Kalp Gözü hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Kalp gözü, tasavvufta 'ayn-ı kalb' veya 'basîret' olarak adlandırılan, sâlikin fizikî gözün sınırlarının ötesindeki hakikatleri, yani Hakk'ı, esmâî tecellîleri ve gayb âlemini gören iç görüş melekesidir. Bu melekenin açılması, sâlikin nefs mertebelerinde katettiği yolla yakından ilgilidir. Nefs-i Mülhime, sülûkun kritik bir geçiş mertebesi olup, sâlikin artık kendi dar aklının ötesinde bir kaynaktan ilham almaya başladığı bir aşamadır². Bu mertebeden itibaren mârifet, kerâmet ve keşf gibi hâller zuhur etmeye başlar. Kalp gözünün açılması dört kademede gerçekleşir: Birinci kademe uyanış, ikinci kademe keşf, üçüncü kademe müşâhede ve dördüncü kademe fenâ kademesidir. Bu kademelerin ilerlemesi, nefsin tezkiye edilmesiyle, yani kötü huylardan arınmasıyla mümkündür; zira kötü huylar kalp gözünün önündeki perdeler gibidir. Gözün gördüğünden kalbe düşen izler, kalp huzurunu etkilediği için, beden gözlerinin korunması kalp gözünün açılmasına zemin hazırlar¹. Görememe karanlığından duyulan ıstırap, görme nuruna ulaşma sabırsızlığını doğurur³. Bu durum, sâlikin bâtınî idrakini geliştirme arzusunu ve kalp gözünün açılmasına yönelik içsel bir yönelimi ifade eder.