Kahhâr

Mesnevî-i Şerîf'te el-Kahhâr

Mesnevî şerhlerinde el-Kahhâr ismi, tabiatta ve insanda tecellî eden, her şeyi kuşatan ve hükmü altına alan bir güç olarak anlatılır. Ateş, bu ismin bir tecellî yeridir; hem aydınlatır hem de yakar. Bu durum, bu âlemde lütuf ile kahrın bir arada bulunuşunun bir işaretidir.

Nâr ise mazhar-ı ism-i Kahhâr olduğundan yakar. Bununla beraber nâr dahi kendi zâhir ve eşyayı muzhirdir. Zuhûr ve ızhârda nûr ile nârın ittihâdı, bu âlem-i tabiatda lutuf ile kahrın mümtezic ve karışık olması hikmetine müsteniddir.

— Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8

İnsanlardaki öfke ve kavga hâlleri, Hakk’ın Kahhâr isminin bir yansıması olarak görülürken, sonbaharda ağaçların yapraklarını döküp bir harabeye dönmesi de yine bu ismin tecellîsiyle ilişkilendirilir.

Ahmed Avni Konuk, Yûsuf sûresindeki bir âyete sıkça atıfta bulunarak, dağınık ve farklı rabler (erbâb-ı müteferrika) yerine her şeyi kuşatan Vâhid ve Kahhâr olan Allah’a yönelmenin önemini vurgular. Bu farklı rabler, tek tek ilâhî isimlere karşılık gelir. İhtiyaçları bu tekil isimlerden değil, bütün isimleri kendinde toplayan ve onların Rabbi olan “Allah” isminden istemek, denizi bırakıp kuru bir dere yatağından su istemeye kalkışmamak gibidir.

"Binâenaleyh âgâh olun, havâyicinizi Rabbü'l-erbâb olan Allâh Teâlâ'dan isteyin; taayyün cihetiyle Hakk'ın gayri olan erbâb-ı müteferrikadan istemeyin!" Nitekim âyet-i kerîmede أَأَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ (Yûsuf, 12/39) ya'ni "Müteferrik olan rabler mi hayırlıdır, yoksa Vâhid-i Kahhâr olan Allâh mı hayırlıdır?" buyurulur. Zîrâ müteferrik olan erbâbın mezâhirine imdâd, Rabbü'l-erbâb olan Allah'dan gelir. Rabbü'l-erbâbı bırakıp, erbâb-ı müteferrikadan havâyicini taleb etmek, denizi bırakıp, bir kuru ırmaktan su istemek kabîlinden olur.

— Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7

Füsûsu'l-Hikem'de el-Kahhâr

Füsûs şerhlerinde el-Kahhâr ismi, özellikle “Vâhid” (Tek) ismiyle birlikte, varlıktaki çokluğu (kesret) birliğe (vahdet) döndüren temel bir ilke olarak ele alınır. Peygamberler aracılığıyla gelen haberler olmasaydı, insanlar sadece kendi hususi Rablerine (Rabb-i hâss) yönelir ve her şeyin üstündeki Vâhid ve Kahhâr olan Allah’tan habersiz kalırlardı.

Eğer o hakîkat-i vâhide mertebe-i nübüvvet ve risâlete tenezzül etmese idi, herkes kendi Rabb-i hâssına müteveccih kalır ve Rabbü'l-erbâb ve Vâhid-i Kahhâr olan Allah'dan gāfil bulunurdu. Nitekim Kur'ân-ı Kerîm'de buyurulur: أَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ )Yusuf, 12/39) ya'ni “Erbâb-ı müteferrika mı hayırlıdır, yoksa Vâhid-i Kahhâr olan Allâh mı hayırlıdır?”

— Kelime-i İdrîsiyye

Kıyamet günü Cenâb-ı Hakk, “Bugün mülk kimindir?” diye seslendiğinde, bütün isimler ve varlıklar Kahhâr isminin tecellîsiyle kahrolduğu için cevap verecek kimse bulunmaz. Bu esnada sadece üç ismin hükmü kalır: Bütün çokluğu kahrederek tek bir öze döndüren “Kahhâr”, bu özü kendi birliğinde toplayan “Vâhid” ve her ikisini de kuşatan “Allah”.

Zira “Kahhar” ismi bilcümle keserata kahr ile tecelli edip onları aynı vahideye yani tekliğe döndürmüştür, birliğe döndürmüştür. Onun için bizde yeri geldiği zaman “Kahhar” ismi çekilir, o “Kahhar” bütün bu varlıktaki esma-i ilahiyeyi kendi bünyesi içinde gizler. Kahretmesi, ihata etmesi o dur. Vahit ismi dahi o keseratı yani o çokluğu ism-i Kahharın elinden alıp kendinde cem eylemiştir.

— TB. Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet

Örneğin, namazda okunan “Selâm” isminin, Kahhâr isminin ezici tecellîsini dengeleyebileceğini veya hafifletebileceğini belirtir. Ayrıca nefsin yerleşik düzenini bozan ve kişiyi yeni bir anlayışla kendini inşa etmeye zorlayan gücün de Kahhâr ismi olduğunu ifade eder.

Terzibaba Külliyatında el-Kahhâr

Bu isim, diğer isimleri ve varlıkları yok ederek değil, onları perdeleyerek veya bâtına çekerek hükmünü icra eder. Bu yönüyle Kahhâr, örten isimlerin en şiddetlisidir.

“Li menil mülkül yevm, lillâhil vâhidil kahhâr.” (40/16) “Lillâhil vahidir rahmân” demiyor “Kahhâr” esmâsını söylüyor. Neden? Çünkü Kahhâr esmâsı örtücü isimlerin en şiddetlisi. Ortadan kaldırmak demek, onu örtmek demektir.

— Reşahât — Aynü'l-Hayât

Kişinin kendi vehmî varlığını ve benlik iddialarını Kahhâr isminin tecellîsiyle ortadan kaldırması, bir nevi kendi kıyametini koparmasıdır.

“Bugün mülk kimindir” dediği genel olarak yaşanacak hâdise, ahirette kıyamet kopup ortada hiç bir varlık kalmayınca Cenâb-ı Hakk kendi varlığında kendine seslenecek “Bugün mülk kimindir” diye ve ortada kimse kalmadığından yani Cenâb-ı Hakk ortadaki varlıkları Vâhid ve Kahhar ismiyle kaldırdıktan sonra, “Vâhid ve Kahhar olan Allah’ındır” diye cevap verecek, işte bu o gün olacak hâdise, fakat bu hâdisenin bugün bizlerde olması lâzım çünkü Âyetin enfüsi tahakkuku var, bunlar olmazsa tam bir dervişlik hayatı ortaya gelmez. Kendinin dışında ne varsa etkisiz hâle getirmesi demek, kendimizin dışında ne varsa, zâtımızın dışında ne varsa, kendi varlığımızda içinde olmak üzere ortadan kaldırmamız gerekiyor demektir.

— Bakara Sûresi

Bu ismin tecellîsi, insanın varlık mülkünü sarsar. Bu sarsıntı, deprem gibi dışsal bir olayla olabileceği gibi, kişinin kesin sandığı bilgilerin ve inançların sarsılmasıyla da yaşanabilir.

Değerlendirme

Kaynaklarda el-Kahhâr ismi, genellikle “el-Vâhid” ismiyle birlikte anılır. Bu birliktelik, Allah’ın tekliğinin (Vâhid), O’nun dışındaki her türlü çokluğu, ayrılığı ve benlik iddiasını ortadan kaldıran ezici gücü (Kahhâr) ile nasıl bir ilişki içinde olduğunu gösterir. Yûsuf ve Mü’min sûrelerinde geçen ve farklı kaynaklarda sıkça alıntılanan âyetler, bu iki ismin ayrılmaz bağına işaret eder.

Bu ismin tecellîsi, hem dış dünyada (âfâk) hem de insanın iç dünyasında (enfüs) gerçekleşir. Ateşin yakması, sonbaharın gelişi veya bir deprem gibi dışsal olaylar bu ismin âfâktaki tecellîleridir. İnsanın içindeki öfke, vehim veya nefsanî düzenin sarsılması ise enfüsteki yansımalarıdır. Her iki durumda da Kahhâr ismi, varlıkları ve iddiaları ortadan kaldırarak mülkün yalnızca Tek ve Kahredici olan Allah’a ait olduğunu gösterir.