Enbiyâ Sûresi 72. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Enbiyâ 72Cüz 17 · Sayfa 327

Enbiyâ Sûresi 72. Âyet

الأنبياء

Vevehebnâ lehu ishâka veya'kûbe nâfile(ten)(s) vekullen ce'alnâ sâlihîn(e)

Ona İshak'ı ve ayrıca da Yakub'u bağışladık ve her birini salih kimseler yaptık.

Bu ayet, Hz. İbrahim'e verilen lütufları, özellikle İshak ve Yakub'un bahşedilmesini ve onların salih kişiler kılınmasını ifade etmektedir. Ayet, 'vehb' (bağışlama), 'nafile' (ek lütuf) ve 'salih' (iyi, erdemli) kavramları üzerinden ilahi ihsanı ve peygamberlerin niteliklerini vurgular.

1وَوَهَبْنَاv-h-b

Kök:و ه ب—Allah'ın bir şeyi karşılıksız olarak vermesi, bağışlaması anlamına gelir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Vehb (الوهب), bir şeyi karşılıksız olarak vermektir. Allah Teâlâ'nın 'vehebnâ' (وَوَهَبْنَا) buyurması, O'nun lütuf ve ihsanının bir tecellisidir. Bu ayette, İbrahim'e İshak ve Yakub'un verilmesi, Allah'ın hiçbir karşılık beklemeksizin, sırf lütfundan dolayı bahşettiği bir ihsandır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Vehb, Allah'ın kullarına lütfettiği şeyleri ifade eder. Burada 'vehebnâ lehu' (وَوَهَبْنَا لَهُۥٓ) ifadesi, Allah'ın İbrahim'e çocukları İshak ve Yakub'u bir ihsan olarak verdiğini, bu durumun bir mükafat veya karşılık değil, tamamen ilahi bir bağış olduğunu gösterir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Vehb kökü, Kur'an'da genellikle Allah'ın insanlara karşılıksız olarak verdiği nimetleri, çocukları veya peygamberlik gibi özel lütufları ifade eder. Enbiyâ 72'deki kullanımı, Allah'ın İbrahim'e yaşlılık döneminde çocuk bahşetmesinin, O'nun kudret ve lütfunun bir göstergesi olduğunu vurgular.

2إِسْحَـٰقَs-h-q

Kök:ص ح ق—Hz. İbrahim'in ikinci oğlu ve bir peygamber olan İshak'ın özel ismidir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İshak (إِسْحَـٰقَ), Arapça kökenli olmayan, İbranice'den Arapça'ya geçmiş bir özel isimdir. Kur'an'da peygamber olarak zikredilen ve Hz. İbrahim'in eşi Sare'den doğan oğludur. Bu ayette, İbrahim'e verilen bir lütuf olarak zikredilmesi, onun soyunun devamı ve peygamberlik silsilesinin bir halkası olması açısından önemlidir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İshak (إِسْحَـٰقَ), Hz. İbrahim'in müjdelenen oğludur. İsmi, 'gülmek' veya 'güldüren' anlamlarına gelen İbranice bir kökten türemiştir. Ayette, İbrahim'e 'vehb' (bağış) olarak verilmesi, Allah'ın ona olan özel lütfunu ve vaadini yerine getirmesini gösterir.

3يَعْقُوبَa-q-b

Kök:ع ق ب—Hz. İshak'ın oğlu ve bir peygamber olan Yakub'un özel ismidir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Yakub (يَعْقُوبَ) da İshak gibi Arapça kökenli olmayan, İbranice'den Arapça'ya geçmiş bir özel isimdir. Hz. İshak'ın oğlu ve Hz. Yusuf'un babasıdır. Ayette, İshak ile birlikte zikredilmesi, peygamberlik soyunun İbrahim'den İshak'a, oradan da Yakub'a intikal ettiğini ve bu soyun bereketini vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Yakub (يَعْقُوبَ), 'izlemek, takip etmek' anlamlarına gelen bir kökten türemiştir, zira ikiz kardeşi Esav'ın arkasından doğmuştur. Enbiyâ 72'de İshak'ın 'nafile'si olarak zikredilmesi, onun İshak'tan sonra gelen bir lütuf ve peygamberlik silsilesinin devamı olduğunu ifade eder.

