Mukît

MUKİYD'dir kendinde akd eder ancak,Çekilir göğe bir yeşil sancak,Kim çıkarki akdini bozacak,Akdini koruyan MUKİYD'dir ancak.

Mânâ ve Kur'an'da Geçişi

Bedenlerin ve Ruhların Gıdasını Yaratan, Her Şeye Gücü Yeten

Mânâ. el-Mukît, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "bedenlerin ve ruhların gıdasını veren, her şeye gücü yetip koruyan" demektir. Bu ismin iki temel anlam katmanı vardır: Birincisi, her canlının hayatiyetini sürdürmesi için gerekli olan maddi ve manevi rızkı yaratmasıdır. İkincisi ise her şey üzerinde tam bir kudrete sahip olması, onları koruyup gözetmesidir. Râgıb el-İsfahânî gibi âlimler, ismin asıl anlamının "koruyup himaye etmek" olduğunu, hayatiyeti sürdürecek gıdayı vermenin ise bu korumanın bir gereği ve sonucu olduğunu belirtir. Kuşeyrî, Allah'ın yarattığı gıdaların farklı düzeylerde olduğunu söyler: İnsanlar ve diğer canlılar için yiyecek ve içecekler, melekler için itaat ve tesbih, ruhlar için ise varlığın hakikatini idrak etmek.

Etimoloji. İsim, Arapça ق-و-ت (k-v-t) kökünden gelen ve sözlükte "korumak, birine hayatiyetini sürdürecek kadar gıda vermek, gücü yetmek" anlamlarına gelen kavt mastarının "if'âl" kalıbından türemiştir.

Kur'an-ı Kerîm'de el-Mukît. "Mukît" ismi Kur'an'da Allah'a nispet edilerek bir defa geçer:

#	Sure / Ayet	Bağlam
1	Nisâ 4/85	Ayetin sonunda, "Allah her şeye güç yetiren ve gözetleyip koruyandır" şeklinde geçer.

Müfessir Taberî, bu ayetteki "mukît" kelimesine "muktedir" (güç yetiren) anlamını vermiştir. Ayrıca, Allah'ın yeryüzündeki besinleri yaratmasını anlatan Fussılet suresi 10. ayette, rızıklar anlamında kūt kelimesinin çoğulu olan akvât lafzı kullanılır.

Anlamca yakın isimler. el-Mukît, "gıda veren" yönüyle Bâsıt, Kābız, Latîf, Rezzâk, Muğnî, Muhyî; "güç yetiren" yönüyle Kādir, Kavî, Metîn, Muktedir; "koruyup gözeten" yönüyle ise Hafîz isimleriyle anlam yakınlığı taşır.

İtikadî çerçeve ve kula yansıması. el-Mukît ismi, Allah'ın hem her şeye gücü yeten (zâtî sıfat) hem de yarattıklarının rızkını veren (fiilî sıfat) olduğunu gösterir. Bu ismi idrak eden mü'min, tüm rızıkların kaynağının Allah olduğunu bilir. O'nun sadece bedenleri değil, aynı zamanda ruhları ve kalpleri de iman, hikmet ve marifetle beslediğini anlar. Hz. Peygamber'in, "Rabbim beni yedirir ve içirir" sözü, bu ismin tecellisine tam bir teslimiyeti ifade eder. Yine onun, "Allahım, Muhammed ailesinin rızkını sadece yetecek derecede lutfet!" duası, mü'minin dünyaya karşı alması gereken tavrı öğretir: Rızkı verenin Allah olduğu bilinciyle O'na güvenmek ve ihtiyaç fazlası için hırs göstermek yerine kanaat sahibi olmak.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Mukît" maddesi · Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât.

Şerh

Kaynak: Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1), s. 177 — M. Nusret Tura (düz. Terzioğlu Murat Deruni)

EL-MUKÎT

Ruhun ve bedenin kuvvetlerini yaratıcı demektir.

Ruhun kuvvetlerine 'melek' derler. Her akşam amellerinizi hesap eden hayır, hasenat melekleridir. Siz değilsiniz. Siz onların, hesapları tetkik ettiklerini görüyorsunuz demektir. Ahiret gününde o melekler "Ey âlemlerin Rabbi, bu kulun hesaplarını hayatında iken beraber tetkik ettik, temizdir" derler. Kimi oturduğu yerde binlerce lira alır; kiminin ter burnundan akar beş-on lira alır. Hakk'ın emriyle rızkı veren kuvvetin adı Mikail’dir. Hani birisi sizi yüceltir, takdir eder, tebrik eder, işte o kuvvet İsrafil'dir. Size ferahlık verir; ilim hayatı verir, işte üfürük budur.

