Bakara 31-33 ayeti Âdemiyye Fassı'nda nasıl yorumlanır?

Bakara Suresi'nin 31-33. ayetleri, Âdem'e bütün isimlerin öğretilmesi ve meleklerin bu isimleri bilememesi kıssasını anlatır. Tasavvufta, özellikle Âdemiyye Fassı'nda, bu ayetler insanın halîfetullah olma vasfının temelini açıklar. "Ona bütün isimleri öğretti" (Bakara 31) ifadesi, insanın diğer varlıklardan farklı olarak, Hak'kın tüm isimlerini kuşatacak ve tecelli ettirecek câmî bir mahal olduğunu gösterir. Bu câmîlik, insanın yeryüzünde Hak'kın zuhuruna ayna olmasını sağlar; zira ayna, mücellâ olduğu ölçüde aksedeni gösterir.

Bu ayetlerdeki "esmâ" kavramı, Hak'kın vâhidiyyet mertebesinde tafsil bulan sıfat ve isimlerini ifade eder. İnsan, bu isimlerin tamamını idrak etme ve kendi varlığında izhar etme potansiyeline sahiptir. Meleklerin bu isimleri bilememesi, onların belirli isimlerin tecelligâhı olmalarına karşın, insan gibi tüm isimleri kuşatan bir câmîliğe sahip olmamalarından kaynaklanır. Bu durum, insanın emanete ehliyetini ve kâinattaki özel konumunu vurgular. İbn Arabî, Âdemiyye Fassı'nda halîfeliğin, esmânın talep ettiği zuhur mahallinin doldurulması olduğunu belirtir; esmâ ancak sûret-i kâmilde toplandıkça hilâfet vasfı tahakkuk eder. Bu sûretin câmîliği insanı, ondaki câmîliğin tahkiki ise insân-ı kâmili ortaya çıkarır. Böylece Bakara 31-33, insanın Hak'kın halîfesi olarak halkının hikmetini ve bu halîfeliğin temelini oluşturan esmâ-i ilâhiyye'nin câmî mahalliyetini açıklar.