4نَافِلَةًn-f-l

Kök:ن ف ل—Asıl lütfun üzerine eklenen fazladan bir bağış, ilave bir ihsan anlamına gelir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Nafile (النافلة), asıl olanın üzerine eklenen fazlalık, ziyadelik demektir. Bu ayette 'Yakub'u nafile olarak verdik' (وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً) ifadesi, İshak'ın verilmesinin asıl lütuf olduğunu, Yakub'un ise bu lütfun üzerine eklenen, fazladan bir ihsan olduğunu gösterir. Bu, Allah'ın İbrahim'e olan cömertliğini ve lütfunun büyüklüğünü vurgular.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Nafile (نافلة), bir şeye eklenen fazlalık ve ziyade demektir. Enbiyâ 72'de Yakub'un 'nafile' olarak verilmesi, İbrahim'e İshak'ın verilmesinin zaten büyük bir nimet olduğunu, Yakub'un ise bu nimete ek olarak bahşedilen, beklenenin ötesinde bir lütuf olduğunu ifade eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Nafile, asıl istenen veya beklenen şeyin ötesinde, fazladan verilen şeydir. Ayetteki 'Yakub'u nafile olarak' ifadesi, İbrahim'in İshak'ı istemiş olmasına rağmen, Allah'ın ona İshak'ın yanı sıra Yakub'u da lütfetmesinin, ilahi cömertliğin ve ihsanın bir göstergesi olduğunu belirtir.

5صَـٰلِحِينَs-l-h

Kök:ص ل ح—İyi, doğru, erdemli, Allah'ın emirlerine uygun hareket eden kimseler anlamına gelir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Salâh (الصلاح), fesadın (bozukluğun) zıddıdır. Salih (صالح), işleri düzgün, doğru ve iyi olan kimsedir. 'Küllün cealnâ salihîn' (وَكُلًّا جَعَلْنَا صَـٰلِحِينَ) ifadesi, Allah'ın İshak ve Yakub'u, hem kendileri için hem de başkaları için faydalı, doğru yolda olan, erdemli ve peygamberlik görevine layık kişiler kıldığını gösterir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Salih kavramı, Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahiptir ve genellikle Allah'ın rızasına uygun davranışları, ahlaki erdemleri ve toplumsal faydayı kapsar. Enbiyâ 72'deki 'salihîn' ifadesi, İshak ve Yakub'un sadece peygamber olmakla kalmayıp, aynı zamanda ahlaki ve dini açıdan da örnek şahsiyetler olduklarını, Allah katında makbul ameller işlediklerini vurgular.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Salih (صالح), her türlü eksiklikten uzak, doğru ve iyi olan demektir. Allah'ın 'cealnâ salihîn' (جَعَلْنَا صَـٰلِحِينَ) buyurması, onların yaratılışlarını ve hayatlarını salih bir şekilde düzenlediğini, onları doğru yola ilettiğini ve peygamberlik vazifelerini hakkıyla yerine getirecek niteliklerle donattığını ifade eder.

Enbiyâ Sûresi

“Vevehebnâ lehu ishâka veya’kûbe nâfile(ten) vekullen ce’alnâ sâlihîn(e)” Ona İshak’ı ve ayrıca da Yakub’u bağışladık ve her birini salih kimseler yaptık. (21/72)

Bu âyette zati âyetlerdendir. “Vehebnâ” biz hediye ettik. Ve “ce’alnâ” biz kıldık-yaptık. “O’na” Hz. İbrâhim e Bu mertebe Tevhid-i Ef’âl mertebesidir. O zaman İshâk a.s. ve Yakûb a.s. Tevhid-i Ef’âl mertebesine hediye olan İshakiyet ve Yakûbiyet mertebeleridir. Onların slih kimseler olması bu mertebelerin programı hakk’tan ve tatbikatı ishakiyet ve yakubiyet mertebesinden olmasıdır. İshakiyet sıfât mertebesine ulaştıran “zebih” kurb’an programıdır. Yakubiyet ise Yakub a.s. mın kavmini terk edip, onlara yakalanmamak için gece yolculuk etmesi ile gece yürüme derşivlik programının Akl-ı küllü yani babası olmasıdır.

Eserin tamamını oku