Tuhfetu'l-Uşşâkî kitabı sâlik için hangi açıdan yol gösterir?

Tuhfetü'l-Uşşâkî, Uşşâkî tarikatına mensup sâliklerin mânevî yolculuklarında kendilerine kılavuzluk eden bir eserdir. Kitap, tarikatın âdâb ve erkânını, yani usul ve kurallarını iki ana bölüm ve bir sonuç halinde sunar⁴. Eserin müellifi Şeyh Abdullah Salâhaddin-i Uşşâkî olup, son devir Uşşâkî şeyhlerinden Abdurrahman Sâmi Efendi tarafından genişletilerek tercüme edilmiş, Necdet Ardıç tarafından da sadeleştirilmiştir¹.

Sâlik için bu kitabın yol göstericiliği çeşitli açılardan tezahür eder. Öncelikle, sâlikin mânevî seyrinde ilerlerken nefs mertebelerini aşmasına yardımcı olur. Özellikle nefs-i safiye mertebesine ulaştıktan sonra başlayan hazret mertebeleri seyrinin başlangıcını ve bu mertebenin zikri olan "Ya Fettah"ı açıklar. Bu, sâlikin enfüsî seyirden âfâkî seyre geçişini, yani dış açılımların başladığı noktayı idrâk etmesini sağlar².

İkinci olarak, kitap sâlikin ibadetlerini daha derin bir şuurla yerine getirmesine rehberlik eder. Örneğin, secde duasının Tuhfetü'l-Uşşâkî'de geçtiği belirtilir ve secdenin sadece fiilî bir eylem değil, aynı zamanda ilmî ve irfânî bir tasdik hükmünde olduğu vurgulanır. Bu, sâlikin ibadetlerini taklidî veya korkudan değil, hakikati bilerek, irfânî bir anlayışla yapmasının önemini gösterir³.

Son olarak, Tuhfetü'l-Uşşâkî, sâlikin tevhidi bozabilecek düşüncelerden arınmasına ve hayata daha geniş bir bakış açısıyla yaklaşmasına katkıda bulunur. Sâlik, bu eser sayesinde kendi dar kalıplarından sıyrılarak insanları ve olayları farklı açılardan değerlendirmeyi öğrenir, böylece tevhidi bozabilecek düşüncelerden uzaklaşır⁵. Kitap, Uşşâkî sâlikinin günlük dua kitaplarından biri olan Evrâdü’l-kebîr ve Şerhu Virdi’s-settâr ile birlikte, tarikatın temel eserleri arasında yer alır⁶.