Elem tera enna(A)llâhe seḣḣara lekum mâ fî-l-ardi velfulke tecrî fî-lbahri bi-emrihi veyumsiku-ssemâe en teka'a ‘alâ-l-ardi illâ bi-iżnih(i)(k) inna(A)llâhe bi-nnâsi leraûfun rahîm(un)
Görmüyor musun ki, Allah bütün yerdekileri ve emri uyarınca denizde akıp gitmekte olan gemileri sizin hizmetinize vermiştir. İzni olmaksızın yerin üzerine düşmesin diye göğü O tutuyor. Şüphesiz ki Allah, insanlara karşı çok esirgeyici, çok merhametlidir.
Görmedin mi ki, Allah bütün yerdekileri ve emriyle denizlerde akıp giden gemileri hep sizin buyruğunuz altına verdi. Göğü de izni olmaksızın yere düşmekten o (koruyup havada) tutuyor. Şüphesiz Allah insanlara çok şefkatlidir, çok merhametlidir.
Bu ayet, Allah'ın evrendeki kudretini ve insanlara yönelik lütfunu vurgulamaktadır. Özellikle 'teshir' (boyun eğdirme), 'imsek' (tutma) ve 'ra'fet' (şefkat) kavramları üzerinden Allah'ın yaratma ve yönetme gücü ile kullarına olan merhameti arasındaki ilişkiyi dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'teshîr' kelimesini bir şeyi zorla ve isteksizce bir işe koşmak olarak tanımlar. Ancak Kur'an'da Allah'a nispet edildiğinde, bir şeyi insanın faydasına olacak şekilde, onun iradesi dışında bir düzene tabi kılmak anlamına gelir. Ayetteki 'sakhara leküm' ifadesi, Allah'ın yerdeki tüm varlıkları ve denizdeki gemileri, insanların menfaati için belirli yasalara tabi kılarak onların hizmetine amade kıldığını belirtir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'sakhara' fiilini 'amel' (iş görmek) ve 'kaddere' (takdir etmek, düzenlemek) anlamlarında kullanır. Ayetteki bağlamda, Allah'ın yerdeki ve denizdeki unsurları, insanların yaşamını kolaylaştıracak ve onlara hizmet edecek şekilde bir düzen içinde yarattığını ve bu düzeni sürdürdüğünü ifade eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'teshîr' kavramını Kur'an'ın temel kozmolojik ilkelerinden biri olarak ele alır. Ona göre bu, Allah'ın evreni belirli bir amaca yönelik olarak düzenlemesi ve her şeyi insanın hizmetine sunmasıdır. Ayetteki 'sakhara leküm' ifadesi, Allah'ın insanı evrenin merkezine koyduğunu ve tüm yaratılışı onun faydası için işlettiğini gösterir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'tecri' kelimesini 'seyir' (gitmek, hareket etmek) olarak açıklar. Ayetteki 'el-fülkü tecri' ifadesi, gemilerin Allah'ın emri ve koyduğu yasalar çerçevesinde denizde hareket ettiğini, bunun da Allah'ın kudretinin bir delili olduğunu vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'cery' kelimesinin akmak, koşmak, hareket etmek gibi anlamlara geldiğini belirtir. Ayetteki 'tecri fi'l-bahri' ifadesi, gemilerin denizde akıp gitmesini, Allah'ın koyduğu fiziksel kanunlar sayesinde mümkün olan bir hareket olarak açıklar ve bu hareketin Allah'ın 'emriyle' gerçekleştiğini vurgular.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'imsek' kelimesini 'tutmak, alıkoymak, korumak' olarak açıklar. Ayetteki 've yümsikü's-semâe' ifadesi, Allah'ın göğü, kendi kudreti ve iradesiyle, yere düşmekten koruduğunu ve bu durumun ancak O'nun izniyle değişebileceğini belirtir.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'imsek' fiilinin bir şeyi yerinde tutmak, bırakmamak anlamlarına geldiğini ifade eder. Ayetteki kullanımı, Allah'ın göğü, insanların üzerine düşmemesi için kudretiyle ayakta tuttuğunu ve bu durumun O'nun mutlak gücünün bir göstergesi olduğunu vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ra'fet' kelimesini 'şiddetli merhamet' olarak tanımlar ve 'rahmet'ten daha özel ve daha yoğun bir acıma hissi taşıdığını belirtir. Ayetteki 'lâraûfun' ifadesi, Allah'ın insanlara karşı duyduğu şefkatin ve merhametin derinliğini ve şiddetini vurgular; O'nun yarattıklarına karşı gösterdiği lütfun bir ifadesidir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'ra'fet'i, 