İsrâ Sûresi 24. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hafḍ' kelimesinin asıl anlamının bir şeyi yukarıdan aşağıya indirmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'cenâha' (kanat) ile birlikte kullanıldığında, tevazu ve alçakgönüllülükle muamele etmeyi, ebeveynlere karşı kibirden uzak durmayı ifade eder. Bu, mecazi olarak onlara karşı boyun eğmeyi ve hizmet etmeyi simgeler.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'İhfıd lehümâ cenâha' ifadesini 'onlara karşı tevazu göster' şeklinde açıklar. Bu, mecazi bir anlatım olup, kuşun yavrularına kanatlarını gererek onları koruması ve şefkat göstermesi gibi, evladın da ebeveynine karşı şefkat ve tevazu ile muamele etmesini ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'cenâh' kelimesinin aslen kuşun uçma organı olduğunu, ancak bu ayette 'züll' (alçakgönüllülük) ile birleşerek mecazi bir anlam kazandığını belirtir. Evladın ebeveynine karşı kanatlarını indirmesi, onlara karşı boyun eğmesi, tevazu göstermesi ve onları koruyup kollaması anlamındadır.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'cenâh'ın bir şeyin yan tarafı anlamına da geldiğini ve bu ayette 'züll' ile birlikte kullanıldığında, ebeveynlere karşı gösterilen tevazu ve şefkatin bir metaforu olduğunu ifade eder. Evladın ebeveynine karşı kendini alçaltması ve onlara karşı yumuşak davranması gerektiğini vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'züll' kelimesinin iki anlamı olduğunu belirtir: Biri övgüye değer olan 'tevazu' ve 'boyun eğme', diğeri ise yerilen 'aşağılanma' ve 'hor görülme'. Bu ayetteki kullanımı, övgüye değer olan tevazu ve alçakgönüllülüktür. Evladın ebeveynine karşı gösterdiği bu tutum, onların hakkını teslim etme ve onlara karşı kibirden uzak durma anlamındadır.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki 'züll' kavramının genellikle Allah'a karşı gösterilen boyun eğme ve tevazu bağlamında kullanıldığını, ancak bu ayette ebeveynlere karşı gösterilmesi gereken ahlaki bir erdem olarak karşımıza çıktığını belirtir. Bu, kişinin kendi nefsini ebeveynlerinin önünde alçaltması ve onlara karşı saygılı bir tutum sergilemesi anlamına gelir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'rahmet'in kalpteki incelik ve şefkatten kaynaklanan bir durum olduğunu ve bu ayette evladın ebeveynine karşı hissetmesi gereken derin şefkat ve acıma duygusunu ifade ettiğini belirtir. Bu, sadece bir duygu değil, aynı zamanda bu duygunun gerektirdiği davranışları da kapsar.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'rahmet' kelimesinin Kur'an'da hem Allah'ın kullarına yönelik lütfunu hem de insanlar arasındaki şefkat ve merhameti ifade ettiğini vurgular. Bu ayetteki 'min' edatıyla birlikte 'min er-rahmeti' (merhametten dolayı) ifadesi, evladın ebeveynine karşı gösterdiği tevazu ve şefkatin kaynağının kalbindeki merhamet olduğunu açıkça ortaya koyar.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'İrhamhümâ' fiilinin, evladın ebeveynine karşı duyduğu minnet ve şükranın bir ifadesi olarak Allah'tan onlar için merhamet dilemesini emrettiğini belirtir. Bu, ebeveynlerin çocuklarına gösterdiği şefkat ve emeğe karşılık, Allah'ın da onlara aynı şekilde muamele etmesi için yapılan bir duadır.

Ebû'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'rahmet'in Allah'a nispet edildiğinde lütuf ve ihsan, insanlara nispet edildiğinde ise şefkat ve acıma anlamına geldiğini açıklar. Bu ayetteki 'İrhamhümâ' emri, Allah'tan ebeveynlere lütuf ve bağışlamasını talep etmeyi ifade eder, onların dünyevi ve uhrevi hayatlarında iyilik görmeleri için yapılan bir yakarıştır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'terbiye' kelimesinin aslen bir şeyi aşamalı olarak geliştirmek, büyütmek ve olgunlaştırmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'rabbeyânî' ifadesi, ebeveynlerin çocuğu küçük yaşlardan itibaren beslemesi, büyütmesi, eğitmesi ve ona bakması gibi kapsamlı bir emeği ve sorumluluğu ifade eder.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'rabbeyânî' kelimesini 'beni büyüttüler, bana baktılar' şeklinde açıklar. Bu, ebeveynlerin çocuklarına karşı gösterdikleri maddi ve manevi tüm bakım ve yetiştirme çabalarını kapsayan bir fiildir. Ayet, bu emeğe karşılık Allah'tan onlar için merhamet dilenmesini emreder.