Şu'arâ kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Şu'arâ Sûresi'nde zikredilen "şairler" kavramı, tasavvufî sülûk açısından iki farklı mertebede ele alınır. İlk olarak, sûrenin 224-226. âyetlerinde zemmedilen şairler, nefsi emmare mertebesinde bulunan kimselerdir. "Şâirlere azgınlar tâbi’ olur" (Şuarâ, 26/224) ve "Görmez misin ki onlar, her vadide şaşkın şaşkın dolaşırlar ve yapmadıkları şeyleri söylerler" (Şuarâ, 26/225-226) âyetleri, bu tür şairlerin Hakikat yolundan saparak nefsinin arzularına göre hareket ettiğini, fikirlerinin ve heveslerinin sürekli değiştiğini, dolayısıyla bir yolda sabit kalamadıklarını vurgular. Onların şiirleri, "karnı tokun hararetidir veyâhud sarmısaktan müteveilid olan hararettir"; yani nefsanî varlıklarının bir neticesidir. Şeytanların "her günahkâr yalancıya inerler" (Şuarâ, 26/222) ve "Bunlar da şeytanlara kulak verirler. Onların çoğu ise yalancıdır" (Şuarâ, 26/223) ifadeleri, bu şairlerin vehim ve kuruntulara tabi olduğunu, nefsi emmare yaşantısında kalarak Hakikat'ten uzaklaştığını gösterir. Bu durum, sâlikin nefsi emmare mertebesinde takılı kalması, heva ve heveslerine uyması, Hakikat yerine hayal ve zanlara tabi olması hâlini temsil eder.

İkinci olarak, sûrenin 227. âyetinde istisna edilen şairler, daha yüksek bir mertebede değerlendirilir: "Ancak iman edip salih amel işleyen, Allah’ı çok anan ve haksızlığa uğratıldıktan sonra öçlerini alanlar başka." Bu istisna, tasavvufî açıdan Hakikat-i Muhammediyye'ye yakınlık mertebesinde bulunan, ilahî marifet ve hakikatlere vâkıf âşık şairleri işaret eder. Onların şiirleri, "teceli-i Hakk’a olan hayretten ve kendinden geçmektendir". Bu şiirler, Kur'an ve hadislerin sırlarına dair olup, "makbûl ve mübârektir". Bu âşık şairler, kendi marifetlerini halka satmak için değil, "ehl-i gafleti zarîf sözleriyle îkâz içindir". Onlar, nefsanî varlıklarından sıyrılarak Hakk'ın tecellilerine ayna olmuş, ilahî aşk ve hayretle dolmuşlardır. Bu mertebe, sâlikin nefsi emmareyi aşarak, iman, salih amel ve zikrullah ile Hakikat'e yöneldiği, ilahî ilham ve marifetle konuştuğu bir hâli ifade eder. Bu, ilme'l-yakîn, ayne'l-yakîn ve hakke'l-yakîn mertebelerinde tahakkuk eden, Hakk'ın esmâ ve sıfatlarının tecellilerini idrak eden kâmil insanın şiiridir.