İsrâ Sûresi 79. Âyet

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'teheccüd' kelimesinin 'hucûd' kökünden geldiğini ve 'hucûd'un hem uyumak hem de uyanmak anlamına geldiğini belirtir. Ancak 'teheccüd' kalıbının, özellikle gece uykudan kalkıp namaz kılma eylemini ifade ettiğini vurgular. Ayetteki 'fetehecced' emri, Hz. Peygamber'e gece uykusunu bölerek ibadet etmesini emretmektedir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hecede' fiilinin asıl anlamının 'uyumak' olduğunu, ancak 'teheccüd' babına aktarıldığında 'uykuyu terk etmek, uykudan kalkmak' anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki kullanımıyla, gece uykusundan kalkarak namaz kılma eylemini, yani teheccüd namazını ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'salat' kavramını incelerken, 'teheccüd' gibi özel ibadet biçimlerinin Kur'an'daki yerini ve önemini belirtir. 'Teheccüd'ün, sıradan namazlardan farklı olarak, gece uykusunu feda ederek yapılan, daha derin bir adanmışlık ve manevi çaba gerektiren bir ibadet olduğunu ayet bağlamında vurgular.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'nafile' kelimesinin 'fazlalık, ek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'nafileten leke' ifadesini, Hz. Peygamber için farz olanın ötesinde, fazladan bir ibadet olarak açıklar. Bu, diğer müminler için farz olmayan, ancak Hz. Peygamber'e özel bir yükümlülük veya fazilet olarak emredilen bir ibadettir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'nafile'nin 'asıl üzerine eklenen şey' olduğunu ifade eder. Dini terim olarak ise, farz ve vacibin dışında kalan, fazladan yapılan ibadetleri kapsar. Ayetteki 'nafileten leke' ifadesi, teheccüd namazının Hz. Peygamber için özel bir fazilet ve ek bir ibadet olduğunu gösterir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): el-Kefevî, 'nafile'yi 'farzın dışında kalan, sevabı olan ancak cezası olmayan amel' olarak tanımlar. Ayetteki bağlamda, teheccüd namazının Hz. Peygamber için farzın ötesinde, manevi derecesini yükseltecek özel bir ibadet olduğunu belirtir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): es-Sicistânî, 'ba's' kelimesinin farklı anlamlarını sıralarken, 'birini bir makama yükseltmek' anlamını da zikreder. Ayetteki 'en yeb'aseke' ifadesi, Allah'ın Hz. Peygamber'i övülmüş bir makama ulaştıracağını, onu bu makama yükselteceğini ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ba's' kelimesinin temel anlamının 'bir şeyi yerinden kaldırmak, harekete geçirmek' olduğunu belirtir. Ayetteki 'yeb'aseke' fiili, Allah'ın Hz. Peygamber'i 'makam-ı mahmud'a yükseltmesi, onu bu yüce mertebeye ulaştırması anlamında kullanılmıştır.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'ba's' fiilinin Kur'an'daki geniş kullanım alanlarını incelerken, 'birini bir göreve veya makama atamak, yükseltmek' anlamının da önemli olduğunu belirtir. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın Hz. Peygamber'e özel bir lütuf olarak onu yüce bir makama eriştirmesini ifade eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'makam' kelimesinin 'kıyâm' kökünden türediğini ve 'durulan yer, mevki' anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'makamen mahmûden' ifadesi, Hz. Peygamber'in ahirette sahip olacağı şerefli ve övülmüş bir mertebeyi ifade eder.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'makam'ın 'kıyâm edilen yer' olduğunu ve mecazi olarak 'mevki, rütbe' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'makam-ı mahmud', Hz. Peygamber'e özel olarak verilecek olan, şefaat makamı gibi yüce bir mertebeyi ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'makam' kelimesinin 'kıyâm'dan türediğini ve 'durulan yer' anlamına geldiğini belirtir. Kur'an'da ise genellikle 'mevki, mertebe, rütbe' anlamında kullanılır. Ayetteki 'makamen mahmûden', Hz. Peygamber'in kıyamet gününde ümmetine şefaat edeceği, herkes tarafından övülecek olan yüce makamını ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'hamd' kökünün 'övmek, şükretmek' anlamına geldiğini belirtir. 'Mahmûd' ise 'övülmüş' demektir. Ayetteki 'makamen mahmûden' ifadesi, Hz. Peygamber'e verilecek olan makamın, herkes tarafından övülecek, beğenilecek ve şükredilecek bir makam olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'hamd'in 'güzel bir fiile karşılık yapılan övgü' olduğunu açıklar. 'Mahmûd' ise 'övülmeye layık olan, övülmüş' demektir. Ayetteki 'makamen mahmûden' ifadesi, bu makamın sadece Allah katında değil, tüm yaratılmışlar tarafından da övgüye mazhar olacağını ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'hamd' kavramını incelerken, 'mahmûd' kelimesinin Kur'an'daki olumlu ve yüceltici anlamını vurgular. 'Makam-ı mahmud'un, Hz. Peygamber'in üstünlüğünü ve Allah katındaki özel konumunu gösteren, evrensel bir övgüye mazhar olacak bir mertebe olduğunu belirtir.