Furkân Sûresi 17. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Furkân 17Cüz 18 · Sayfa 361

Furkân Sûresi 17. Âyet

الفرقان

Veyevme yahşuruhum vemâ ya'budûne min dûni(A)llâhi feyekûlu eentum adleltum ‘ibâdî hâulâ-i em hum dallû-ssebîl(e)

Rabbinin, onları ve Allah'ı bırakıp da taptıkları şeyleri bir araya getireceği ve (taptıklarına), "Siz mi saptırdınız benim şu kullarımı, yoksa onlar kendileri mi yoldan saptılar" diyeceği günü hatırla.

Bu ayet, kıyamet gününde Allah'ın müşrikleri ve taptıkları putları bir araya getirmesini ve putlara, insanların sapmasında kendi rollerini sorgulamasını tasvir etmektedir. Ayet, sapma ve doğru yoldan ayrılma kavramlarını vurgulamaktadır.

1يَحْشُرُهُمْh-ş-r

Kök:ح ش ر—Allah'ın insanları ve taptıkları şeyleri bir araya toplamasını ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Haşr (حشر), bir topluluğu bir yerden başka bir yere sevk etmek, onları bir araya getirmektir. Ayetteki 'yahşuruhum' ifadesi, kıyamet gününde Allah'ın, müşrikleri ve taptıkları putları hesap için bir araya toplamasını anlatır. Bu, sadece fiziki bir toplama değil, aynı zamanda bir muhakeme ve sorgulama için bir araya getirmedir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Haşr, dağınık olanı bir araya getirmek ve toplamak anlamına gelir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın, kullarını ve ilah edindikleri şeyleri, hesap vermek üzere belirli bir yerde bir araya getirmesi eylemini vurgular. Bu, ilahi kudretin ve adaletin bir tecellisidir.

2يَعْبُدُونَa-b-d

Kök:ع ب د—Allah'tan başka varlıklara tapınma, kulluk etme eylemini belirtir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Abd (عبد) kelimesi, boyun eğmek, itaat etmek ve kulluk etmek anlamlarına gelir. Ayetteki 'ya'budûne' ifadesi, Allah'tan başkasına, yani putlara veya başka varlıklara tapınma, onlara boyun eğme ve onları ilah edinme fiilini anlatır. Bu, tevhidin zıddı olan şirki ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): İzutsu'ya göre 'abd' ve 'ibadet' kavramları, Kur'an'da Allah'a tam bir teslimiyet ve itaatle kulluk etmeyi ifade eder. Ancak bu ayette 'ma ya'budûne' (taptıkları şeyler) ifadesiyle, Allah'ın dışında tapınılan varlıklara yönelen yanlış bir kulluk biçimi vurgulanır. Bu, gerçek ibadetin sadece Allah'a olması gerektiği gerçeğini ortaya koyar.

3أَضْلَلْتُمْd-l-l

Kök:ض ل ل—Birini doğru yoldan saptırmak, şaşırtmak anlamına gelir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Dall (ضلل), doğru yoldan sapmak, kaybolmak anlamına gelir. 'Adleltüm' (أضللتم) ise birini saptırmak, yoldan çıkarmak demektir. Ayetteki bu soru, putların, kendilerine tapan insanları bilerek mi saptırdıklarını sorgular. Bu, putların acizliğini ve iradesizliğini ortaya koyan retorik bir sorudur.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Dall (ضلل) kökü, hak yoldan ayrılmak, şaşırmak anlamındadır. 'İdlâl' (إضلال) ise başkasını saptırmak, doğru yoldan uzaklaştırmak demektir. Ayetteki 'adleltüm' ifadesi, putlara yöneltilen bir itham değil, onların bu sapmadaki rollerinin olmadığını, çünkü cansız ve iradesiz olduklarını ima eden bir sorgulamadır.

