TB. Kelime-i Nûhiyye kitabına göre Hakîkat ne anlam taşır?

TB. Kelime-i Nûhiyye kitabında hakîkat, özellikle tesbih kavramı üzerinden açıklanır. Nuh kelimesinin "çok tesbih" anlamına gelmesiyle bağlantılı olarak, tesbihin hakîkati, Allah'ı (Cenâb-ı Hakk'ı) ahkâm-ı imkâniyeden tenzih etmek olarak tanımlanır¹. Bu, Allah'ı sonradan meydana gelen hükümlerden ve imkân âleminin sınırlamalarından arındırmak, O'nun mutlak aşkınlığını idrak etmektir. Tasavvufî sülûkta hakîkat, şerîat ve tarîkatten sonra gelen üçüncü mertebedir. Bu mertebede sâlik, Hak'kı bizzat müşâhede eder ve eşyanın gerçek yüzü kendisine açılır. Kelime-i Tevhid, bu mertebelerin tamamını, yani şerîat, tarîkat, hakîkat ve mârifet mertebelerini açıklayan bir anahtardır²·³·⁴. Bu bağlamda, Kelime-i Tevhid'in "mutlak kemalde son zuhur mahalli olan Muhammediyyet Hakikati Muhammedi mertebelerini" idrak etmek, kişinin kendini koruması ve idrak etmesi için önemlidir⁵·⁶. Hakîkat-i Muhammediyye, tasavvuf metafiziğinin en derin terimlerinden olup, Hz. Muhammed'in hem beşerî hem de Hak'ın ilk taayyünü olan hakîkat yönüne işaret eder. Dolayısıyla, Nûhiyye bağlamındaki tesbihin hakîkati, Allah'ın mutlaklığını idrak ederek, O'nu yaratılmışlık vasıflarından tenzih etme ve bu tenzihle birlikte Hakîkat-i Muhammediyye'nin de içinde bulunduğu tevhid mertebelerine ulaşma yolunu ifade eder.