'rahmet'ten daha üstün ve daha özel bir merhamet türü olarak açıklar. Özellikle bir musibetin veya zararın giderilmesi anında ortaya çıkan şefkat ve acıma duygusunu ifade eder. Ayetteki 'lâraûfun' ifadesi, Allah'ın insanlara yönelik bu özel ve yoğun şefkatinin, onların faydasına olan evrensel düzenlemelerle (teshir, imsak) birleştiğini gösterir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'ra'fet' kelimesinin Kur'an'da genellikle Allah'a nispet edildiğinde, O'nun kullarına karşı duyduğu derin şefkat ve acıma duygusunu ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın evrendeki kudretini sergilemesinin yanı sıra, bu kudretin insanlığın iyiliği ve korunması için kullanıldığını, dolayısıyla O'nun 'raûf' isminin tecellisi olduğunu vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'rahmet' kelimesini 'kalpteki acıma hissi' olarak tanımlar ve Allah'a nispet edildiğinde, O'nun kullarına yönelik lütuf, ihsan ve bağışlaması anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'rahîm' ismi, Allah'ın merhametinin sürekli ve kapsayıcı olduğunu, tüm yaratılışı kuşattığını ve özellikle müminlere yönelik özel bir lütuf olduğunu ifade eder.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'rahîm' isminin 'rahmet' sıfatının mübalağalı bir formu olduğunu ve Allah'ın merhametinin sürekliliğini ve genişliğini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'raûfun rahîm' ikilisi, Allah'ın hem anlık ve yoğun şefkatini (ra'fet) hem de sürekli ve genel merhametini (rahmet) bir arada vurgulayarak, O'nun insanlara olan lütfunun tam bir resmini çizer.
Hac Sûresi
“Elem tera enna(A)llâhe seḣḣara lekum mâ fî-l-ardi velfulke tecrî fî-lbahri bi-emrihi veyumsiku-ssemâe en teka’a alâ-l-ardi illâ bi-iznih(i) inna(A)llâhe bi-nnâsi leraûfun rahîm(un)” Görmüyor musun ki, Allah bütün yerdekileri ve emri uyarınca denizde akıp gitmekte olan gemileri sizin hizmetinize vermiştir. İzni olmaksızın yerin üzerine düşmesin diye göğü O tutuyor. Şüphesiz ki Allah, insanlara karşı çok esirgeyici, çok merhametlidir. (22/65)
Bir bakıma da bizlerin bedenleri oksijen deryasında dikey gezen “Hakikati Muhammedi” tekneleridir. Bu beden gemiler bizim hizmetimizdedir.
Nusret Babamız derya gezeri olduğunu Erler Demine Şiirinde dile getirmiştir.
Derslerini bitiren Nusretefendi, bunun sevinci ile, “Erler demine destur alalım” diye başlayan ilâhisini yazmıştır. Bu ilâhi Televizyon ve Radyolarda eksik ve birazda değiştirilerek okunmaktadır, aslı ise şöyledir.
E R L E R D E M İ N E
Erler demine destur alalım.
Pervaneye bak ibret alalım. Aşkın ateşine gel bir yanalım. Dost, dost, diyerek arşa varalım
Devrane uyup seyran edelim.
Eyvah, vah, vah, vah demeden
ALLAH diyelim.
Lâ ilâhe illâllah, La ilâhe illâllah.
Lâ ilâhe illâllah, Hûû.
Günler geceler durmaz geçiyor.
Sermayen olan ömrün bitiyor. Bülbüllere bak feryad ediyor. Ey gonca açıl mevsim bitiyor.
Dost, dost, dost, dost.
Devrane uyup seyran edelim.
Eyvah, vah, vah, vah demeden
ALLAH diyelim.
Lâ ilâhe illâllah, La ilâhe illâllah.
Lâ ilâhe illâllah, Hûû.
Aşıksan eğer gel birleşelim.
Şeyhin izine yüzler sürelim. Ta fecre kadar zikreyleyelim. Feryad edelim efgan edelim.
Dost, dost, dost, dost.
Devrane uyup seyran edelim. Eyvah, vah, vah, vah demeden ALLAH diyelim.
Lâ ilâhe illâllah, La ilâhe illâllah. Lâ ilâhe illâllah, Hûû.
Ey yolcu biraz gel dinle beni. Kervan yürüyor sen kalma geri. Nûsret denilen derya gezeri. Hatmetti bu gün seyru seferi.
Dost, dost, dost, dost.
Devrane uyup seyran edelim.
Eyvah, vah, vah, vah demeden
ALLAH diyelim.
Lâ ilâhe illâllah, la ilâhe illâllah. Lâ ilâhe illâllah, Hûû.[68]
Gök bizlerin gönlüdür, gönlümüz yeryüzü yani beden arzına inmesin. Esmâ-i ilâhiyye, ef’âli ilahiyye mertebesi üstüne inmesin diye esmâ-i ilâhiyyeyi tutuyor.
