Emîrü'l-Mü'minîn Ömer (r.a.) zamânında şehre ateş düşmesi

3748. Hz. Ömer ahdinde bir yangın vaki' oldu; o taşı, kuru ağaç gibi yer idi.

3749. Binalara ve evlere düştü; nihayet kuşların kanadlarına ve yuvalarına vurdu.

O ateş ve yangın binalara ve evleri yaktıktan sonra, kuşların kanadlarına ve yuvalarına da sirâyet etti.

3750. Şehrin yarısı alevlerden ateş doldu; su ondan korktu ve müteaccib oldu.

Şehrin yarısı alevler içinde kalıp yandı; o ateşe su te'sîr etmez oldu; ve suyun ateşi söndürmek hâssası kalmayınca, bu hâl taaccübe sebeb oldu.

3751. Akıllı olan kimseler, ateşin başı üzerine su ve sirke tulumlarını döktüler.

3752. Ateş inadından ziyade olur idi; ona bir bî-hadden imdad erişirdi.

“Bî-had”den murâd vücûdu hadden münezzeh olan Hak Teâlâ’dır. Ya’nî ateş üzerine o kadar su döküldüğü halde sâkin olmaz, bil’akis ziyâdeleşir idi. Bu hâle nazaran o ateşe vücûdu hadden münezzeh olan Hak Teâlâ’dan yardım gelirdi.

3753. Halk: Bizim ateşimiz asla sudan sönmüyor? diyerek, acele Hz. Ömer cânibine geldi.

3754. (Hz. Ömer) dedi: O ateş, Hakk’ın alâmetlerindendir; sizin ateş-i buhlünüzden bir şu’ledir.

3755. Suyu bırakınız ve ekmek taksîm ediniz; eğer benim ehlim iseniz buhlü bırakınız.

Ateşe su dökmekten vazgeçiniz de, fukarâya ekmek dağıtınız; eğer bana tâbi’ iseniz cimrilikten vaz geçiniz.

3756. Halk ona dediler ki: Biz kapıyı açmışız; biz sahî ve fütüvvet ehli olmuşuz.

"Fütüvvet" cömertlik ve kerem ma'nâsınadır. Ya'nî halk Hz. Ömer'e cevâben dediler ki: Biz kerem kapısını açmışız, fukarâya tasadduk ederiz ve cömertiz.

3757. (Hz. Ömer) dedi: Siz ekmeği resim ve âdet tarafından vermişsiniz; elinizi Allah için açmamışsınız.

Siz sadakayı, halk arasında bir âdet olduğu için, birbirinize gösteriş olmak üzere verdiniz; kerem elini Allah Teâlâ'nın rızâ-yı şerîfi için açmadınız. Halk bana cimri demesinler ve beni sahîdir diye medh etsinler fikriyle açdınız.

3758. Havf ve takva ve niyaz için değil, fahr ve hodnümâlık ve kibarlık için.

Ya'nî sadakalarınızı ve ihsânlarınızı Allah korkusundan ve takvâ ve Vâhibü'l-atâyâ olan Hakk'a niyâzınız cihetinden vermediniz; halk arasında cömertlik ile iftihâr etmek üzere kendinizi göstermek ve kibarlık ızhâr etmek için verdiniz.

3759. Mal tohumdur ve her çorak yere vaz' etme; kılıcı her yol kesiciye verme!

Mal, amel-i sâlihin tohumudur; onu bu gibi noksânî fikirler ile bezl etmenin fâidesi yoktur; bil'akis zararı vardır, ve tohumu çorak yere ekmektir. Bu hâl, kılıcı yol kesici olan bir şakînin eline vermeğe benzer.

3760. Ehl-i dîni ehl-i kînden açık bil; Hakk'ın hem-nişînini iste; onunla otur! [3719]

Ehl-i dîn ile ehl-i kînin farkları vardır; bunları açık olarak tefrík et ve ehl-i nefs olan ehl-i kîn ile musâhabeden vaz geç; dâimâ Hak'la oturup kalkan evliyâyı iste ve onunla musahib ol!

3761. Her bir kimse kendi kavmine îsar etti; ahmak zanneder ki, o muhakkak iş yaptı.

Halkın çoğunun îsârı ve sehâsı nefsine fâidesi olacağı mülâhazasıyla, kendine mensûb olan tâifeye vâki' olur. Halbuki o nefsin iğvâsıyla vâki' olan bir sehâdır; ve böyle yapan kimse ahmaktır. Îsâr ve sehâda bulunduğunu zanneder. Rızâ-yı Bârî için sehâ, kavmiyyet ve karâbet mülâhazasından ârî ve âmmeye şamil olur.. Erbâb-ı hükûmetten olan zenginlerin îsârı ekseriyâ bu kabîldendir. Binâenaleyh gerek karîbe ve gerek baîde vâki' olan îsârda, fâide-i nefs mülâhazası bulunmamak ve hâlisan li-vechillâh olmak iktizâ eder. Nitekim âtîdeki kıssa amelde ihlâsın ne demek olduğu tavzîhan Cenâb-ı Pîr efendimiz tarafından beyan buyrulur: