TB. Kelime-i Şîsiyye eserinde altı çizilen ana tasavvufî kavramlar hangileridir?

Kelime-i Şîsiyye eserinde ele alınan temel tasavvufî kavramlardan biri Kelime-i Tevhid'dir. Eser, Kelime-i Tevhid'in doğuşu, oluşumu ve varlık mertebeleriyle olan ilişkisini inceler. Bu bağlamda, Kelime-i Tevhid'in zuhur mahalli olarak Kâbe'den bahsedilir¹. Ayrıca, Kelime-i Tevhid'in mertebe-i Muhammediyye'ye indirilmesi ve Hz. Ali Efendimize ile ashâb-ı kirâma telkin edilmesi gibi konular da eserde yer alır¹. Eserde, Kelime-i Tevhid'in manevi âlemdeki aslî hâlinin nasıl telaffuz edildiği sorusu ortaya konulur ve bu konuda bir yaklaşım sunulur⁴·⁵.

Bir diğer önemli kavram ise varlık mertebeleridir. Eser, genel olarak varlık mertebelerini ele alırken, özellikle İnsan-ı Kâmil kavramına değinir¹. Tasavvufî eserlerde mânevî yükselişin dereceleri olan seyr-i illallah, seyr-i fillah, seyr-i maallah, seyr-i anillah şeklinde derecelendirilen seyr kavramı da eserde vurgulanır. Terzi Baba'nın her insan için geçerli olan fıtrî altı çeşit seyirden bahsettiği belirtilir; bu seyirlerden ilki "İnsanlık âleminin seyri" olarak tanımlanır ve bu seyirde her dönemin ve mertebenin zıtlıklarının yaşandığı ifade edilir².

Eserde ayrıca, tefekkürün ilâhî hakikatlerle bağlantısı üzerinde durulur. Kelime-i Tevhid ağacının her an meyve verdiği ve ilâhî hakikatleri tefekkür etmenin bu ağacın verdiği meyveler olduğu belirtilir. Bu meyvelerin ancak "bi izni rabbihâ" (Rabbinin izniyle) olduğu vurgulanır. Kişinin tefekkür ettiği konunun hangi esmâ-i ilâhiyyenin faaliyet alanında olduğuna göre o istikamette bilgiler geldiği ifade edilir³.