Hac Sûresi 16. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Nüzûl (نزول), yüksek bir yerden alçak bir yere inmek demektir. Ayetteki 'enzelnâhu' (أنزلناه) ifadesi, Kur'an'ın Allah katından insanlara doğru, aşamalı ve hikmetli bir biçimde indirilmesini, yani vahyedilmesini belirtir. Bu, Kur'an'ın ilahi menşeini ve kutsallığını vurgular.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Enzelnâhu (أنزلناه) fiili, mecazi olarak bir şeyi ortaya koymak, açıklamak anlamına da gelir. Ayetteki bağlamda, Kur'an'ın apaçık ayetler olarak indirilmesi, onun anlaşılır ve açıklayıcı niteliğini ortaya koyduğunu ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Âyet (آية), bir şeyin varlığına delalet eden açık alamet ve nişandır. Kur'an'daki ayetler, Allah'ın kelamı olmaları hasebiyle hem lafız hem de mana itibarıyla mucizevi delillerdir. Bu ayetteki 'âyâtin' (آيات) kelimesi, Kur'an'ın her bir bölümünün, Allah'ın kudretini ve hakikatini gösteren açık birer işaret olduğunu belirtir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Âyet (آية), bir topluluğun üzerinde ittifak ettiği, üzerinde durduğu alamet ve nişandır. Kur'an'daki ayetler, insanları doğru yola ileten, hak ile batılı ayıran açık delillerdir. Ayetteki 'âyâtin' (آيات) ifadesi, Kur'an'ın içeriğinin şüpheye yer bırakmayacak kadar net ve açıklayıcı olduğunu vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu'ya göre 'âyet' kavramı, Kur'an'da sadece bir metin birimi olmanın ötesinde, Allah'ın varlığını ve kudretini gösteren kozmik ve vahiy kaynaklı işaretleri kapsar. Bu ayetteki 'âyâtin' (آيات), Kur'an'ın kendisinin ilahi bir işaretler bütünü olduğunu, insanı düşünmeye ve hakikati bulmaya sevk eden deliller içerdiğini ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Beyân (بيان), bir şeyi açıklamak, ortaya koymak ve netleştirmek demektir. 'Beyyinât' (بينات) ise, kendisi açık olan ve başkalarını da açıklayan demektir. Ayetteki 'beyyinâtin' (بينات) kelimesi, Kur'an ayetlerinin anlamlarının açık, şüphe götürmez ve hakikati apaçık ortaya koyan deliller olduğunu ifade eder.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Beyyinât (بينات), hakikati ortaya koyan, delil ve hüccet olan şeylerdir. Bu ayetteki kullanımıyla, Kur'an'ın sadece ayetlerden oluşmakla kalmayıp, aynı zamanda bu ayetlerin her birinin açık ve ikna edici deliller olduğunu, insanları doğruya yönlendirme gücüne sahip olduğunu belirtir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hidâyet (هداية), lügatte lütuf ve incelikle yol göstermek demektir. Allah'ın 'yehdî' (يهدي) fiiliyle kullarına hidayet vermesi, onları doğru yola sevk etmesi, hakikati görmelerini sağlaması ve onlara doğru yolu göstermesidir. Ayetteki 'yehdî men yurîdu' (يهدي من يريد) ifadesi, hidayetin Allah'ın iradesine bağlı olduğunu vurgular.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Hidâyet (هداية), doğru yolu göstermek, rehberlik etmek ve irşat etmektir. Allah'ın 'yehdî' (يهدي) fiili, kullarına doğru yolu ilham etmesi, onlara hakikati idrak etme yeteneği vermesi ve onları İslam'a yönlendirmesi anlamına gelir. Bu, Allah'ın mutlak kudretini ve hidayet üzerindeki tam kontrolünü gösterir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'hidayet' kavramını Kur'an'ın merkezi kavramlarından biri olarak ele alır ve onu 'doğru yolu bulma' veya 'doğru yola iletilme' olarak tanımlar. Ayetteki 'yehdî' (يهدي) fiili, Allah'ın insanlara doğru yolu gösterme ve onları bu yola yönlendirme eylemini ifade ederken, bu eylemin ilahi iradeye bağlı olduğunu da belirtir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İrâde (إرادة), bir şeyi istemek, dilemek ve ona yönelmek demektir. Allah'ın 'yurîdu' (يريد) fiili, O'nun mutlak ve sınırsız iradesini ifade eder. Ayetteki 'men yurîdu' (من يريد) ifadesi, hidayetin Allah'ın dilemesine bağlı olduğunu, O'nun iradesi dışında kimsenin hidayete eremeyeceğini vurgular.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): İrâde (إرادة), bir şeyin olmasını istemek ve ona karar vermektir. Allah'ın 'yurîdu' (يريد) fiili, O'nun her şeye gücü yeten ve her şeyi dileyen zat olduğunu gösterir. Bu ayette, hidayetin Allah'ın dilemesiyle gerçekleştiği, O'nun iradesinin her şeyin üstünde olduğu açıkça belirtilir.