Enbiyâ Sûresi 65. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Enbiyâ 65Cüz 17 · Sayfa 327

Enbiyâ Sûresi 65. Âyet

الأنبياء

Śumme nukisû ‘alâ ruûsihim lekad ‘alimte mâ hâulâ-i yentikûn(e)

Sonra eski inanç ve inatlarına döndüler ve, "Andolsun, bunların konuşmayacağını sen de bilirsin" dediler.

Enbiyâ Suresi'nin 65. ayeti, müşriklerin İbrahim peygamberle olan tartışmalarında içine düştükleri çelişkiyi ve hakikati inkar etme eğilimlerini dilbilimsel olarak ortaya koymaktadır. Ayet, onların zihinsel dönüşlerini ve inatçı tutumlarını 'nukisû' ve 'yentıkûne' gibi kavramlar üzerinden vurgular.

1نُكِسُوا۟n-k-s

Kök:ن ك س—Ayette, müşriklerin İbrahim'in delili karşısında zihinsel olarak geri dönmeleri, eski batıl inançlarına saplanmaları ve çelişkili bir duruma düşmeleri anlamında kullanılmıştır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'neks' kelimesinin bir şeyi baş aşağı çevirmek, tersine döndürmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'nukisû' ifadesi, onların hakikati idrak etme potansiyelinden yüz çevirip, batıl inançlarına geri dönmeleri, yani zihinsel ve ahlaki bir gerileme yaşamaları olarak açıklanır. Bu, delil karşısında aciz kalıp eski sapkınlıklarına rücu etmeleridir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'nukisû alâ ruûsihim' ifadesini mecazi bir anlatım olarak değerlendirir. Bu, onların sözlerinin kendilerine dönmesi, yani söyledikleri şeyin aleyhlerine delil olması ve bu durum karşısında şaşkınlık içinde kalmaları anlamındadır. Kendi mantıklarının çelişkisiyle yüzleşmeleri ve bu durumdan kurtulmak için eski inançlarına sığınmalarıdır.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'neks'in bir şeyi başlangıç noktasına geri döndürmek olduğunu ifade eder. Ayetteki kullanımı, müşriklerin İbrahim'in deliliyle sarsıldıktan sonra, tekrar eski cahiliye düşüncelerine, putperestliklerine geri dönmeleri, yani zihinsel bir 'tersine dönüş' yaşamalarıdır. Bu, hakikati kabul etmek yerine inatla batıla sarılmalarıdır.

2عَلِمْتَa-l-m

Kök:ع ل م—İbrahim'in, putların konuşma yeteneğine sahip olmadığını kesin bir bilgiyle bildiğini ifade eder; bu bilgi, müşriklerin kendi inançlarının çelişkisini ortaya koyar.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ilm'i bir şeyin hakikatini idrak etmek olarak tanımlar. Ayetteki 'alimte' ifadesi, İbrahim'in putların konuşma yeteneğinden yoksun olduğunu kesin ve şüpheye yer bırakmayacak bir şekilde bildiğini vurgular. Bu bilgi, müşriklerin kendi putlarına atfettikleri ilahlık vasfının temelsizliğini ortaya koyan bir delildir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ilm' kavramının Kur'an'da sadece bilgi edinme değil, aynı zamanda kesinlik ve hikmetle bağlantılı olduğunu belirtir. Ayetteki 'alimte', İbrahim'in putların acizliğini sadece gözlemle değil, aynı zamanda akıl ve vahiy yoluyla da bildiğini, bu bilginin tartışılmaz bir gerçek olduğunu ifade eder. Müşrikler de bu gerçeği içten içe bilmektedirler.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'ilm'i bir şeyin hakikatini olduğu gibi kavramak olarak açıklar. Ayetteki 'alimte', İbrahim'in putların konuşma yeteneğinin olmadığını, yani onların cansız ve aciz varlıklar olduğunu tam bir idrakle bildiğini gösterir. Bu, müşriklerin kendi inançlarının çelişkisini İbrahim'in ağzından duydukları bir itiraf niteliğindedir.

3يَنطِقُونَn-t-q

Kök:ن ط ق—Putların konuşma, yani iletişim kurma ve cevap verme yeteneğinden yoksun olduğunu belirtir; bu, onların ilahlık iddialarını çürüten temel bir özelliktir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'nutk' kelimesinin konuşma, ses çıkarma ve anlam ifade etme yeteneği olduğunu belirtir. Ayetteki 'yentıkûne' ifadesi, putların cansız ve şuursuz varlıklar olmaları nedeniyle konuşma, yani cevap verme ve iletişim kurma kabiliyetinden tamamen yoksun olduklarını vurgular. Bu, onların ilahlık vasfına sahip olmadıklarının açık bir kanıtıdır.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'nutk'un sadece ses çıkarmak değil, aynı zamanda akıl ve idrakle bağlantılı olarak anlamlı sözler söylemek olduğunu açıklar. Ayetteki 'yentıkûne'nin olumsuz kullanımı, putların ne basit bir ses çıkarabildiklerini ne de akıl ve idrak sahibi olup anlamlı bir şekilde konuşabildiklerini ifade eder. Bu durum, onların ibadete layık olmadıklarını gösterir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'nutk'un Kur'an'da genellikle akıl ve idrak sahibi varlıkların iletişim yeteneği bağlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'yentıkûne'nin olumsuzluğu, putların akıl ve idrakten yoksun, cansız nesneler olduğunu ve bu nedenle insanlarla iletişim kuramayacaklarını, onlara fayda veya zarar veremeyeceklerini vurgular. Bu, müşriklerin kendi putlarının acizliğini itiraf etmeleridir.

Enbiyâ Sûresi

“Summe nukisû alâ ruûsihim lekad alimte mâ hâulâ-i yentikûn(e)” Sonra da başları üzerine döndürüldüler de -dediler ki-: Muhakkak sen bilmişsindir ki, onlar söz söyler değildirler. (21/65)

Nefs-i emmâreleri, hayal-vehim ve çevre şartlanmaları onları tekrar, Hakk’ı inkâr, putları tasdik şirkine, başlarını eski inançlarına geri döndürerek hemen düşürdü. -: Muhakkak sen bilmişsindir ki, onlar söz söyler değildirler.” Kendileri de itiraf ediyorlar ki; onlarda gerçek mânâ da “kelâm” sıfatı yoktur. Kelâm sıfatı olmayanda da “Sıfat-ı subûtiyye” den olan (Hayat, İlim, İrâde, Kudret....” ve diğerleri olmaz bunlar olmayınca da onlarla alış veriş mümkün olmaz o halde onlar madeniyyat’tan olan “taş ve kurumuş odun” dan kendi elleriyle yonttukları semboller-tasfirler-putlardır. Bu sözleri ile onlar farkında olmadan “sen bilmişsindir” diyerek İbrâhîm (a.s.) mın irfâniyyetini ve kendi cehillerini tasdik etmiş olmaktaydılar.^[80]

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(1)

Bürûc Sûresi