Bir amirinizin sizi öven sözleri size hayat, neş'e, ümit, gayret verir, diriltir. Fakat ağır sözlerle kalbinizi kırması, incitmesi tamamıyle neşenizi kırar, âdeta sizi öldürür.

Bir de Ehlûllah'ın sözleri vardır ki 'Lâ ilâhe' deyince gönlünüzdeki putları, mevcudatı öldürür. 'İllâllah' deyince tekrar diriltir. Yalnız Azimüşşan olan Allah vardır. Siz de "lâ" der ölürsünüz putunuzla beraber. "İllâllah" der dirilirsiniz. Allah ile bakî ve ebedî olursunuz, bu da İsrafil'in öldüren ve dirilten neması gibidir.

Her nefes verişte öldüğümüz bir hakîkattir, buna memur olan kuvvet Azrail namını alır. Yine her nefes alışta dirildiğimiz de bir hakîkattir. Müteakip neşeyi alamadığımız an, Azrail esaslı surette vazifesini yapmış demektir.

Bilerek veya bilmeyerek insanlar da birbirlerinin Azrail'i, İsrafil'i, Mikail'i, Cebrail'i olurlar. Cebrail, akıl demektir. Akın erebileceği kadar bir yer vardır. Mi’rac gecesi Efendimiz'in akl-i şerifleri, onu götürdüğü bir yere vardılar ki "Daha ileri gidemem yanarım ya Resûllallah" dedi. Yani, "deli olurum, meczup olurum, yanarım, geri dönemem" dedi. Efendimiz, "yanarsam ben yanayım" diye aşk sefinesine bindi, yani aklı bıraktı, kendinden geçti. O kuvve-i kudsiyenin ezelî, ebedî olan nurunda gaip oldu. Kendine geldikleri zaman da Cebrail'i bekler buldular. Akılları başlarına geldi, oraya kadar onları düşündüler, daha yukarısını düşünemezlerdi yahut anlatamazlardı. Bu 28 harf o esrar âlemini anlatmaya kâfi gelmezdi. Oraya açılıp gaip olarak yaşanır. Geri gelmek olduğu gibi, bazen de Îsâ peygamber gibi orada kalmak var.

MUKİYD' dir kendinde akd eder ancak,
Çekilir göğe bir yeşil sancak,
Kim çıkarki akdini bozacak,
Akdini koruyan MUKİYD'dir ancak.

Cilt 1 kitabının tamamını oku

Füsûs ve Mesnevî Işığında

Ahmed Avni Konuk'un Mesnevî-i Şerîf Şerhi, Terzibaba'nın Füsûsu'l-Hikem dersleri ve külliyatı ışığında derlenmiştir.

Mesnevî-i Şerîf'te el-Mukît

Mukît (bütün canlıların rızkını veren, her şeye gücü yeten gözetici) ismi, Mesnevî-i Şerîf şerhinde müstakil bir bahis olarak geçmez.

Füsûsu'l-Hikem'de el-Mukît

Füsûsu'l-Hikem derslerinde de Mukît müstakil bir fass konusu olarak işlenmez.

Terzibaba Külliyatında el-Mukît

Terzibaba külliyatında da Mukît ismi müstakil olarak öne çıkmaz; rızık ve gözetim boyutuyla er-Rezzâk ve el-Hafîz isimlerinin dairesinde anılır. Mukît, varlıkların maddî ve manevî rızıklarını veren, ihtiyaçlarını bilen ve onları barındırıp geçindiren isimdir.

Külliyatta Mukît isminin kökü, mânâsı ve diğer ilâhî isimlerle irtibatı şöyle açıklanır:

Halkettiği bütün varlıkları barındıran, geçindiren, ihtiyaçlarını bilen ve maddi , manevi rızıklarını veren. Kut kelimesinden gelir. Bütün varlıkların neyle besleneceğini, onların nerelerde , nasıl üretileceğini ancak Alim olan Allah bilir, nasıl korunacağını da Hafızlığı ile kimlere gerekli olduğunu Hakim esmasıyla bildiğinden Melikliği, Kudduslüğü, Rahmanlığı ve Rahimliği adeta tüm esmalarıyla bu esmayı destekler. Razzak Esması en yakın esmasıdır, Mukit'e.

— Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye

Değerlendirme

Mukît, varlıkların maddî ve manevî rızkını veren isimdir. Külliyattaki şerhte belirtildiği gibi "kūt" kökünden gelen bu isim, mahlûkatın neyle beslenip nasıl korunacağını takdir eden ilâhî ilim ve gözetimle iç içedir. Bu ismi rezzak ve el-Hafîz ile birlikte düşünmek gerekir.

İlgili İsimler

er-Rezzâk