Tûr kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Tasavvufî sülûkta Tûr kavramı, sâlikin mânevî yolculuğunda katettiği mertebeleri ve bu mertebelerde karşılaştığı engelleri sembolize eder. Bu yolculuk, şeriat, tarikat ve hakikat olmak üzere üç ana mertebede ele alınır.

Şeriat Mertebesi (Zulmanî Perdeler): Bu mertebe, madde âlemiyle ilişkilidir. Kitapta belirtildiği üzere, "Hak Teala Hz. kendi nefsini zulmani perde ile vasf eyledi. Ki onlar maddecilerin madde tabir eyledikleri tabi cisimlerden ibarettir." (Kaynak 2). Bu perdeler, maddî varlıklar ve duyusal algılarla sınırlı olan idrak seviyesini temsil eder. Sâlikin bu mertebede takılıp kalması, "Kâbe-i Şerifin örtüsüne yapışıp kalmak" (Kaynak 2) gibi, hakikatin özüne değil, dış görünüşüne odaklanması anlamına gelir. Maddî bilimlerle hakikate ulaşmaya çalışanlar da bu zulmanî perdelere takılıp kalmışlardır. Bu perdeler, "karanlıkların içerisine hapishanelere girmiş zulmet manasına değildir. Bu gördüğümüz kesif suretler zulmet perdelerini oluşturuyor." (Kaynak 6).

Tarikat Mertebesi (Nuranî Perdeler): Şeriat mertebesi aşıldığında, sâlik tarikat mertebesine, yani mâna ve duygular âlemine geçer. Bu mertebe, "nurani perdeler" ile temsil edilir. "Duygularla yaşamak güzel geliyor insanlara maddeye göre güzel şey ama hicaptır perdedir. Tarikat mertebesi duygular mertebesidir. Bu duygular güzel şeylerdir, ama bu duygular da insana perde oluyor." (Kaynak 2). Bu perdeler, sâlikin mânevî yaşantısında hissettiği güzel duygular, muhabbet, sevgi gibi hallerdir. Ancak bu duygular da, sâlikin hakikate ulaşmasının önünde bir perde teşkil edebilir. Kitapta, "nurani perdelerin kalkması bir bakıma daha zordur. Çünkü orada insan Rahmani bir hayat yaşadığını zannediyor." (Kaynak 6) ifadesiyle, bu mertebenin inceliğine dikkat çekilir.

Hakikat Mertebesi (Perdelerin Aşılması): Tûr kavramının nihai hedefi, hem zulmanî hem de nuranî perdelerin aşılmasıyla ulaşılan hakikat âlemidir. "Zulmani perdeyi geçecek, nurani Rahmani perdeyi de geçecek ondan sonra da hakikatine ulaşsın. Yani madde alemini geçecek, batın alemini de geçecek ondan sonra irfan ehli hakikat ehli olacak." (Kaynak 2). Bu, sâlikin kendi benliğini (ene) en büyük perde olarak idrak etmesi ve onu aşmasıyla mümkündür. "En büyük perde kendi benlik perdemizdir. Yani nefsi benliğimizdir. Bundan daha büyük put yoktur." (Kaynak 6). Bu mertebeye ulaşmak, "Nefsini bilen Rabbini bilir" hadisi şerifi doğrultusunda, kişinin kendi içine dönerek hakikatini idrak etmesiyle gerçekleşir. Bu, aynı zamanda Hz. Musa'nın Tûr Dağı'nda Allah ile konuşması gibi, sâlikin kendi içindeki ilahî hakikatle vuslat bulması anlamına gelir. Bu yükseliş, "fena ve baka halleri"nin meydana gelmesiyle sonuçlanır (Kaynak 4).