Ve-iżâ du'û ila(A)llâhi verasûlihi liyahkume beynehum iżâ ferîkun minhum mu'ridûn(e)
Aralarında hüküm vermesi için Allah'a (Kur'an'a) ve peygambere çağırıldıkları zaman, bir de bakarsın ki içlerinden bir grup yüz çevirmektedir.
Aralarında hükmetmesi için Allah'a ve Resulüne çağrıldıkları zaman, bakarsın ki, içlerinden birkısmı yüz çevirip dönerler.
Bu ayet, Allah'a ve Resulüne çağrıldıklarında yüz çevirenlerin durumunu ele almaktadır. Anahtar kavramlar, çağrıya icabet etmeme ve hükümden kaçınma eylemlerini dilbilimsel ve semantik derinlikleriyle ortaya koymaktadır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'دعوة' kelimesinin bir şeyi kendine doğru çekmek, yöneltmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'دُعُوٓا۟' ifadesi, müminlerin Allah'ın ve Resulünün hükmüne, yani şeriatına davet edilmesini, bu davete icabet etmelerinin beklenmesini vurgular. Bu, sadece bir çağırma değil, aynı zamanda bir yükümlülük ve sorumluluk davetidir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'دعاء' kelimesinin hem istemek hem de çağırmak anlamlarına geldiğini ifade eder. Ayetteki kullanımda, 'دُعُوٓا۟' fiili, Allah'ın ve Resulünün hakemliğine, aralarındaki anlaşmazlığı çözmek üzere çağrılmalarını, bu çağrının bir emir niteliğinde olduğunu gösterir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'حكم' kelimesinin 'men etmek, engellemek' kökünden geldiğini ve hakimin tarafları zulümden men ettiği için bu ismi aldığını belirtir. Ayetteki 'لِيَحْكُمَ' ifadesi, Allah'ın ve Resulünün, anlaşmazlık yaşayan taraflar arasında adaletle karar vererek haksızlığı engellemesini amaçladığını gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'حكم' kelimesinin 'hikmet' ile ilişkili olduğunu, bir şeyi yerli yerine koymak ve doğru karar vermek anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'لِيَحْكُمَ', Allah'ın ve Resulünün hükmünün, en doğru ve adil çözüm olduğunu, bu hükmün hikmetle verildiğini ve taraflar arasındaki ihtilafı gidereceğini ifade eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'hükm' kavramının Kur'an'da sadece yargılamak değil, aynı zamanda ilahi iradenin tecellisi ve mutlak otorite anlamlarını da taşıdığını vurgular. Ayetteki 'لِيَحْكُمَ' ifadesi, Allah'ın ve Resulünün hükmünün, sadece bir yargılamadan öte, ilahi bir otorite ve bağlayıcı bir emir olduğunu, bu hükmün reddedilmesinin ilahi otoriteye karşı gelmek anlamına geldiğini gösterir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'فريق' kelimesinin 'ayırmak, bölmek' kökünden geldiğini ve bir topluluğun diğerinden ayrılan kısmını ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'فَرِيقٌ مِّنْهُم' ifadesi, o topluluk içinden, Allah'ın ve Resulünün çağrısına uymayan, kendilerini diğerlerinden ayıran bir grubun varlığını vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'فرق' kelimesinin 'iki şeyin arasını ayırmak' anlamına geldiğini ve 'فريق'in de ayrılmış bir grup olduğunu ifade eder. Ayetteki bağlamda, bu 'fırka', müminlerin genel tutumundan, yani Allah'ın ve Resulünün hükmüne teslimiyetten ayrılan, farklı bir tavır sergileyen kesimi temsil eder.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'إعراض' kelimesinin 'yüz çevirmek, sırt dönmek' anlamına geldiğini ve bir şeyden uzaklaşmayı ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'مُّعْرِضُونَ' ifadesi, Allah'ın ve Resulünün hükmüne çağrıldıklarında, bu çağrıya kulak asmayıp ondan yüz çeviren, onu reddeden bir zihniyeti ve eylemi tasvir eder.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'عرض' kelimesinin 'bir şeyin yan tarafı' anlamına geldiğini ve 'إعراض'ın da bir şeyden yan çevirip uzaklaşmak olduğunu açıklar. Ayetteki 'مُّعْرِضُونَ', Allah'ın ve Resulünün hükmüne karşı isteksizliği, ondan kaçınmayı ve bu hükmü kabul etmeme tavrını semantik olarak güçlendirir. Bu, sadece bir ihmal değil, bilinçli bir reddediştir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'i'râd' kavramının Kur'an'da genellikle hakikatten, hidayetten veya ilahi emirden yüz çevirme anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'مُّعْرِضُونَ' ifadesi, münafıkların veya imanı zayıf olanların, Allah'ın ve Resulünün hükmüne tabi olmaktan kaçınarak, aslında imanın gerektirdiği teslimiyetten uzaklaştıklarını gösterir.
Nûr Sûresi
“Ve-izâ du’û ila(A)llâhi verasûlihi liyahkume beynehum izâ ferîkun minhum mu’ridûn(e) Aralarında hüküm vermesi için Allah’a (Kur’an’a) ve peygambere çağırıldıkları zaman, bir de bakarsın ki içlerinden bir grup yüz çevirmektedir. (24/48)
Aralarında hüküm vermesi için Uluhiyet (her mertebenin hakkını veren mertebe) ve Risalet mertebesine çağırdıklarında yüz çevirirler yani nefsi emmarelerini dönerler.