Mesnevi-i Şerif ile yolumuza devam edelim;
1591. Ey acaba, o ahd ve o yemîn hani? O şeker gibi olan dudağın vaadleri hani?
Sâlikin ilerlemesi üç mertebe üzerinedir. Birincisi "fenâ-fi'ş-şeyh"dir. Ya’nî sâlik şeyhinin muhabbetinde fânî olur. Bu muhabbet kendi nefsine olan muhabbetin örtülmesidir. İkincisi "fenâ-fi'r-resûl"dür. Sâlik şeyhinin muhabbetinden ilerleyerek bu mertebeye gelir ve bu mertebenin hükmü, peygamberî muhabbette fânî olmaktır. Bu muhabbet de, şeyhine olan muhabbetin örtülmesidir. Üçüncüsü "fenâ-fi'llâh"dır. Bu da Hak muhabbetinde fânî olmaktır. Bu muhabbet de, peygamberî muhabbetin örtülmesidir.
Nitekim Sultân Mahmûd-i Gaznevî, Hz. Ebu'l-Hasan Harakānî (k.s.) hazretlerini huzûruna da’vet için birisini gönderir ve ona, eğer da’vete îcâbet etmezse: “atîûllâhe ve atîûr resûle ve ulil emri minkum” (Nisa, 4/59) ya’nî "Allâh'a itâat edin ve Resûl'e ve sizden emir sâhibi olanlara itâat edin" âyet-i kerîmesini okumasını emreder; ve gönderdiği adam da öyle yapar. Hz. Ebu'I-Hasan Harakānî (kaddesallâhu sırrahû) buyururlar ki "Atîûllah"da "Allah'a itaat ediniz!" de o kadar gark olmuşum ki "atîû'r resûl" "resûle itâat ediniz!"de utançlarım vardır; bak bir düşün ki "ülü'l emr" "Emir sâhibi olanlara..." ne kalır?
İşte bu hakîkate dayanarak Hakk aşkında gark olan Cenâb-ı Pîr-i destgîr, bu beyt-i şerîfte nebîlerin mukaddes rûhlarına karşı olan yakarıştan ileriye geçerek, mübârek kalblerini kaplamış olan ilâhî aşkın şevkiyle Cenâb-ı Vâhibü'l-atâyâ Hazretleri'ne yakarmaya başlarlar da derler ki:
Ey acaba biz aşağıların aşağısında bulunan kullara karşı sen "innallâhe bin nâsi le raûfun rahîm” (Hac, 22/65) "Çünkü Allah insanlara çok şefkatli ve çok merhametlidir" ve “yâ ibâdiyellezîne esrefû alâ enfüsihim lâ taknetû min rahmetillâhi, innallâhe yagfiruz zünûbe cemîân, innehu hüvel gafûrur rahîm” (Zümer, 39/53) " De ki, ey kendi öz canlarına karşı haddi aşarak hareket eden kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin. Hak Teâlâ bütün kusurları bağışlar. Çünkü O gafûrdur, bağışlayıcıdır" vaadlerinde bulunmuş ve bunları benzer ifâdeler ile desteklemiş idin. Ey kerîm olan Allah’ım! Hani senin vaadlerin ve ahdin ve desteğin ve senin şeker gibi olan dudağının vaadleri. "Dudak" ta'bîri, mahalden bahis ile hâli anlatmak türünden mecâz olup, şeker gibi tatlı ve latîf olan Hakk'ın sözüne işârettir; ve peygamberî latîf dudağa işâret olması da mümkündür. Çünkü Hak Sübhânehû ve Teâlâ Hazretleri Peygamber'in dudağından söylemiştir. Nitekim ileride gelecek bir beyt-i şerîfte şöyle buyrulur: "Gerçi Kur'ân Peygamber'in dudağındandır; her kim Hak söylemedi derse o kâfirdir." Çünkü insân-ı kâmil, fiiller âlemi olan şehâdet mertebesinde Hakk’ın âletidir; ve işte bu ma’nâya dayanmaktadır ki, kâmillerden birisi Hakk'a karşı gerçekleşen yakarışına, yine kendisi cevâp verirmiş. Birisi demiş ki: "Yakarı-şına yine sen cevâp veriyorsun, bu nasıl olur?" O hazret de cevâben: "İkimiz bir ağız kullanırız" demiştir.[69]
وَهُوَ الَّذِي أَحْيَاكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ إِنَّ الْإِنسَانَ لَكَفُورٌ {الحج/66}
“Vehuve-llezî ahyâkum sümme yumîtukum sümme yuhyîkum inne-l-insâne lekefûr(un)”