4عِبَادِيa-b-d

Kök:ع ب د—Allah'ın kulları, O'na ait olan insanlar anlamına gelir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Abd (عبد) kelimesi, Allah'a kulluk eden, O'nun mülkü olan varlıkları ifade eder. 'İbâdî' (kullarım) ifadesi, Allah'ın insanlara olan sahipliğini ve onların yaratıcısı olarak üzerlerindeki hakkını vurgular. Bu bağlamda, sapan insanlar dahi Allah'ın kullarıdır ve O'nun sorgulamasına tabidirler.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'abd' kelimesinin Kur'an'da hem genel anlamda 'kul' hem de özel anlamda 'Allah'a ibadet eden kul' olarak kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'ibâdî' ifadesi, Allah'ın yaratıcısı olduğu ve kendisine ait olan tüm insanları kapsar. Sapanlar dahi Allah'ın kullarıdır ve onların sapması Allah tarafından sorgulanmaktadır.

5ضَلُّوا۟d-l-l

Kök:ض ل ل—Kendi iradeleriyle doğru yoldan sapmak, şaşırmak anlamına gelir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Dall (ضلل), doğru yolu bulamamak, şaşırmak ve sapmak demektir. 'Dallû' (ضَلُّوا۟) fiili, insanların kendi tercihleri ve iradeleriyle doğru yoldan ayrılmalarını ifade eder. Ayetteki bu ifade, putların saptırıcı bir gücü olmadığını, insanların kendi seçimleriyle saptıklarını vurgular.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Dall (ضلل) kökü, bir şeyin kaybolması, yolunu şaşırması anlamına gelir. 'Dallû' fiili, insanların hidayet yolundan ayrılıp dalalet yoluna girmelerini, yani kendi iradeleriyle sapmayı seçmelerini anlatır. Bu, ilahi sorgulamada insanların kendi sorumluluklarını ortaya koyan bir ifadedir.

6ٱلسَّبِيلَs-b-l

Kök:س ب ل—Doğru yol, izlenmesi gereken yol anlamına gelir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Sebîl (سبيل), yol, gidişat anlamına gelir. Kur'an'da genellikle 'doğru yol', 'Allah'ın yolu' anlamında kullanılır. Ayetteki 'es-sebîle' ifadesi, insanların sapmış olduğu doğru yolu, yani tevhid ve hidayet yolunu ifade eder. Bu yol, Allah'ın insanlara gösterdiği ve uymalarını emrettiği yoldur.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): İzutsu, 'sebîl' kavramının Kur'an'da genellikle 'Allah'ın yolu' veya 'doğru yol' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayette 'dallû es-sebîle' (yoldan saptılar) ifadesi, insanların Allah'ın belirlediği doğru yoldan ayrılıp yanlış yollara sapmalarını anlatır. Bu, hem dini hem de ahlaki bir sapmayı ifade eder.

Furkân Sûresi

“Veyevme yahşuruhum vemâ ya’budûne min dûni(A)llâhi feyekûlu eentum adleltum ibâdî hâulâ-i em hum dallû-ssebîl(e)” Rabbinin, onları ve Allah’ı bırakıp da taptıkları şeyleri bir araya getireceği ve (taptıklarına), “Siz mi saptırdınız benim şu kullarımı, yoksa onlar kendileri mi yoldan saptılar” diyeceği günü hatırla. (25/17)

Âyet rububiyet mertebesi âyetlerindendir.

Suret verilmiş ilâh olarak kabul edilmiş eşyanın ahiret günü kendilerine konuşma yetisi verip kim kimi saptırmış yani mudill esmâsı üzere dünya da hayatını sürdüler diye bu ilâhlar bu soruya muhatap olacaklardır. Ve bu âyeti okuyan da bugünden muhatap olmaktadır. Olayı anlatandan da Allah’ı bırakıp da taptıkları şeyleri bir araya getireceği” ifadesi ile ahadiyet mertebesidir. (Murat Derûni)

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(1)

Kelime-i Mûseviyye