Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi (Cilt 2) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, bir dizi makâmî ve hâlî uygulamayı içerir. İlk olarak, sâlikin mürşid-i kâmil ile irtibatı hayati öneme sahiptir. "Sohbet isteyen kimse kâmil kimseyi tercih etmeli ki onunla birlikte olmaktan, ona eşlik etmekten beklenen faydayı sağlamış olsun. Mürid, böyle bir kimseyi bulursa yapması gereken şey kalbini ona bağlamaktır." Zira mürşid, fecr-i sâdık gibidir, müridini aydınlığa kavuşturur.

İrfânî derslerin temelinde nefsin terbiyesi ve ahlâkî kemâlât yatar. "Kötü huylardan kurtulmak, güzel ahlâk sahibi olmaktan önce gelir. Mesela yalan elbisesini giyen, sıddıkların libasını giymeye ve yakîn ehlinin ziynetiyle süslenmeye lâyık değildir." Bu terbiye, bedenin "şeriat libasıyla" (dinin hükümleriyle amel etmek), nefsin "tarikat libasıyla" (tarikat âdâbıyla edeplenmek), kalbin "talepte doğrulukla", ruhun "ilahî muhabbetle", sırrın "dünya ve ukbadan geçip Mevla’yı görmekle" ve hafînin "Hak’la bâkî olmakla" örtülmesiyle gerçekleşir. Bu mertebeleri ve libaslarını bilmek, sâlike sultanların dahi giyemediği bir hil'at giydirir.

Sâlikin günlük zikir ve evrâdı da irfânî derslerin önemli bir parçasıdır. Kelime-i tevhidin "Lâ ilâhe illallah" kısmı fenâ-yı külle, "Muhammedün Rasûlullah" kısmı ise bekâya delalet eder. Bu zikirler, sâlikin mertebesine uygun olarak düzenlenir ve "lâfzi tevhidlerden" "gerçek tevhid hakikatleri ve idrakine" geçişi sağlar.

Mârifetullah, irfânî derslerin nihai hedefidir. "Allah’ı bilmek her türlü keşf ve kerametten daha yücedir." Sâlik, kâinatın ilâhî isimlerin suretleri, ilâhî isimlerin de zât-ı mutlaktan ibaret olduğunu idrak etmelidir. "Sen ise kâinatın icmali ve göz bebeğisin. Âlem seninle tafsil olmuştur. Allah’ı böyle tanıyan kimse tam bir irfanla Rabbini tanımış olur." Bu idrak, varlığın zuhur mertebelerini anlamayı gerektirir: Zâtî tecelliler sıfatları, sıfatlar isimleri, isimler a'yân-ı sâbiteyi, ilmî suretler mücerred varlıkları, mücerred varlıklar misali suretleri ve misali suretler de hissi âlemi meydana getirir.

Son olarak, ârifin günlük yaşamdaki duruşu da irfânî derslerdendir: "Ârifin halka cem ve tevhid nazarıyla, kendisine ise fark ve şeriat nazarıyla bakması gerekir." Bu, ârifin her şeyi Hak'tan bilip görmesini, ancak kendi dini sorumluluklarını ve şeriatın hükümlerini terk etmemesini sağlar. Bu sayede sâlik, "ibahilik uçurumuna yuvarlanmaktan" korunur.