İsrâ Sûresi 33. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'katl' kelimesini ruhu bedenden ayırmak olarak tanımlar. Ayetteki 'lâ taktulû' ifadesi, Allah'ın haram kıldığı cana haksız yere kıymayı kesin bir dille yasaklar ve bu fiilin büyük bir günah olduğunu belirtir. Bu yasak, canın kutsallığına vurgu yapar.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'katl' kelimesinin mecazi kullanımlarına değinse de, bu ayetteki kullanımının doğrudan ve hakiki anlamda 'öldürmek' olduğunu belirtir. 'Lâ taktulû' emri, fiilin kendisini yasaklar ve bu yasağın istisnası olarak 'illâ bi'l-hakk' (ancak hak ile) ifadesiyle meşru müdafaa veya kısas gibi durumları işaret eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'nefs' kelimesini hem ruh hem de bedenle birlikte insan varlığı olarak açıklar. Ayetteki 'en-nefse' ifadesi, Allah tarafından yaratılmış ve kendisine ruh üflenmiş her canlının, özellikle de insanın yaşam hakkının dokunulmazlığını vurgular. 'Haramallâhu' (Allah'ın haram kıldığı) ifadesiyle bu canın kutsallığı pekiştirilir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'daki 'nefs' kavramının sadece bireysel ruhu değil, aynı zamanda kişinin özünü, benliğini ve yaşamını ifade ettiğini belirtir. Bu ayette 'nefs'in öldürülmesi yasağı, İslam'ın insan yaşamına verdiği değeri ve bu yaşamın korunmasının temel bir ahlaki ilke olduğunu gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'sultân' kelimesini hem delil ve hüccet hem de güç ve yetki anlamında kullanır. Ayetteki 'cealnâ li-veliyyihî sultânen' ifadesi, haksız yere öldürülenin velisine, katilden kısas talep etme veya diyet alma gibi yasal bir yetki verildiğini gösterir. Bu yetki, keyfi bir intikam değil, şeriatın belirlediği sınırlar içinde bir haktır.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'sultân'ı, bir şeyi yapmaya veya yaptırmaya güç yetirme olarak tanımlar. Bu ayetteki 'sultân', veliye tanınan yasal hakkı ifade eder. Ancak ayetin devamında 'felâ yüsrif fi'l-katl' (öldürmekte aşırı gitmesin) uyarısıyla bu yetkinin sınırlı olduğu ve adaletin dışına çıkılmaması gerektiği vurgulanır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'isrâf'ı, her işte haddi aşmak olarak tanımlar. Ayetteki 'felâ yüsrif fi'l-katl' ifadesi, öldürülenin velisine tanınan kısas veya diyet hakkını kullanırken, belirlenen sınırların dışına çıkılmaması gerektiğini emreder. Örneğin, bir cana karşılık birden fazla cana kıymak veya masum birine zarar vermek israf olarak kabul edilir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'isrâf' kelimesinin bu bağlamda 'haddi aşmak' ve 'zulmetmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Veliye verilen yetki, adaleti sağlamak içindir, intikam duygusuyla zulme dönüşmemelidir. Bu, İslam hukukunun temel prensiplerinden biri olan ölçülülük ve adaletin önemini vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'nasr' kelimesini düşmana karşı yardım etmek olarak açıklar. Ayetteki 'innehû kâne mansûran' ifadesi, haksız yere öldürülen kişinin Allah katında yardım görmüş, yani hakkı korunmuş ve intikamı alınması meşru kılınmış olduğunu belirtir. Bu, veliye tanınan yetkinin ilahi bir dayanağı olduğunu gösterir.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'mansûr' kelimesinin pasif fiil (mef'ûl) kalıbında, kendisine yardım edilmiş kişi anlamına geldiğini ifade eder. Bu ayette, haksız yere öldürülenin, Allah tarafından hakkının iadesi konusunda desteklendiği ve velisinin bu hakkı talep etmesinin meşru olduğu vurgulanır. Bu ifade, veliye verilen yetkinin meşruiyetini pekiştirir.