüvv ve Gafûr ve Gaffâr isimleriyle bittecellî ona münkād olur. Binâenaleyh abdin bu muhalefeti onun mazharında, kemâlin ziyâde zuhûruna sebeb olur.
— Kelime-i Ya'kûbiyye
Terzibaba Külliyatında el-Afüvv
Terzibaba külliyatında Afüvv ismi, günahı örtmekle yetinmeyip kökünden silen yönüyle Gafûr isminden ayırt edilir. Tahrîm Sûresi şerhinde bu iki ismin tecellî farkı şöyle açıklanır:
Afüvv ismi günâhın izini tamâmen silerken, Gafûr kusûru silmeden örterek kulu rüsvay olmaktan ve günâhın acı netîcelerinden muhâfaza eder.
— Tahrîm Sûresi
Değerlendirme
Mesnevî şerhindeki açıklamalara göre el-Afüvv, Hakk'ın cemâl tecellîlerindendir. İnsandaki affedicilik, bu ismin bir yansımasıdır ve ondan kaynaklanır. Bu sebeple kulun affı, Hakk'ın affına bağlı ve ona tâbidir. Füsûsu'l-Hikem ve Terzibaba şerhlerinde de görüldüğü üzere Afüvv, günahın izini tamamen silen ve af talebini iktizâ eden hâle mağfiretle tecellî eden isimdir. Bu ismi mağfiret yönüyle gafur ve gaffar ile birlikte okumak gerekir.