Uktulû yûsufe evi-trahûhu erdan yaḣlu lekum vechu ebîkum vetekûnû min ba'dihi kavmen sâlihîn(e)
"Yusuf'u öldürün veya onu bir yere atın ki babanız sadece size yönelsin. Ondan sonra (tövbe edip) salih kimseler olursunuz."
"Yusuf'u öldürün, ya da bir yere atın ki, babanızın yüzü (sevgisi) size kalsın, sonra yine salih bir kavim olursunuz."
Yusuf Suresi'nin 9. ayeti, kardeşlerin Yusuf'a karşı besledikleri kıskançlık ve babalarının sevgisini kazanma arayışlarını dile getiren bir teklifi içermektedir. Ayet, 'öldürme', 'terk etme' ve 'salih olma' gibi temel kavramlar üzerinden, ahlaki bir çöküşün ve ardından gelen bir 'düzeltme' beklentisinin dilbilimsel izlerini taşımaktadır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Katl (قتل), ruhu bedenden ayırmak suretiyle cana kıymaktır. Ayetteki 'uktulû' (اقتلوا) emri, Yusuf'un hayatına son verme niyetini açıkça ifade eder ve kardeşlerin ona karşı duyduğu derin nefreti ve kıskançlığı gösterir. Bu, sadece fiziksel bir eylem değil, aynı zamanda ahlaki bir çöküşün de başlangıcıdır.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Katl (قتل), bir şeyi yok etmek, ortadan kaldırmak anlamında kullanılır. Burada 'Yusuf'u öldürün' ifadesi, onu babalarının gözünden ve hayatlarından tamamen çıkarmak arzusunu mecazi olarak da yansıtır. Kardeşler, Yusuf'un varlığının kendileri için bir engel teşkil ettiğini düşünmektedirler.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): İzutsu, 'katl' (قتل) kavramının Kur'an'da sadece fiziksel öldürmeyi değil, aynı zamanda bir varlığın ortadan kaldırılmasına yönelik her türlü eylemi de kapsayabileceğini belirtir. Yusuf kıssasındaki bu kullanım, kardeşlerin Yusuf'u sadece fiziksel olarak değil, aynı zamanda babalarının gözündeki konumunu da 'öldürme' arzusunu ifade eder.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Tarh (طرح), bir şeyi bir yere atmak, bırakmak demektir. Ayetteki 'ıtrahûhu ardan' (اطرحوه أرضا) ifadesi, Yusuf'u bilinmeyen, ıssız bir yere bırakarak ondan kurtulma niyetini gösterir. Bu, öldürmekten daha hafif bir seçenek gibi görünse de, aslında onu ölüme terk etmekle eşdeğer bir eylemdir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Tarh (طرح), bir şeyi bir yerden uzaklaştırmak, atmak anlamına gelir. Burada Yusuf'u 'bir yere atmak', onu gözden uzaklaştırmak ve babalarının sevgisini sadece kendilerine tahsis etmek amacını taşır. Bu eylem, kardeşlerin Yusuf'a karşı duyduğu kıskançlığın ve bencilliğin bir göstergesidir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'tarh' (طرح) kelimesinin Kur'an'da genellikle bir şeyi istenmeyen bir yerden uzaklaştırma, atma veya terk etme anlamında kullanıldığını belirtir. Yusuf kıssasında bu, kardeşlerin Yusuf'u hayatlarından ve babalarının ilgisinden 'çıkarma' arzusunu yansıtır.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Halâ (خلا), bir şeyin boşalması, bir yerin kimsesiz kalması veya bir şeyin birine özel olması anlamlarına gelir. Ayetteki 'yahlu lekum vechü ebîkum' (يخل لكم وجه أبيكم) ifadesi, babalarının sevgisinin ve ilgisinin sadece kendilerine tahsis edilmesini, Yusuf'un aradan çekilmesiyle bu boşluğun kendileriyle dolmasını arzu ettiklerini gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Halâ (خلا), bir şeyin birine has olması, başkasından arınması demektir. Kardeşler, Yusuf'u ortadan kaldırarak babalarının 'yüzünün' (vech), yani sevgisinin ve teveccühünün sadece kendilerine 'halis' kalmasını istemektedirler. Bu, kıskançlıklarının temel motivasyonunu oluşturur.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Halâ (خلا) kelimesi, bir şeyin birinden ayrılması ve bir başkasına tahsis edilmesi anlamını taşır. Ayetteki kullanım, babanın sevgisinin Yusuf'tan 'boşalması' ve bu boşluğun kardeşler tarafından doldurulması arzusunu ifade eder. Bu, kardeşlerin babalarının sevgisi üzerindeki tekelci düşüncelerini ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Salah (صلاح), fesadın zıddı olup, bir şeyin doğru ve düzgün olması halidir. Ayetteki 'kavmen sâlihîn' (قوما صالحين) ifadesi, kardeşlerin Yusuf'a karşı işleyecekleri bu büyük günahtan sonra tövbe ederek veya başka iyi işler yaparak 'salih' kimseler olabilecekleri yanılgısını taşır. Bu, onların ahlaki muhakemelerindeki çarpıklığı gösterir.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Salah (صلاح), bir şeyin bozukluktan arınarak iyi ve faydalı hale gelmesidir. Kardeşler, Yusuf'u ortadan kaldırdıktan sonra, bu eylemin getireceği günahı telafi edebileceklerini ve toplum nezdinde 'salih' bir konuma gelebileceklerini düşünmektedirler. Bu, onların günahı küçümseme ve kendilerini aklama çabalarını yansıtır.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): İzutsu, 'salih' (صالح) kavramının Kur'an'da hem bireysel hem de toplumsal düzeyde 'doğruluk', 'dürüstlük' ve 'iyi işler yapma' anlamlarını taşıdığını belirtir. Yusuf kıssasındaki bu kullanım, kardeşlerin işleyecekleri büyük bir kötülükten sonra bile kendilerini 'salih' olarak görme yanılgısını ve bu kavramı kendi çıkarları doğrultusunda çarpıtma eğilimlerini gösterir.
Yûsuf Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
12/9. “Yûsuf'u öldürün veya onu bir yere atınız ki, babanızın yüzü yalnız size kalsın ve siz ondan sonra sâlihler olan bir cemaat olursunuz.”